Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Բանասիրական գիտություններ: Գրականագիտություն, լեզվաբանություն: Պատմություն: Պատմական գիտություններ: Աշխարհագրություն: Հնագիտություն: Ազգագրություն: Ինֆորմացիոն ցանկ =Новые книги: Обшественно-п (1980, թիվ 11)

Տեխնոլոգիա

Նյութագիտության և փոշեմետալուրգիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է երկաթի հիմքով անծակոտկեն հակաշփական փոշեհամաձուլվածքների ստացման տեխնոլոգիական գործընթացների մշակմանը, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում փոշեմետալուրգիական նյութերի ստացման հիմնական սկզբունքները, մետաղական փոշիների ընտրության չափանիշները, բաղադրության ձևավորման առանձնահատկությունները և հակաշփական հատկությունների ապահովման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոշիների խառնման, մամլման, եռակալման և խտացման տեխնոլոգիական փուլերին, ինչպես նաև մնացորդային ծակոտկենության նվազեցման և համաձուլվածքների կառուցվածքային համասեռության բարձրացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են ստացված նյութերի միկրոկառուցվածքը, ֆազային կազմը, կարծրությունը, ամրությունը, մաշակայունությունը և շփման գործակցի փոփոխության օրինաչափությունները։ Քննարկվում են նաև լեգիրող տարրերի, տեխնոլոգիական ջերմաստիճանային ռեժիմների և մշակման պայմանների ազդեցությունները համաձուլվածքների շահագործական բնութագրերի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են կառուցվածքի և հատկությունների փոխկապակցվածությունը, փորձարարական հետազոտությունների մեթոդները և տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է նպաստել բարձր խտությամբ, մաշակայուն և հուսալի հակաշփական նյութերի մշակմանը՝ մեքենաշինության տարբեր հանգույցներում և շփման պայմաններում աշխատող դետալների արտադրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, մետալուրգիայի, մեքենաշինության և փոշեմետալուրգիական տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Ալբերտո Մորավիայի երկու վեպերի հայերեն և ռուսերեն թարգմանությունների լեզվի զուգադրական քննությանը՝ բնագրի և թարգմանական տարբերակների միջև լեզվական, ոճական և թարգմանական համապատասխանությունների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում գեղարվեստական թարգմանության լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությունն է, մասնավորապես՝ այն հարցը, թե ինչպես են իտալերեն բնագրի բառային, դարձվածային, քերականական, շարահյուսական և ոճական առանձնահատկությունները փոխանցվում հայերեն և ռուսերեն։ Աշխատության մեջ կարող են համեմատվել երկու թարգմանությունների բառապաշարը, խոսքի տարբեր շերտերը, դարձվածաբանական միավորները, առածներն ու ասացվածքները, նորակազմությունները, փոխաբերական արտահայտությունները և մշակութային իրողություններն արտահայտող բառերն ու կապակցությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդախոսակցական և բարբառային տարրերին, որոնք հատկապես նշանակալի են առաջին վեպի լեզվական կառուցվածքում․ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այդ ստեղծագործությունը հարուստ է ժողովրդախոսակցական բառերով, բարբառային ձևերով, դարձվածքներով, առածներով ու ասացվածքներով և նորակազմություններով։ Մյուս վեպի լեզվական համակարգը համեմատաբար տարբեր բնույթ ունի՝ ավելի գրական և քաղաքային-բուրժուական բառապաշարով ու ոճական կառուցվածքով, իսկ շարահյուսական առումով բարդ կառուցվածքները միաժամանակ ներկայացվում են ընթերցողին բավական հստակ և պարզ ձևով։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե թարգմանիչներն ինչպիսի ռազմավարություններ են ընտրել բնագրի իմաստային և ոճական նրբերանգները պահպանելու համար։ Այդ նպատակով կարող են քննվել բառացի և ազատ թարգմանության հարաբերակցությունը, բառերի փոխարինումը, բացատրական թարգմանությունը, իմաստային ընդլայնումը կամ սեղմումը, քերականական վերակառուցումները, փոխհատուցումը և այլ թարգմանական փոխակերպումներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում լեզվական նորմին․ հայերեն և ռուսերեն տարբերակների համեմատական ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հայերեն թարգմանության որոշ շեղումներ գրական նորմից կարող են դիտարկվել որպես թարգմանչական գիտակցված ընտրություն, որի շնորհիվ առավել ցայտուն է փոխանցվում ժողովրդախոսակցական խոսքի բնույթը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև լեզվամշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ գեղարվեստական ստեղծագործության թարգմանության ժամանակ անհրաժեշտ է փոխանցել ոչ միայն բառերի ուղղակի իմաստը, այլև տվյալ հասարակության մշակութային պատկերացումները, խոսքային վարքի առանձնահատկությունները և ազգային-մշակութային ենթատեքստը։ Աշխատության մեջ կարող են առանձնացվել նաև դարձվածքների, առածների և ասացվածքների թարգմանության խնդիրները, քանի որ դրանց բառացի փոխանցումը հաճախ չի ապահովում բնագրի իմաստային կամ ոճական համարժեքությունը։ Այս ուղղությամբ հեղինակի առանձին ուսումնասիրությունները ևս անդրադառնում են համապատասխան միավորների թարգմանության խնդիրներին։ Նորակազմությունների ուսումնասիրությունը ևս կարևոր է, քանի որ գեղարվեստական թարգմանության ընթացքում կարող են առաջանալ նոր բառեր, բառապատճենումներ և այլ լեզվական նորամուծություններ, որոնք հետագայում կարող են ազդեցություն ունենալ թարգմանական լեզվի և նույնիսկ ժամանակակից գրական լեզվի զարգացման վրա։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն գնահատել հայերեն և ռուսերեն թարգմանությունների համարժեքության աստիճանը, այլև բացահայտել յուրաքանչյուր լեզվի կառուցվածքային և արտահայտչական հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է ցույց տալ, թե նույն բնագրային միավորը ինչպես է տարբեր կերպ վերարտադրվում երկու թիրախային լեզուներում և ինչպիսի կորուստներ, ձեռքբերումներ կամ իմաստային ու ոճական փոփոխություններ են առաջանում այդ գործընթացում։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն միավորում է թարգմանագիտության, համեմատական լեզվաբանության, լեզվաոճաբանության և լեզվամշակութաբանության խնդիրները՝ գեղարվեստական կոնկրետ նյութի հիման վրա։ Այս թեմայով Զարուհի Ոսկանյանի 2014 թվականի թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանվել է «Ընդհանուր և համեմատական լեզվաբանություն» մասնագիտությամբ, իսկ հետագա հրապարակումներում ևս ուսումնասիրվել են տվյալ թարգմանությունների լեզվական ընդհանուր բնութագրերն ու առանձին խնդիրներ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել թարգմանագետներին, լեզվաբաններին, գրականագետներին, իտալերենից հայերեն և ռուսերեն թարգմանության մասնագետներին, համեմատական լեզվաբանությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև գեղարվեստական թարգմանության տեսության և պրակտիկայի խնդիրներով հետաքրքրվող ուսանողներին։

