Նմանակումը որպես իրականության լեզվական կաղապարման առաջնային փուլ

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է Կիմերների և սկյութների՝ Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան հատվածում հայտնվելու, տարածվելու և տեղական բնակչության ու մշակութային միջավայրի հետ փոխազդեցության ուսումնասիրությանը՝ հիմնականում հնագիտական տվյալների հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում վաղ երկաթի դարի և դրան հաջորդող ժամանակաշրջանի այն պատմամշակութային գործընթացներն են, որոնք կապված են հյուսիսային տափաստանային շրջաններից դեպի Առաջավոր Ասիա և Հայկական լեռնաշխարհ շարժված քոչվորական կամ կիսաքոչվորական խմբերի հետ։ Աշխատանքը կարևորում է հնագիտական նյութը որպես պատմական իրադարձությունների վերականգնման հիմնական աղբյուր, քանի որ նյութական մշակույթի առանձին տարրերը՝ զենքերը, ձիասարքավորումները, զարդերը, կենցաղային առարկաները, թաղման կառույցներն ու ծիսական համալիրները, հնարավորություն են տալիս բացահայտելու տարբեր մշակութային ավանդույթների տարածման ուղղություններն ու փոխազդեցությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել Կիմերներին և սկյութներին վերագրվող հնագիտական գտածոների տարածքային բաշխումը, դրանց թվագրությունը, տեխնոլոգիական և գեղարվեստական առանձնահատկությունները և տեղական մշակույթների հետ ունեցած նմանություններն ու տարբերությունները։ Հատուկ նշանակություն կարող է ունենալ զենքի և ձիասարքավորումների ուսումնասիրությունը, քանի որ նման առարկաները հաճախ կարևոր ցուցիչներ են հնագույն ռազմական մշակույթի, շարժունակության և միջմշակութային կապերի բացահայտման համար։ Սկյութական մշակութային շրջանակին բնորոշ որոշ իրեր, մասնավորապես կենդանական ոճով զարդարված առարկաները, նետասլաքների տարբեր ձևերը, երկաթե զենքերը և ձիու հանդերձանքի տարրերը, կարող են օգտագործվել տարածաշրջանում այդ մշակութային ազդեցությունների տարածման ժամանակագրությունն ու աշխարհագրությունը պարզելու համար։ Միաժամանակ աշխատանքը կարևորում է հնագիտական նյութի մեկնաբանման զգուշավոր մոտեցումը, քանի որ որոշ առարկաների տարածումը պարտադիր չի նշանակում տվյալ էթնիկ խմբի անմիջական ներկայություն․ դրանք կարող էին տարածվել առևտրի, փոխանակման, մշակութային ընդօրինակման կամ տարբեր խմբերի փոխազդեցության արդյունքում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Կիմերների և սկյութների հնարավոր տեղաշարժերի համադրումը գրավոր աղբյուրների տեղեկությունների հետ։ Հին հեղինակների հաղորդումները կարող են լրացուցիչ տվյալներ տրամադրել այդ ժողովուրդների շարժերի և տարածաշրջանի քաղաքական իրադարձությունների վերաբերյալ, սակայն հնագիտական նյութի հետ դրանց համապատասխանեցումը պահանջում է ժամանակագրական և տարածական մանրակրկիտ վերլուծություն։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև տեղական բնակչության և եկվոր խմբերի փոխհարաբերությունը՝ պարզելու համար, թե արդյոք առկա են նյութական մշակույթի փոփոխություններ, նոր թաղման սովորույթների ներթափանցում, ռազմական տեխնոլոգիաների տարածում կամ տնտեսական ու սոցիալական կապերի խորացում։ Այս տեսանկյունից Կիմերների և սկյութների ներկայությունը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես ռազմական ներխուժումների կամ տեղաշարժերի պատմություն, այլև որպես տարածաշրջանային մշակութային փոխազդեցությունների բարդ գործընթաց։ Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան հատվածի ուսումնասիրությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ այն գտնվում էր տարբեր աշխարհագրական և մշակութային գոտիների շփման տարածքում և կարող էր հանդես գալ որպես հյուսիսային տափաստանների, Կովկասի, Իրանական բարձրավանդակի և Առաջավոր Ասիայի միջև հաղորդակցության կարևոր միջավայր։ Հետազոտության ընթացքում կարող են օգտագործվել հնագիտական պեղումների նյութերը, թաղման համալիրները, բնակավայրերի գտածոները, առանձին իրերի տիպաբանական և համեմատական վերլուծությունը, ինչպես նաև քարտեզագրական ու ժամանակագրական մեթոդներ։ Այդպիսի