Մրցակցության զարգացման արդի հիմնախնդիրները ՀՀ-ում

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է բազմաբաղադրիչ հումքային համակարգերի հիմքով ասբեստ չպարունակող, բարձր ջերմաստիճանների նկատմամբ կայուն կոմպոզիտային շփանյութերի ստեղծման և դրանց արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացների մշակման խնդիրներին։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է տարբեր բաղադրիչների համատեղ ազդեցությունը նյութի կառուցվածքի, մեխանիկական ամրության, շփման գործակցի, մաշակայունության և ջերմային կայունության վրա՝ նպատակ ունենալով ստանալ արգելակային համակարգերում կիրառման համար համապատասխան հատկություններով կոմպոզիտ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կապակցող նյութերի, ամրացնող մանրաթելերի, հանքային և այլ լցանյութերի, շփման հատկությունները կարգավորող բաղադրիչների և տեխնոլոգիական հավելումների նպատակային ընտրությանը։ Կարևորվում է բաղադրության օպտիմալ հարաբերակցության որոշումը, քանի որ առանձին բաղադրիչների քանակական փոփոխությունները կարող են անմիջականորեն ազդել շփանյութի ջերմահաղորդականության, կարծրության, ամրության և շահագործման ընթացքում մաշման բնույթի վրա։ Ասբեստի բացառումը դիտարկվում է որպես նյութագիտական և տեխնոլոգիական կարևոր խնդիր, որը պահանջում է համապատասխան փոխարինող բաղադրիչների ընտրություն՝ առանց պատրաստի արտադրանքի անհրաժեշտ շահագործական հատկությունների վատթարացման։ Հետազոտվում են խառնուրդի պատրաստման, բաղադրիչների համասեռ բաշխման, ձևավորման, սեղմման և ջերմային մշակման տեխնոլոգիական փուլերը, ինչպես նաև դրանց պարամետրերի ազդեցությունը վերջնական կոմպոզիտի կառուցվածքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում շփանյութի վարքին, քանի որ արգելակման ընթացքում առաջացող ջերմությունը կարող է փոփոխել նյութի մակերևութային շերտը և դրա շփական բնութագրերը։ Քննվում են շփման գործակցի կայունությունը տարբեր ջերմաստիճանային ու բեռնվածքային պայմաններում, մաշման ինտենսիվությունը և բազմակի ջերմային ազդեցություններից հետո նյութի հատկությունների պահպանման հնարավորությունը։ Կառուցվածքային և ֆիզիկամեխանիկական հետազոտությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բաղադրության, պատրաստման տեխնոլոգիայի և շահագործական ցուցանիշների միջև առկա կապերը։ Կարևորվում է նաև պատրաստի նյութի որակի վերահսկման չափանիշների սահմանումը և տարբեր բաղադրությունների համեմատական գնահատումը՝ առավել արդյունավետ տարբերակների ընտրության նպատակով։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ տրանսպորտային միջոցների և այլ տեխնիկական համակարգերի արգելակային հանգույցների համար ժամանակակից շփանյութերի արտադրության կատարելագործման, դրանց ջերմակայունության և ծառայության տևողության բարձրացման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նյութագիտության, կոմպոզիտային նյութերի տեխնոլոգիայի, տրիբոլոգիայի, մեքենաշինության և շփական նյութերի արտադրության ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է V դարի հայ պատմագրության մեջ հերոսների կերպարակերտման ընդհանուր առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով պատմագրական երկերում ներկայացվող հերոսական կերպարների ստեղծման սկզբունքները, գեղարվեստական միջոցները և գաղափարական նշանակությունը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է, թե ինչպես են հայ պատմիչները պատմական անձանց և իրադարձությունների նկարագրության միջոցով ձևավորում հերոսի կերպար, ինչ հատկանիշներ են վերագրվում նրան և ինչպիսի արժեքներ է նա մարմնավորում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաջությանը, հայրենասիրությանը, հավատարմությանը, անձնազոհությանը, հավատքին, արժանապատվությանը և հայրենիքի պաշտպանության գաղափարին, որոնք հաճախ հանդես են գալիս որպես հերոսական կերպարի հիմնական բնութագրիչներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև պատմագրական երկերի հերոսների անհատական և հավաքական կերպարներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են առանձին պատմական գործիչների վարքագիծը և ժողովրդի հավաքական պայքարը միավորվում հերոսական պատումի շրջանակում։ Կարևոր նշանակություն ունի կերպարակերտման լեզվական և գեղարվեստական միջոցների վերլուծությունը՝ հերոսների խոսքի, գործողությունների, երկխոսությունների, նկարագրությունների, հակադրությունների և հեղինակային գնահատականների միջոցով։ Հեղինակների վերաբերմունքը կերպարների նկատմամբ ոչ միայն ներկայացնում է նրանց անձնական հատկանիշները, այլև արտահայտում է տվյալ ժամանակաշրջանի բարոյական, կրոնական և ազգային պատկերացումները։ Հատկապես հետաքրքիր է հերոսների հակադրությունը բացասական կամ հակառակորդ կերպարների հետ, քանի որ այդ եղանակով ընդգծվում են այն արժեքները, որոնք պատմիչը կարևորում է որպես օրինակելի և հասարակության համար ընդունելի։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատմագրական երկերը դիտարկել ոչ միայն որպես պատմական տեղեկությունների աղբյուր, այլև որպես գեղարվեստական և գաղափարական համակարգ, որտեղ պատմական իրադարձությունները ներկայացվում են որոշակի արժեքային դիրքորոշմամբ։ V դարի հայ պատմագրության ուսումնասիրությունը այս տեսանկյունից կարևոր է ազգային ինքնագիտակցության, պատմական հիշողության և հերոսական իդեալի ձևավորման գործընթացները հասկանալու համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, գրականագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հին և միջնադարյան հայ գրականության ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև հայ պատմագրության գեղարվեստական առանձնահատկություններով հետաքրքրվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Մշակույթ

Այս գիրքը ներկայացնում է Սովետական Հայաստանի ճարտարապետական հուշարձանների զարգացումը՝ ընդգրկելով խորհրդային շրջանի քաղաքաշինական քաղաքականությունը, ճարտարապետական դպրոցները և կառուցողական ոճական ուղղությունները։ Գրքում վերլուծվում են տարբեր քաղաքների և բնակավայրերի հասարակական, մշակութային և արդյունաբերական նշանակության շենքերը՝ բացահայտելով դրանց ճարտարապետական առանձնահատկությունները, նախագծային լուծումները և գեղարվեստական մոտեցումները։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև այդ հուշարձանների սոցիալական գործառույթին՝ ինչպես են դրանք ձևավորել քաղաքային միջավայրը, հանրային տարածքները և բնակչության առօրյա կյանքը։ Նյութում ընդգծվում է խորհրդային մոդեռնիզմի ազդեցությունը հայկական ճարտարապետության վրա, ինչպես նաև ազգային և ժամանակակից տարրերի համադրության փորձերը։ Գիրքը համադրում է պատմական, արվեստաբանական և քաղաքաշինական վերլուծությունները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ամբողջական պատկերացում կազմել Սովետական Հայաստանի ճարտարապետական ժառանգության մասին։

Տեխնոլոգիա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ազնիվ մետաղների բարձր պարունակությամբ բազմակոմպոնենտային խտանյութից պղնձի և ցինկի էլեկտրոլիտիկ կորզման տեխնոլոգիական գործընթացի ուսումնասիրությանը և արդյունավետ եղանակի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բազմաբաղադրիչ հանքային հումքից արժեքավոր մետաղների ընտրովի և հնարավորինս բարձր արդյունավետությամբ անջատումն ու վերականգնումը՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նման խտանյութերում պղնձի և ցինկի հետ միաժամանակ կարող են առկա լինել ոսկի, արծաթ և այլ մետաղներ ու միացություններ, որոնք կարող են էապես ազդել էլեկտրամետալուրգիական գործընթացների ընթացքի վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող է նախ ուսումնասիրվել սկզբնական խտանյութի քիմիական, հանքաբանական և ֆիզիկաքիմիական կազմը՝ որոշելով պղնձի, ցինկի, ազնիվ մետաղների և ուղեկցող բաղադրիչների պարունակությունը։ Հումքի բազմակոմպոնենտ բնույթը պահանջում է տեխնոլոգիական գործընթացի մանրամասն ուսումնասիրություն, քանի որ տարբեր մետաղների միջև փոխազդեցությունները կարող են ազդել