Ազգային էկոնոմիկայի հիմունքներ

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է տրանսակցիոն ծախքերի կրճատման ինստիտուցիոնալ լծակների ուսումնասիրությանը՝ ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության և տնտեսական քաղաքականության շրջանակում՝ ընդգծելով այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով իրավական, կազմակերպչական և շուկայական ինստիտուտները կարող են նվազեցնել տնտեսական փոխանակումների ծախքերը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել տրանսակցիոն ծախքերի ձևավորման աղբյուրները՝ տեղեկատվական անհամաչափություն, պայմանագրերի իրականացման դժվարություններ, վերահսկման և կատարման ծախքեր, ինչպես նաև վստահության և ինստիտուցիոնալ կայունության խնդիրները, և բացահայտել դրանց նվազեցման հնարավոր ուղիները։ Ուսումնասիրվում են ինստիտուցիոնալ միջավայրի հիմնական բաղադրիչները՝ իրավական համակարգի արդյունավետությունը, սեփականության իրավունքի պաշտպանությունը, դատական համակարգի գործունակությունը, կարգավորող մարմինների որակը և կորպորատիվ կառավարման մեխանիզմները, որոնք միասին ձևավորում են տնտեսական փոխանակումների արդյունավետությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև ոչ ֆորմալ ինստիտուտների դերին՝ վստահության, սոցիալական կապիտալի և գործարար մշակույթի ազդեցությանը գործարքային ծախքերի նվազեցման վրա։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև շուկայական և պետական կարգավորման փոխազդեցությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են բարեփոխումները իրավական դաշտում և վարչարարության պարզեցումը նպաստել գործարքների ավելի ցածր ծախքերի ձևավորմանը։ Միաժամանակ վերլուծվում են միջազգային փորձերը և դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի տնտեսական միջավայրում։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության և տնտեսական քաղաքականության համար՝ նպաստելով ավելի արդյունավետ տնտեսական համակարգերի ձևավորմանը՝ հիմնված նվազ տրանսակցիոն ծախքերի վրա։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է ջրածնի պերօքսիդի գոլորշիների և հիդրոպերօքսիդների՝ մետաղների հալոգենիդների հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այդ նյութերի փոխազդեցության օրինաչափությունները, հնարավոր ռեակցիոն ուղիները և գործընթացների վրա ազդող ֆիզիկաքիմիական գործոնները։ Ուսումնասիրվում է պերօքսիդային միացությունների վարքը տարբեր մետաղների հալոգենիդների ներկայությամբ՝ հաշվի առնելով դրանց կառուցվածքը, քիմիական հատկությունները, օքսիդավերականգնման ներուժը և փոխազդող բաղադրիչների բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնք կարող են հանգեցնել նոր պերօքսիդային կամ հալոգեն պարունակող միացությունների առաջացմանը, ինչպես նաև մետաղի օքսիդացման աստիճանի փոփոխություններին և միջանկյալ մասնիկների ձևավորմանը։ Աշխատության շրջանակում կարող են քննարկվել ռեակցիաների մեխանիզմները, գազային և կոնդենսացված փուլերի փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ջերմաստիճանի, խոնավության, նյութերի հարաբերակցության և այլ պայմանների ազդեցությունը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև ռեակցիոն արտադրանքների նույնականացումը և դրանց կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի ուսումնասիրությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել պերօքսիդային համակարգերի քիմիական վարքի վերաբերյալ։ Նման ուսումնասիրությունները կարող են նշանակություն ունենալ անօրգանական և ֆիզիկական քիմիայի, օքսիդավերականգնման գործընթացների, պերօքսիդային միացությունների քիմիայի և նյութերի փոխազդեցության մեխանիզմների ուսումնասիրման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտել ջրածնի պերօքսիդի և հիդրոպերօքսիդների փոխազդեցության օրինաչափությունները մետաղների հալոգենիդների հետ՝ խորացնելով պերօքսիդային համակարգերում ընթացող քիմիական գործընթացների վերաբերյալ տեսական պատկերացումները և դրանց հնարավոր կիրառական նշանակության գնահատումը։