համակցված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնելու հնագույն բնակչության շարժերը և մշակութային ազդեցությունների տարածման մեխանիզմները։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ այն նպաստում է Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան շրջանների հնագույն պատմության վերականգնմանը և այդ տարածքում տեղի ունեցած լայնածավալ էթնոմշակութային գործընթացների ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Միաժամանակ այն հնարավորություն է տալիս գնահատելու Կիմերների և սկյութների դերը տարածաշրջանի ռազմական, նյութական և մշակութային պատմության մեջ՝ խուսափելով միայն գրավոր աղբյուրների վրա հիմնված եզրակացություններից։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը Կիմերների և սկյութների ներկայությունն ու ազդեցությունը Հայկական լեռնաշխարհի արևելքում ուսումնասիրում է հնագիտական փաստերի, տարածական բաշխման, ժամանակագրության և տեղական մշակույթների հետ փոխազդեցության համադրմամբ՝ նպատակ ունենալով առավել ամբողջական կերպով վերականգնել այդ բարդ պատմամշակութային ժամանակաշրջանի պատկերը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է տարածքային կազմավորումների կայուն և համաչափ սոցիալ-տնտեսական զարգացման տեսական, մեթոդաբանական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի հիման վրա։ Քննության են առնվում տարածքային զարգացման տնտեսական բովանդակությունը, կայունության և համաչափության գնահատման սկզբունքները, ինչպես նաև տարբեր տարածքների զարգացման մակարդակների միջև առկա տարբերությունների ձևավորման հիմնական գործոնները։ Վերլուծվում են բնակչության զբաղվածության, եկամուտների, տնտեսական ակտիվության, ներդրումների, արտադրական ներուժի, ձեռնարկատիրության և ենթակառուցվածքների զարգացման ցուցանիշները՝ տարածքային անհամաչափությունների բացահայտման և գնահատման նպատակով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մարզերի և համայնքների բնական, մարդկային, ֆինանսական ու արտադրական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, տնտեսական մասնագիտացման հնարավորություններին և տեղական զարգացման ներուժի բացահայտմանը։ Քննարկվում են բնակչության և տնտեսական գործունեության տարածքային կենտրոնացման, ներքին միգրացիայի, աշխատատեղերի բաշխման և սոցիալական ու տնտեսական ենթակառուցվածքների հասանելիության հետ կապված խնդիրները։ Դիտարկվում է պետական տարածքային քաղաքականության դերը զարգացման տարբերությունների մեղմման, ներդրումային ակտիվության խթանման և տնտեսապես առավել թույլ տարածքների հնարավորությունների ընդլայնման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տարածքային կառավարման համակարգի կատարելագործմանը, միջհամայնքային համագործակցությանը, զարգացման ծրագրերի մշակմանն ու դրանց արդյունավետության գնահատմանը։ Կարևորվում է տնտեսական աճի համադրումը սոցիալական, ժողովրդագրական և բնապահպանական գործոնների հետ՝ երկարաժամկետ կայուն զարգացման պայմաններ ապահովելու նպատակով։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել տարածքային զարգացման քաղաքականության կատարելագործմանը, տարածքային անհամաչափությունների նվազեցման մեխանիզմների մշակմանը և մարզերի ու համայնքների տնտեսական ներուժի առավել արդյունավետ օգտագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, տարածքային կառավարման մասնագետների, հետազոտողների, զարգացման ծրագրերի մշակողների և ուսանողների համար։

Գրականություն

