Ազգային էկոնոմիկայի հիմունքներ

История

Աշխատությունը նվիրված է Խորհրդային Միության նոր սահմանադրության բովանդակության, նշանակության և հասարակական կյանքի վրա դրա ազդեցության ներկայացմանը՝ որպես գրադարանների համար նախատեսված տեղեկատվական և մեթոդական նյութ։ Այն ընթերցողին ծանոթացնում է խորհրդային սահմանադրական համակարգի հիմնական դրույթներին, պետության կառուցվածքի սկզբունքներին, քաղաքացիների իրավունքներին ու պարտականություններին, ինչպես նաև սոցիալական, տնտեսական և քաղաքական հարաբերությունների իրավական կարգավորման առանձնահատկություններին։ Նյութում սահմանադրությունը դիտարկվում է որպես պետության հասարակական և պետական կառուցվածքի հիմքը սահմանող փաստաթուղթ, որի միջոցով ամրագրվում էին խորհրդային հասարակության կազմակերպման, պետական իշխանության իրականացման և քաղաքացիների մասնակցության վերաբերյալ պաշտոնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցերին, որոնք կարող էին հետաքրքրել գրադարանների աշխատակիցներին՝ սահմանադրության վերաբերյալ ցուցահանդեսների, գրականության տեսությունների, տեղեկատվական անկյունների, ընթերցողական միջոցառումների, բանավոր ներկայացումների և այլ հանրային նախաձեռնությունների կազմակերպման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես սահմանադրական դրույթների վերաբերյալ տեղեկատու, այլև որպես գործնական օգնություն գրադարանային-մշակութային աշխատանքի պլանավորման և կազմակերպման համար։ Ներկայացվող նյութերը հնարավորություն են տալիս համակարգված կերպով ներկայացնել նոր սահմանադրության հետ կապված հիմնական գաղափարներն ու թեմաները, ընտրել համապատասխան գրականություն և կազմակերպել թեմատիկ միջոցառումներ տարբեր տարիքային և կրթական խմբերի համար։ Միաժամանակ աշխատանքը արտացոլում է իր ստեղծման ժամանակաշրջանի խորհրդային հասարակական-քաղաքական և գաղափարական միջավայրը, ինչի շնորհիվ այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նաև որպես պատմական աղբյուր՝ տվյալ ժամանակաշրջանի պաշտոնական պատկերացումների, հասարակական արժեքների և տեղեկատվական-մշակութային քաղաքականության ուսումնասիրման համար։ Նյութը հատկապես օգտակար կարող է լինել գրադարանագետների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, պատմության և իրավագիտության ոլորտի ուսումնասիրողների համար, ինչպես նաև նրանց, ովքեր հետաքրքրված են ԽՍՀՄ ուշ խորհրդային շրջանի պետական-իրավական համակարգով և այդ համակարգի վերաբերյալ հասարակական իրազեկման կազմակերպման մեթոդներով։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է խոսքի զարգացման դժվարություններ ունեցող երեխաների բառապաշարի ընդլայնման և դպրոցական ուսուցմանը նրանց պատրաստվածության միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում բառապաշարային կարողությունների ձևավորումն է՝ որպես հաղորդակցման, մտածողության, բանավոր խոսքի ընկալման և հետագա գրավոր խոսքի յուրացման կարևոր հիմք։ Բառապաշարի սահմանափակությունը կարող է դժվարացնել երեխայի կողմից ուսումնական հրահանգների ընկալումը, սեփական մտքերի արտահայտումը, առարկաների և երևույթների հատկանիշների նկարագրումը, իմաստային կապերի հաստատումը և նոր հասկացությունների յուրացումը։ Այդ պատճառով բառապաշարի հարստացումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես խոսքային զարգացման առանձին ուղղություն, այլև որպես դպրոցական պատրաստվածության կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել երեխաների ակտիվ և պասիվ բառապաշարի առանձնահատկությունները, բառերի իմաստների ընկալումը, ընդհանրացնող հասկացությունների յուրացումը, հոմանիշային և հականիշային հարաբերությունների ճանաչումը, ինչպես նաև բառերը համապատասխան հաղորդակցական իրավիճակներում կիրառելու կարողությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բառապաշարային աշխատանքի կապը քերականական կառուցվածքների, կապակցված խոսքի և հնչյունաբանական կարողությունների զարգացման հետ, քանի որ լեզվական համակարգի տարբեր բաղադրիչները փոխկապակցված են և միասին են ապահովում լիարժեք հաղորդակցությունը։ Մանկավարժական տեսանկյունից կարող են քննության առնվել խաղային, պատկերային, պատմողական և առարկայական գործունեության վրա հիմնված ուսուցողական միջոցները, որոնք նպաստում են նոր բառերի իմաստավորված յուրացմանը և դրանց գործնական կիրառմանը։ Կարևորվում է նաև աշխատանքի անհատականացումը՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր երեխայի խոսքային զարգացման մակարդակը, ճանաչողական առանձնահատկությունները և առաջընթացի