Մաթեմատիկա

Մաթեմատիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է վերջավորաչափ էվկլիդյան տարածությունում սահմանափակ ուռուցիկ մարմինների երկրաչափական հատկությունների հավանականական մեթոդներով ուսումնասիրմանը։ Քննության են առնվում ուռուցիկ բազմությունների կառուցվածքային և չափային բնութագրերը, դրանց երկրաչափական պարամետրերի փոխկապակցվածությունը և պատահական ընտրությունների միջոցով այդ հատկությունների գնահատման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հավանականությունների տեսության գործիքների կիրառմանը բարձր չափողականությամբ երկրաչափական խնդիրների հետազոտության ընթացքում։ Վերլուծվում են պատահական կետերի, ուղղությունների, հատույթների և այլ հավանականական կառուցվածքների միջոցով ուռուցիկ մարմինների ձևի, ծավալի և տարածական վարքագծի վերաբերյալ տեղեկությունների ստացման մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև երկրաչափական անհավասարությունների, չափերի կենտրոնացման և ասիմպտոտիկ հատկությունների հետ կապված խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու ուռուցիկ երկրաչափության և հավանականությունների տեսության մեթոդները՝ բազմաչափ տարածություններում բարդ երկրաչափական կառուցվածքների օրինաչափությունները բացահայտելու համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ուռուցիկ երկրաչափության, հավանականությունների տեսության, երկրաչափական վերլուծության և բարձրաչափ մաթեմատիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լրագրություն

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է նոր տեղեկատվական-հաղորդակցական տեխնոլոգիաների ազդեցությունը ժուռնալիստիկայի զարգացման վրա՝ ընդգծելով մեդիա միջավայրի արագ թվայնացումը, տեղեկատվության արտադրության և տարածման ձևերի փոփոխությունը, ինչպես նաև լրագրողի մասնագիտական դերի վերափոխումը ժամանակակից տեղեկատվական հասարակությունում։ Հետազոտության մեջ նոր տեխնոլոգիաները դիտարկվում են որպես լրագրողական գործընթացի բոլոր փուլերի վրա ազդող գործոն՝ սկսած տեղեկատվության հավաքագրումից և ստուգումից մինչև բովանդակության ստեղծում, մուլտիմեդիա ձևաչափերով ներկայացում և տարածում սոցիալական ցանցերում։ Աշխատությունը վերլուծում է թվային հարթակների, սոցիալական մեդիայի, բջջային լրագրության և արհեստական բանականության գործիքների կիրառումը, որոնք էապես արագացրել են տեղեկատվության շրջանառությունը, սակայն միաժամանակ առաջացրել են նաև նոր մարտահրավերներ՝ կապված տեղեկատվական հոսքերի որակի, վստահելիության և ֆեյք նորությունների տարածման հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լրագրողի դերակատարման փոփոխությանը, որտեղ ավանդական խմբագրական մոդելները աստիճանաբար փոխարինվում են ինտերակտիվ, բազմամեդիա և օգտատիրոջ մասնակցությամբ ձևավորված բովանդակության արտադրությամբ։ Միաժամանակ քննարկվում են մեդիա էթիկայի, տեղեկատվական անվտանգության և մասնագիտական պատասխանատվության հարցերը, որոնք ավելի արդիական են դառնում թվային միջավայրում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ նոր տեղեկատվական-հաղորդակցական տեխնոլոգիաները խորքային կերպով վերափոխում են ժուռնալիստիկայի կառուցվածքը՝ ստեղծելով ինչպես զարգացման լայն հնարավորություններ, այնպես էլ նոր մասնագիտական և էթիկական մարտահրավերներ։