Այս գիրքը նվիրված է Պարույր Սևակի ստեղծագործական ուղուն՝ ընդգծելով նրա դերը որպես 20-րդ դարի հայ պոեզիայի նորարար և գաղափարական մեծ ուժ։ Աշխատությունում վերլուծվում են Սևակի բանաստեղծական աշխարհը, նրա լեզվական նորարարությունները, պատկերային մտածողությունը և մարդու ու ժամանակի հարաբերությունների խորքային մեկնաբանությունները։ Հեղինակը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում Սևակի քաղաքացիական դիրքորոշմանը, ազգային և համամարդկային թեմաների համադրմանը, ինչպես նաև նրա պոեզիայի փիլիսոփայական շերտերին։ Նյութում Սևակի ստեղծագործական գործունեությունը դիտարկվում է որպես «սխրանք»՝ իր ժամանակի գրական սահմանները հաղթահարելու, նոր արտահայտչաձևեր ստեղծելու և հայ պոեզիան նոր մակարդակի բարձրացնելու առումով։ Գիրքը համադրում է գրականագիտական վերլուծությունը և պատմական համատեքստը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով խորապես հասկանալ Սևակի արվեստի նշանակությունը։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայաստանի գլխավոր գրադարանային հաստատության 2013 թվականի համար նախատեսված աշխատանքների համակարգված ծրագիրը՝ ընդգրկելով գրադարանային գործունեության հիմնական ուղղությունները, կազմակերպական առաջնահերթությունները և տարվա ընթացքում իրականացվելիք միջոցառումները։ Այն կարելի է դիտարկել որպես կառավարչական և մասնագիտական փաստաթուղթ, որի միջոցով նախանշվում են ազգային գրադարանային հավաքածուի համալրման, պահպանման, հաշվառման, մշակման և հանրությանը հասանելի դարձնելու աշխատանքները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գրադարանային-մատենագիտական սպասարկմանը, ընթերցողների տեղեկատվական պահանջների բավարարմանը, տեղեկատու համակարգերի կատարելագործմանը և ազգային տպագիր ժառանգության վերաբերյալ տեղեկատվության տարածմանը։ Ծրագրային գործունեության շրջանակում նշանակալի ուղղություն է գրադարանային գործընթացներում ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը, էլեկտրոնային պաշարների զարգացումը, նյութերի թվայնացումը և գրադարանային տեղեկատվության հասանելիության ընդլայնումը։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու նաև գրադարանի՝ որպես ազգային գրավոր ժառանգության պահպանման կենտրոնի գործառույթների մասին, որտեղ ավանդական գրադարանային աշխատանքը զուգակցվում է թվային միջավայրի զարգացման հետ։ Ուշադրության կենտրոնում են նաև մատենագիտական աշխատանքները, գրքային և պարբերական հավաքածուների կազմակերպումը, հազվագյուտ ու արժեքավոր հրատարակությունների պահպանումը և դրանց գիտական ու մշակութային շրջանառության ապահովումը։ Ծրագիրը կարող է ներառել գիտամեթոդական, հրատարակչական, մշակութային և հանրային միջոցառումների կազմակերպման ուղղություններ, որոնք նպաստում են գրքի ու ընթերցանության հանրահռչակմանը, մասնագիտական համագործակցությանը և գրադարանի հասարակական դերի ընդլայնմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Հայաստանի գրադարանների միջև մասնագիտական ու տեղեկատվական համագործակցության զարգացումը, միասնական տեղեկատվական միջավայրի ձևավորումը և գրադարանային ծառայությունների արդիականացումը։ Տարեկան ծրագրի ուսումնասիրությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է նաև հաստատության գործունեության պատմության հետազոտման համար, քանի որ այն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանում գրադարանային ոլորտում սահմանված նպատակները, առաջնահերթությունները և զարգացման ուղղությունները։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ներկայացնում է գրադարանի մեկ տարվա գործունեության կազմակերպման ամբողջական շրջանակը՝ համադրելով ազգային գրավոր ժառանգության պահպանումը, մատենագիտական աշխատանքը, ընթերցողական սպասարկումը, թվային տեխնոլոգիաների զարգացումը և մշակութային-կրթական գործունեությունը։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր ստրուկտուրային հողերում երեք ծառատեսակների՝ Robinia pseudoacacia L., Cupressus arizonica Greene և Fraxinus rotundifolia Mill., կողմից կապարի և կադմիումի կլանման արագության համեմատական գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել ծանր մետաղների կուտակման և կլանման գործընթացները տարբեր հողային պայմաններում և պարզել, թե ինչպես են հողի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և ծառատեսակի կենսաբանական հատկությունները ազդում այդ գործընթացների արդյունավետության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է բույսերի և հողի միջև փոխազդեցությունը, ինչպես նաև կապարի ու կադմիումի՝ հողից բույսերի օրգանիզմ անցնելու, կուտակվելու և տարբեր