լուծելիության, էլեկտրաքիմիական վարքի և վերջնական կորզման աստիճանի վրա։ Հետազոտության կարևոր փուլ կարող է լինել խտանյութի նախնական քիմիական կամ հիդրոմետալուրգիական մշակումը, որի նպատակն է պղինձը և ցինկը տեղափոխել այնպիսի լուծույթային վիճակի, որը հնարավորություն կտա դրանց հետագա էլեկտրոլիտիկ կորզմանը։ Այդ փուլում կարող են ուսումնասիրվել լուծիչի տեսակը, թթվայնությունը, ջերմաստիճանը, գործընթացի տևողությունը, պինդ և հեղուկ փուլերի հարաբերակցությունը և այլ պարամետրեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ ազնիվ մետաղները հնարավորինս պահպանվեն համապատասխան փուլում և չխանգարեն հիմնական մետաղների ընտրովի կորզմանը։ Էլեկտրոլիտիկ կորզման փուլում հետազոտվում են պղնձի և ցինկի էլեկտրաքիմիական վերականգնման օրինաչափությունները։ Կարող են ուսումնասիրվել հոսանքի խտությունը, էլեկտրոլիտի բաղադրությունը, ջերմաստիճանը, pH-ը, էլեկտրոդների նյութը, գործընթացի տևողությունը և այլ գործոններ, որոնք որոշում են մետաղի նստեցման արագությունն ու որակը։ Հոսանքի խտության և էլեկտրոլիտի կազմի ճիշտ ընտրությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ չափազանց բարձր կամ ցածր արժեքները կարող են հանգեցնել մետաղի նստվածքի որակի վատացման, կողմնակի ռեակցիաների կամ էներգիայի ավելորդ ծախսի։ Աշխատության մեջ կարող է իրականացվել նաև պղնձի և ցինկի կորզման աստիճանի համեմատական գնահատում տարբեր տեխնոլոգիական ռեժիմներում։ Որոշվում են լուծույթից մետաղների հեռացման աստիճանը, կաթոդային նստվածքի զանգվածը և քիմիական մաքրությունը, հոսանքի օգտակար գործողության գործակիցը և էներգետիկ ծախսերը։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս ընտրել առավել արդյունավետ ռեժիմը և գնահատել մշակվող տեխնոլոգիայի կիրառական հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ պղնձի և ցինկի հետ միասին առկա ազնիվ մետաղները կարող են ոչ միայն բարդացնել գործընթացը, այլև բարձրացնել հումքի ընդհանուր տնտեսական արժեքը։ Հետևաբար տեխնոլոգիական սխեմայի մշակման ժամանակ անհրաժեշտ է ձգտել ոչ միայն հիմնական մետաղների բարձր կորզման, այլև ազնիվ մետաղների հնարավոր կորուստների նվազեցման։ Այդ նպատակով կարող է ուսումնասիրվել մետաղների փուլային տարանջատման և ընտրովի վերամշակման հնարավորությունը։ Ստացված կաթոդային մետաղների կառուցվածքն ու մաքրությունը կարող են գնահատվել քիմիական անալիզի, ռենտգենաֆազային, մետալոգրաֆիական և այլ մեթոդներով։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պարզել նստվածքի ֆազային կազմը, մետաղի բյուրեղային կառուցվածքը և հնարավոր օտար խառնուրդների առկայությունը։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող տեխնոլոգիան կարող է հնարավորություն տալ բազմակոմպոնենտային խտանյութը վերամշակել ավելի համալիր եղանակով՝ բարձրացնելով հումքի օգտակար բաղադրիչների օգտագործման աստիճանը և նվազեցնելով արժեքավոր մետաղների կորուստները։ Պղնձի և ցինկի արդյունավետ կորզումը կարող է լրացուցիչ տնտեսական արժեք ստեղծել, մինչդեռ ազնիվ մետաղների պահպանվածությունը հնարավորություն է տալիս հետագայում դրանք առանձին վերականգնել կամ մշակել համապատասխան տեխնոլոգիական փուլում։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել մետալուրգներին, հանքահարստացման մասնագետներին, էլեկտրաքիմիկոսներին, քիմիական տեխնոլոգներին և բազմամետաղային հանքանյութերի վերամշակմամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է հանքանյութերի քիմիական նախապատրաստումը, հիդրոմետալուրգիան և էլեկտրամետալուրգիան՝ նպատակ ունենալով մշակել բազմակոմպոնենտային, ազնիվ մետաղներով հարուստ խտանյութից պղնձի և ցինկի ընտրովի ու արդյունավետ էլեկտրոլիտիկ կորզման տեխնոլոգիական մոտեցում՝ միաժամանակ ապահովելով արժեքավոր հումքի համալիր և ռացիոնալ օգտագործումը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է բնապահպանական ռիսկերի ապահովագրության տնտեսական և կազմակերպական հիմքերի ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետությունում դրա ներդրման