Այլ առարկաներ

Հայաստանում «նոր գրքերի» մասին ինֆորմացիոն ցանկերը սովորաբար ներկայացվում են որպես մատենագիտական կամ գրադարանային տեղեկատուներ, որտեղ համակարգված ձևով ամփոփվում են տարբեր հրատարակչությունների նոր լույս տեսած աշխատությունները։ Այդպիսի ցանկերի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, գրադարաններին և հետազոտողներին տրամադրել արագ կողմնորոշվելու հնարավորություն ժամանակակից գրական հոսքերում՝ ընդգրկելով գիտական, գեղարվեստական, ուսումնական և տեղեկատու բնույթի հրատարակություններ։ Օրինակ՝ Հայաստանում ակտիվորեն գործում են պարբերական «Նոր գիրք» նախագծերը, որտեղ յուրաքանչյուր շաբաթ կամ ամիս ներկայացվում են նոր հրատարակություններ տարբեր ոլորտներից՝ գրականություն, պատմություն, հասարակագիտություն, արվեստ և գիտություն, ինչը թույլ է տալիս հետևել հրատարակչական գործընթացների ընթացիկ զարգացումներին և գրքային շուկայի միտումներին ։ Բացի այդ, մատենագիտական ցանկերի ավելի մասնագիտական ձևաչափերը, որոնք պատրաստվում են գրադարանային և գիտական հաստատությունների կողմից, ընդգրկում են նաև գրքերի ամբողջական տվյալներ՝ հեղինակ, վերնագիր, հրատարակության վայր, տարեթիվ և թեմատիկ դասակարգում, ինչը նպաստում է գիտական տեղեկատվության համակարգմանն ու որոնելիության բարձրացմանը ։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր ունեն ազգային գրադարանային համակարգում՝ ապահովելով նոր գրականության մատչելիությունը և աջակցելով կրթական ու գիտական գործընթացներին, ինչպես նաև նպաստելով ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը Հայաստանում։