դինամիկան։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նախադպրոցական և դպրոցական կրթության միջև շարունակականության ապահովման անհրաժեշտությամբ։ Բավարար բառապաշարային կարողությունները կարող են նպաստել ընթերցանության և գրավոր խոսքի հետագա յուրացմանը, ուսուցչի խոսքի ավելի լավ ընկալմանը, դասարանում հաղորդակցմանը և տարբեր ուսումնական առարկաների հասկացությունների յուրացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է լոգոպեդիայի, հատուկ մանկավարժության, խոսքի զարգացման և դպրոցական պատրաստվածության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ կարևորելով երեխայի լեզվական կարողությունների հետևողական զարգացումը որպես կրթական գործընթացին արդյունավետ մասնակցության նախապայման։

Математика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է երիտասարդ ինֆրակարմիր աստղային կուտակումների որոնման, նույնականացման և ֆիզիկական հատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են ինֆրակարմիր աստղադիտական դիտարկումների մեթոդները, տվյալների մշակման և վերլուծության ժամանակակից մոտեցումները, ինչպես նաև աստղային կուտակումների հայտնաբերման չափանիշներն ու դասակարգման սկզբունքները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է երիտասարդ աստղային համակարգերի կառուցվածքը, տարիքային առանձնահատկությունները, տարածական բաշխվածությունը և աստղագոյացման գործընթացների հետ դրանց փոխկապակցվածությունը՝ հիմնվելով դիտողական տվյալների և աստղաֆիզիկական մոդելների վրա։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև միջաստղային փոշու, գազային ամպերի և ինֆրակարմիր ճառագայթման դերին երիտասարդ աստղային օբյեկտների ձևավորման և զարգացման գործընթացներում։ Ներկայացված արդյունքները նպաստում են աստղագոյացման մեխանիզմների, Գալակտիկայի կառուցվածքի և աստղային էվոլյուցիայի վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը։ Գիրքը նախատեսված է աստղագետների, աստղաֆիզիկոսների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների, ֆիզիկայի և տիեզերագիտության ոլորտների ուսանողների, ինչպես նաև ժամանակակից աստղագիտական հետազոտություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է Երևանում ավտոտրանսպորտի երթևեկության բարելավման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ ժամանակակից կառավարման մեթոդների կիրառման միջոցով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել մայրաքաղաքի տրանսպորտային հոսքերի արդյունավետ կազմակերպման, խցանումների նվազեցման, երթևեկության անվտանգության բարձրացման և ճանապարհային ենթակառուցվածքների օգտագործման արդյունավետության բարելավման ուղիները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել Երևանի տրանսպորտային համակարգի կառուցվածքը, հիմնական երթևեկային ուղղությունները, ճանապարհային ցանցի ծանրաբեռնվածությունը, տրանսպորտային հոսքերի տարածական և ժամանակային փոփոխությունները և խցանումների առաջացման հիմնական պատճառները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում երթևեկության կառավարման ժամանակակից տեխնոլոգիաներին, այդ թվում՝ լուսացույցների խելացի կառավարմանը, երթևեկության հոսքերի ավտոմատ վերահսկմանը, իրական ժամանակում տվյալների հավաքագրմանն ու վերլուծությանը և տրանսպորտային իրավիճակի մոդելավորմանը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև երթևեկության կառավարման կենտրոնացված համակարգերի, սենսորների, տեսահսկման միջոցների և թվային հարթակների կիրառման հնարավորությունները՝ ճանապարհային իրավիճակի օպերատիվ գնահատման և կառավարման որոշումների արագ ընդունման նպատակով։ Կարևոր տեղ է հատկացվում երթևեկության կազմակերպման տարբեր միջոցառումների արդյունավետության գնահատմանը՝ ճանապարհային գծանշումների և նշանների կատարելագործումից մինչև խաչմերուկների կառավարման, երթևեկության գոտիների բաշխման և տրանսպորտային հոսքերի ուղղորդման փոփոխություններ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև հասարակական տրանսպորտի, մասնավոր ավտոմեքենաների, հետիոտների և հեծանվային շարժունակության փոխազդեցությանը՝ դիտարկելով քաղաքային տրանսպորտային համակարգը որպես միասնական կառավարվող համակարգ։ Երևանի պայմաններում կարևոր է նաև կայանման խնդրի ուսումնասիրությունը, քանի որ չկարգավորված կամ ճանապարհային ցանցի նկատմամբ ոչ արդյունավետ կազմակերպված կայանումը կարող է լրացուցիչ ծանրաբեռնել երթևեկությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող են գնահատվել տարբեր կառավարման սցենարներ՝ դրանց ազդեցությունը ճանապարհորդության ժամանակի, տրանսպորտային