հնարավորությունների և փուլերի հիմնավորմանը։ Քննության են առնվում բնապահպանական ռիսկերի էությունը, դրանց առաջացման հիմնական աղբյուրները և շրջակա միջավայրին, տնտեսավարող սուբյեկտներին ու հասարակությանը պատճառվող հնարավոր վնասների ֆինանսական հետևանքները։ Վերլուծվում է ապահովագրության դերը որպես բնապահպանական ռիսկերի կառավարման, վնասների փոխհատուցման և տնտեսական պատասխանատվության ապահովման մեխանիզմ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապահովագրական ռիսկերի գնահատման, ապահովագրական ծածկույթի ձևավորման, սակագների որոշման և հնարավոր վնասների ֆինանսական գնահատման մեթոդական խնդիրներին։ Դիտարկվում են պետության, ապահովագրական կազմակերպությունների, տնտեսավարող սուբյեկտների և բնապահպանական կառույցների փոխգործակցության հնարավոր ձևերը։ Քննարկվում են բնապահպանական ապահովագրության ներդրման համար անհրաժեշտ իրավական, տնտեսական, ինստիտուցիոնալ և տեղեկատվական նախադրյալները։ Կարևորվում է ներդրման փուլային կազմակերպումը՝ համապատասխան կարգավորումների ձևավորումից և ռիսկերի դասակարգումից մինչև ապահովագրական մեխանիզմների գործնական կիրառումն ու դրանց արդյունավետության գնահատումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պարտադիր և կամավոր ապահովագրության հնարավոր հարաբերակցությանը, կանխարգելիչ միջոցառումների խթանմանը և բնապահպանական պատասխանատվության բարձրացմանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Հայաստանում բնապահպանական ռիսկերի ապահովագրական համակարգի ձևավորմանը խոչընդոտող գործոնները և դիտարկելու դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել ապահովագրության, բնապահպանական տնտեսագիտության, ռիսկերի կառավարման, ֆինանսների և շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Օսմանյան կայսրության հունական բնակչության պատմական դրության, հասարակական և մշակութային կյանքի, ինչպես նաև 1914–1923 թվականներին հույների նկատմամբ իրականացված զանգվածային բռնությունների, տեղահանությունների և կոտորածների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են կայսրության տարածքում հունական համայնքների ձևավորման ու զարգացման առանձնահատկությունները, նրանց ժողովրդագրական տեղաբաշխումը, տնտեսական գործունեությունը, կրթական և կրոնական հաստատությունների դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում XX դարի սկզբին Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխություններին, ազգայնական գաղափարախոսության տարածմանը և ազգային ու կրոնական փոքրամասնությունների նկատմամբ պետական քաղաքականության վերափոխումներին։ Ուսումնասիրվում են Առաջին համաշխարհային պատերազմի և դրան հաջորդած տարիների իրադարձությունները, Փոքր Ասիայի, Պոնտոսի և Արևելյան Թրակիայի հունական բնակչության նկատմամբ իրականացված հալածանքները, բռնի տեղահանությունները և դրանց ժողովրդագրական ու սոցիալական հետևանքները։ Անդրադարձ է կատարվում երիտթուրքական և քեմալական շարժումների քաղաքականությանը, հունական համայնքների տեղահանման գործընթացներին, բնակչության հարկադիր տեղաշարժերին և տարածաշրջանի էթնիկական կազմի փոփոխություններին։ Կարևորվում են ժամանակաշրջանի դիվանագիտական փաստաթղթերի, ականատեսների վկայությունների, պատմագիտական ուսումնասիրությունների և միջազգային արձագանքների վերլուծությունը։ Դիտարկվում են նաև 1923 թվականի Լոզանի պայմանագրի և հույն-թուրքական բնակչության փոխանակման հետևանքները, պատմական հիշողության պահպանման, զանգվածային բռնությունների իրավական ու պատմագիտական գնահատման հիմնախնդիրները։ Հետազոտության թեման հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Օսմանյան կայսրության վերջին տասնամյակների ազգային քաղաքականության, հույն բնակչության ողբերգական ճակատագրի և տարածաշրջանի պատմական վերափոխումների մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, ցեղասպանագիտության մասնագետների, արևելագետների, միջազգային հարաբերությունների հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։