Մանկավարժություն

Այս հրատարակությունը Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի գիմնազիական դասարաններ ընդունվելու կարգը և ուսումնական ծրագրերը ներկայացնող պատմական-կրթական աղբյուր է, որը կարևոր տեղեկություններ է տալիս Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում գործող այս նշանավոր կրթական հաստատության կառուցվածքի, ընդունելության պահանջների և ուսումնառության բովանդակության մասին։ Լազարյան ինստիտուտը Մոսկվայում գործող հայկական ծագմամբ կրթական հաստատություն էր, որը հիմնադրվել էր 1815 թվականին և գործել է մինչև 1919 թվականը։ Սկզբնական շրջանում այն միջնակարգ կրթական հաստատություն էր, իսկ հետագայում վերածվեց ավելի լայն կրթական համակարգի, որտեղ համատեղվում էին գիմնազիական և արևելագիտական մասնագիտական ուսուցումը։ Հրատարակության բովանդակային նշանակությունը հատկապես կապված է գիմնազիական դասարան ընդունվելու համար նախատեսված գիտելիքների և պահանջների համակարգման հետ։ Նման կանոնակարգերը սահմանում էին, թե ինչ պատրաստվածություն պետք է ունենար դիմորդը, ինչ առարկաներից էր անհրաժեշտ քննություն հանձնել և ինչ մակարդակի գիտելիքներ էին ակնկալվում ընդունվելու պահին։ Դրանք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակի միջնակարգ կրթության չափորոշիչների, ուսումնական առարկաների կառուցվածքի և կրթական գործընթացի կազմակերպման մասին։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն վերաբերում է ոչ միայն ընդհանուր կրթությանը, այլև այն հաստատությանը, որի հիմնական մասնագիտացումը արևելյան լեզուների և արևելագիտության ոլորտն էր։ Լազարյան ինստիտուտում արևելյան լեզուների նկատմամբ ուշադրությունը ժամանակի ընթացքում դարձավ հաստատության հիմնական տարբերակիչ առանձնահատկություններից մեկը։ Դասավանդվում էին հայերեն, արաբերեն, պարսկերեն և թուրքերեն լեզուներ ու գրականություններ, իսկ հաստատությունը հետագայում դարձավ նաև Ռուսաստանում արևելագիտության կարևոր կենտրոններից մեկը։ Գիմնազիական կրթությունը, սակայն, չէր սահմանափակվում արևելյան լեզուներով։ Հաստատության դասընթացը ընդհանուր առմամբ մոտ էր կայսրության գիմնազիական ծրագրերին, և դրա շրջանավարտները 1835 թվականից ստանում էին գիմնազիայի շրջանավարտների իրավունքներ։ Հետագայում կրթական կառուցվածքը մի քանի անգամ փոփոխվեց․ 1848 թվականից հաստատությունը համատեղում էր ընդհանուր միջնակարգ՝ գիմնազիական դասարանների, և բարձրագույն մասնագիտական՝ հատուկ դասարանների կրթությունը։ Հետևաբար այս փաստաթուղթը կարևոր է ոչ միայն ընդունելության տեխնիկական կանոնները հասկանալու, այլև այն կրթական համակարգի կառուցվածքը վերականգնելու համար, որի շրջանակում պատրաստվում էին ապագա ուսուցիչներ, թարգմանիչներ, պետական ծառայողներ և արևելագիտության մասնագետներ։ Լազարյան ինստիտուտի առանձնահատկություններից էր նաև հայկական կրթական և մշակութային գործառույթների համադրումը ռուսական կայսերական կրթական համակարգի հետ։ Հաստատությունը կապված էր Մոսկվայի հայկական համայնքի հետ և երկար ժամանակ կարևոր դեր էր կատարում հայ երիտասարդների կրթության գործում։ Գիմնազիական դասարաններում հայ աշակերտների համար նախատեսվում էր նաև հայոց լեզվի և Հայ Առաքելական եկեղեցու կրոնական ուսուցում, ինչը ցույց է տալիս, որ ընդհանուր կայսերական կրթական ծրագրի շրջանակում պահպանվում էին ազգային և դավանական կրթության առանձին բաղադրիչներ։ Ուսումնական ծրագրերի տեսանկյունից փաստաթուղթը արժեքավոր է նրանով, որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանի կրթության բովանդակային առաջնահերթությունները։ Դպրոցական կրթության մեջ կարևոր դեր ունեին լեզուները, գրականությունը, պատմությունը, աշխարհագրությունը, մաթեմատիկական և բնական գիտությունները, ինչպես նաև դասական կրթությանը բնորոշ այլ առարկաներ։ Այս առարկաների համադրությունը ցույց է տալիս, որ հաստատությունը ձգտում էր ապահովել ոչ միայն մասնագիտական, այլև լայն ընդհանուր կրթություն։ Միաժամանակ արևելյան լեզուների նկատմամբ հատուկ ուշադրությունը ապագա շրջանավարտներին տալիս էր այնպիսի մասնագիտական պատրաստվածություն, որը հատկապես կարևոր էր Ռուսաստանի և Հարավային Կովկասի վարչական, դիվանագիտական ու մշակութային միջավայրում։ Հրատարակության պատմական արժեքը մեծանում է նաև այն պատճառով, որ այն ներկայացնում է կրթական կանոնակարգը ոչ թե հետագա պատմաբանի մեկնաբանությամբ, այլ ժամանակաշրջանին մոտ սկզբնաղբյուրային ձևով։ Այսպիսի փաստաթղթերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպիսի պահանջներ էր պաշտոնապես սահմանում հաստատությունը դիմորդների համար և ինչ գիտելիքներ էր ակնկալում կրթության հաջորդ աստիճան անցնող աշակերտներից։ Դրանք նաև կարող են օգտագործվել կրթական պատմության, դպրոցական ծրագրերի զարգացման և Ռուսական կայսրության կրթական քաղաքականության ուսումնասիրության ժամանակ։ Լազարյան ինստիտուտի գործունեությունը սերտորեն կապված էր նաև արևելագիտության զարգացման հետ։ Հաստատությունում դասավանդել են այնպիսի հայտնի գիտնականներ և մանկավարժներ, ինչպիսիք են Վ. Ա. Գորդլևսկին, Ֆ. Ե. Կորշը, Ա. Ե. Կրիմսկին, Վ. Ֆ. Միլլերը, Ստեփան Նազարյանը և Ն. Օ. Էմինը։ Հաստատության գրադարանը ներառում էր պատմության, աշխարհագրության, լեզվաբանության և արևելագիտության հարուստ հավաքածուներ, այդ թվում՝ արժեքավոր ձեռագրեր։ Հրատարակության մատենագիտական հետքերը վկայում են, որ այն առանձին ընդգրկված է Լազարյանների ընտանիքին և ինստիտուտին նվիրված գրքային հավաքածուներում։ Նույն թեմատիկ շարքում պահպանվել են նաև ինստիտուտի ուսանողների ընդունելության, հատուկ դասարանների քննությունների և ուսուցման վերաբերյալ այլ կանոնակարգեր, ինչը հնարավորություն է տալիս այս հրատարակությունը դիտարկել ավելի լայն փաստաթղթային համալիրի շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ, այս աղբյուրը կարևոր է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի կրթական համակարգի, Լազարյան ինստիտուտի պատմության, հայ կրթական և մշակութային կյանքի, ինչպես նաև արևելագիտական կրթության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հատկապես օգտակար լինել կրթության պատմությամբ, հայ-ռուսական մշակութային կապերով, Լազարյան ինստիտուտի գործունեությամբ, հայագիտությամբ և արևելագիտության պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, մանկավարժներին, գրականագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։