հոսքերի արագության, խցանումների երկարության, վառելիքի սպառման և շրջակա միջավայրի վրա։ Ժամանակակից կառավարման մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս անցում կատարել միայն ենթակառուցվածքների ընդլայնման վրա հիմնված մոտեցումներից դեպի տվյալահեն և ճկուն կառավարում, որի դեպքում որոշումները կարող են հարմարեցվել երթևեկության իրական վիճակին։ Հետազոտության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող լուծումները կարող են նպաստել Երևանի ճանապարհային ցանցի թողունակության առավել արդյունավետ օգտագործմանը, երթևեկության կազմակերպման կատարելագործմանը, խցանումների նվազեցմանը և քաղաքային շարժունակության ընդհանուր որակի բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տրանսպորտի կառավարման մասնագետներին, քաղաքաշինարարներին, ինժեներներին, քաղաքային կառավարման մարմիններին, տրանսպորտային պլանավորողներին և Երևանի տրանսպորտային համակարգի զարգացման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի, իսպաներենի և անգլերենի բայի անդեմ ձևերի զուգադրական-տիպաբանական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երեք լեզուներում դրանց կառուցվածքային, իմաստային և գործառական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության առանցքում այն բայական ձևերն են, որոնք չունեն դիմային խոնարհման ամբողջական հատկանիշներ, սակայն պահպանում են բային բնորոշ մի շարք իմաստային ու շարահյուսական հատկություններ և տարբեր համատեքստերում կարող են հանդես գալ գոյականական, ածականական կամ մակբայական գործառույթներով։ Քննվում են անորոշ դերբայական, մասնակցային և այլ ոչ դիմավոր կառույցների ձևաբանական առանձնահատկությունները, դրանց կազմության միջոցները, քերականական կարգերի արտահայտման հնարավորությունները և նախադասության կառուցվածքում ունեցած դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ երեք լեզուները պատկանում են տարբեր լեզվական համակարգերի, ուստի արտաքին կառուցվածքով նման ձևերը միշտ չէ, որ ունեն ամբողջությամբ համարժեք գործառույթներ։ Զուգադրական վերլուծության միջոցով բացահայտվում է, թե մի լեզվի որոշակի անդեմ բայական ձևին մյուս լեզուներում ինչպիսի քերականական կառուցվածքներ կարող են համապատասխանել։ Ուսումնասիրվում են դրանց ժամանակային, կերպային և սեռային նշանակությունների արտահայտման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բայական և անվանական հատկությունների փոխհարաբերությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում անդեմ ձևերի շարահյուսական կապակցելիությանը՝ լրացումներ ընդունելու, ստորադաս կառույցներ ձևավորելու և բարդ նախադասությունների իմաստային հարաբերությունների արտահայտմանը մասնակցելու տեսանկյունից։ Իսպաներենի և անգլերենի համապատասխան ձևերի համեմատությունը հայերենի համակարգի հետ հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ոչ միայն ձևական համապատասխանությունները, այլև այն դեպքերը, երբ նույն հաղորդակցական իմաստը երեք լեզուներում արտահայտվում է տարբեր քերականական միջոցներով։ Հետազոտության տիպաբանական ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել լեզվական ընդհանուր օրինաչափությունները և յուրաքանչյուր լեզվին բնորոշ կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Քննվում են նաև թարգմանության ընթացքում առաջացող համապատասխանության խնդիրները, քանի որ անդեմ բայական կառույցների բառացի փոխանցումը միշտ չէ, որ ապահովում է բնական և քերականորեն համարժեք արտահայտություն թիրախային լեզվում։ Նման ուսումնասիրությունը կիրառական նշանակություն ունի նաև օտար լեզուների դասավանդման համար՝ նպաստելով սովորողների կողմից տարբեր լեզուների բայական համակարգերի գիտակցված համեմատությանը և բնորոշ սխալների կանխարգելմանը։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ համադրում է ձևաբանության, շարահյուսության, իմաստաբանության և լեզվական տիպաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով երեք լեզուների բայական համակարգերի փոխհարաբերությունների բազմակողմանի նկարագիրը։

География