հյուսվածքներում բաշխվելու առանձնահատկությունները։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ուսումնասիրվող ծառատեսակների միջև ծանր մետաղների կլանման արագության և կուտակման ներուժի տարբերությունները, ինչպես նաև գնահատելու դրանց հնարավոր կիրառելիությունը աղտոտված հողերի կենսաբանական վերականգնման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հողի կառուցվածքին՝ որպես ծանր մետաղների շարժունակության, հասանելիության և բույսերի կողմից յուրացման վրա ազդող կարևոր գործոնի։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել տարբեր ծառատեսակների ֆիտոռեմեդիացիոն ներուժի գնահատմանը և շրջակա միջավայրում ծանր մետաղներով աղտոտված տարածքների վերականգնման ավելի արդյունավետ մոտեցումների մշակմանը։ Աշխատանքը կարևոր է նաև քաղաքային և արդյունաբերական տարածքների կանաչապատման, հողերի էկոլոգիական վիճակի գնահատման և բույսերի միջոցով աղտոտիչների կուտակման մեխանիզմների ուսումնասիրման տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել էկոլոգների, բուսաբանների, հողագետների, շրջակա միջավայրի պահպանության մասնագետների, գյուղատնտեսական և կենսաբանական գիտությունների հետազոտողների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցական ֆիզիկայի ուսուցման գործընթացում համընդհանուր բնույթի ֆիզիկական մոդելների ճանաչողական և մեթոդական նշանակության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց նպատակային կիրառման արդյունավետ եղանակների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ֆիզիկական երևույթների և օրինաչափությունների ուսումնասիրման համար կիրառվող ընդհանրացված մոդելներն են, որոնք հնարավորություն են տալիս իրական համակարգերի բարդ հատկություններից առանձնացնել էական հատկանիշները և դրանց հիման վրա բացատրել տարբեր երևույթների ընդհանուր օրինաչափությունները։ Մոդելավորումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատրաստի գիտելիքի ներկայացման միջոց, այլև որպես գիտական ճանաչողության մեթոդ, որի յուրացումը կարող է նպաստել սովորողների տեսական մտածողության, վերլուծական կարողությունների և խնդիրների լուծման հմտությունների զարգացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նյութական կետի, բացարձակ պինդ մարմնի, իդեալական գազի, փակ համակարգի, դաշտի և այլ ընդհանրացված ֆիզիկական մոդելների ուսուցողական հնարավորությունները՝ տարբեր թեմաների միջև գաղափարական կապեր ստեղծելու տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն մեթոդական հաջորդականությանը, որով սովորողները իրական օբյեկտից կամ երևույթից անցնում են դրա պարզեցված ներկայացմանը, սահմանում մոդելի կիրառելիության պայմանները, օգտագործում այն համապատասխան խնդրի լուծման համար և վերջում գնահատում ստացված արդյունքի համապատասխանությունը իրական համակարգին։ Կարևորվում է սովորողների կողմից մոդելի և իրականության տարբերակման գիտակցումը, քանի որ ցանկացած ֆիզիկական մոդել արտացոլում է ուսումնասիրվող համակարգի միայն տվյալ խնդրի համար էական հատկությունները և ունի կիրառելիության որոշակի սահմաններ։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել մոդելային պատկերացումների օգտագործումը փորձարարական աշխատանքներում, ֆիզիկական խնդիրների լուծման, գրաֆիկական ներկայացումների և համակարգչային մոդելավորման ընթացքում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել տեսական գիտելիքի, դիտվող երևույթների և մաթեմատիկական նկարագրության միջև։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև ուսուցչի կողմից կիրառվող բացատրական մեթոդները, մոդելային առաջադրանքների համակարգը և սովորողների կողմից ինքնուրույն մոդելներ կառուցելու կարողությունների զարգացման պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության, գիտական ճանաչողության մեթոդաբանության և մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել ֆիզիկական մոդելների համակարգված կիրառումը որպես դպրոցականների գիտական մտածողության և ֆիզիկական երևույթների խորքային ըմբռնման զարգացման արդյունավետ միջոց։