Աշխատությունը նվիրված է ոսկու հանքավայրերի ստերեոլիթոերկրաքիմիական մոդելավորման տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ որպես հանքային մարմինների տարածական կառուցվածքի, երկրաքիմիական առանձնահատկությունների և հանքայնացման օրինաչափությունների բացահայտման կարևոր գիտական մոտեցում։ Հետազոտության առանցքում են երկրաբանական միջավայրի եռաչափ կառուցվածքի ուսումնասիրությունը, ապարների լիթոլոգիական կազմի և երկրաքիմիական հատկությունների փոխկապակցվածության գնահատումը, ինչպես նաև ոսկու հանքայնացման տարածական բաշխման և ձևավորման պայմանների մոդելավորման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ոսկու հանքավայրերի երկրաբանական կառուցվածքին, հանքաբեր ապարների առանձնահատկություններին, տեկտոնական խախտումների և հանքայնացման գոտիների փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև երկրաբանական տարբեր գործոնների ազդեցությանը օգտակար հանածոների տեղաբաշխման վրա։ Ուսումնասիրվում են ոսկու և դրա հետ զուգակցվող քիմիական տարրերի տարածման օրինաչափությունները, երկրաքիմիական անոմալիաների ձևավորման մեխանիզմները, հանքայնացման ինտենսիվության փոփոխությունները և հանքային մարմինների սահմանների որոշման հնարավորությունները։ Քննարկվում են երկրաբանական, լիթոլոգիական, հանքաբանական և երկրաքիմիական տվյալների համադրման մեթոդները, որոնց միջոցով հնարավոր է կառուցել հանքավայրերի տարածական մոդելներ և բացահայտել հանքայնացման զարգացման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է ստերեոլիթոերկրաքիմիական մոդելավորման դերը հանքավայրերի որոնման, հետախուզման և երկրաքիմիական գնահատման մեթոդների կատարելագործման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում երկրաքիմիական նմուշառման, ապարների քիմիական կազմի լաբորատոր հետազոտության, տարրերի պարունակության վիճակագրական մշակման և երկրաբանական կտրվածքների ու տարածական սխեմաների կառուցման մեթոդաբանական հարցերին։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում հանքավայրերի երկրաքիմիական դաշտերի ուսումնասիրությունը, հանքայնացման հետ կապված առաջնային և երկրորդային փոփոխությունների բացահայտումը, ինչպես նաև հանքաբեր և ոչ հանքաբեր գոտիների տարբերակման հնարավորությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակներում դիտարկվում են հանքային մարմինների երկրաչափական ձևերի, խորքային շարունակականության, լիթոլոգիական սահմանների և քիմիական տարրերի բաշխման փոխկապակցվածությունները։ Կարևորվում են երկրաքիմիական ցուցիչների ընտրության, հանքայնացման կանխատեսման չափանիշների մշակման և երկրաբանական տվյալների մեկնաբանման ճշգրտության բարձրացման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում ուշադրություն է դարձվում երկրաքիմիական անոմալիաների տարածական կառուցվածքի վերլուծությանը, տարբեր խորություններում հանքայնացման առանձնահատկությունների գնահատմանը և հեռանկարային հանքաբեր տեղամասերի առանձնացման գիտական հիմքերին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում բազմաչափ վիճակագրական մեթոդների, երկրատեղեկատվական տեխնոլոգիաների և եռաչափ մոդելավորման գործիքների կիրառման հնարավորություններին՝ երկրաբանական ու երկրաքիմիական տեղեկատվության համալիր մշակման նպատակով։ Քննարկվում են նաև ոսկու հանքավայրերի ձևավորման երկրաբանական պայմանները, հիդրոթերմալ գործընթացների ազդեցությունը, ապարների մետասոմատիկ փոփոխությունները և հանքանյութերի տեղաբաշխման օրինաչափությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է երկրաքիմիական մոդելների միջոցով հանքավայրերի ներքին կառուցվածքի առավել ամբողջական պատկերացման ձևավորումը, որը կարող է նպաստել երկրաբանահետախուզական աշխատանքների նպատակային կազմակերպմանը, հետախուզական ծախսերի օպտիմալացմանը և հանքային ռեսուրսների գնահատման հիմնավորվածության բարձրացմանը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են լիթոլոգիական, կառուցվածքային և երկրաքիմիական գործոնների համատեղ վերլուծությունն ու տարածական մոդելավորումը նպաստում ոսկու հանքավայրերի երկրաբանական առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Միաժամանակ կարևորվում է մոդելավորման արդյունքների հավաստիության գնահատումը, ելակետային տվյալների որակը և տարբեր երկրաբանական պայմաններում մշակված մեթոդների կիրառելիության սահմանների որոշումը։ Հետազոտությունն ունի գիտական և գործնական նշանակություն՝ նպաստելով հանքավայրերի երկրաքիմիական ուսումնասիրության մեթոդաբանության զարգացմանը, երկրաբանական կանխատեսման արդյունավետության բարձրացմանը և օգտակար հանածոների որոնման ու հետախուզման ժամանակակից մոտեցումների կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել երկրաբանների, երկրաքիմիկոսների, հանքաբանների, հանքավայրերի հետախուզման մասնագետների, երկրաբանական մոդելավորման հետազոտողների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ասպիրանտների և հանքային ռեսուրսների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ուսանողների համար։