Մշակույթ

Գիրքը ներկայացնում է 1953 թվականի հիշարժան տարեթվերի օրացույցը՝ ներառելով պատմական, մշակութային, գիտական և հասարակական նշանակություն ունեցող իրադարձությունների, տարեդարձերի և նշանավոր անձանց մասին տեղեկություններ։ Այն նախատեսված է որպես տեղեկատվական և տեղեկատու հրատարակություն, որը համակարգված ձևով ներկայացնում է տարվա ընթացքում նշվող կարևոր ամսաթվերը և դրանց հետ կապված պատմական փաստերը։ Աշխատանքը նպաստում է ընթերցողների ընդհանուր գիտելիքների ընդլայնմանը, ազգային և համաշխարհային պատմական իրադարձությունների ճանաչմանը, ինչպես նաև մշակութային ու գիտական ժառանգության պահպանմանն ու տարածմանը։ Հրատարակությունը կարող է օգտագործվել գրադարանային, կրթական և մշակութային աշխատանքներում՝ որպես օժանդակ նյութ դասախոսների, ուսուցիչների, գրադարանավարների, հետազոտողների և տեղեկատու գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գրականություն

Գուրգեն Մահարու արձակի պոետիկան-ը գրականագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է հայ գրող Գուրգեն Մահարու արձակի գեղարվեստական համակարգի վերլուծությանը՝ բացահայտելով նրա ստեղծագործությունների կառուցվածքային, ոճական և գաղափարական առանձնահատկությունները, աշխատությունում ուսումնասիրվում են Մահարու արձակի պոետիկայի հիմնական բաղադրիչները՝ պատումի կառուցման ձևերը, կերպարների հոգեբանական խորացումը, լեզվաոճական առանձնահատկությունները և ժամանակի ու հիշողության փոխկապակցվածությունը նրա ստեղծագործություններում, հատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա արձակում առկա խորհրդանշական շերտերին, հումանիստական գաղափարներին և պատմական փորձի արտացոլմանը, ինչպես նաև անհատի և հասարակության հարաբերությունների ներկայացման ձևերին, միաժամանակ վերլուծվում է Մահարու ստեղծագործական էվոլյուցիան՝ տարբեր փուլերում նրա գրական մտածողության փոփոխություններով և թեմատիկ ընդգրկումների ընդլայնմամբ, աշխատությունը ցույց է տալիս, որ Մահարու արձակը հայ գրականության մեջ առանձնանում է իր հոգեբանական խորությամբ, լեզվական հարստությամբ և գեղարվեստական ինքնատիպությամբ՝ ձևավորելով յուրահատուկ պոետիկ համակարգ։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է XIII դարի երկրորդ կեսի հայկական քաղաքական և հասարակական կյանքի կարևոր գործընթացների, ազատագրական ձգտումների և դրանց հետ փոխկապակցված իրավաքաղաքական գաղափարների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում միջնադարյան Հայաստանի և հայկական պետական կազմավորումների քաղաքական դրությունն է՝ տարածաշրջանում տեղի ունեցող ռազմաքաղաքական փոփոխությունների, արտաքին ուժերի ազդեցության և հայկական իշխանական ու հոգևոր շրջանակների գործունեության համատեքստում։ Քննվում են ազգային ինքնուրույնության պահպանման և քաղաքական անվտանգության ապահովման ուղղությամբ ձևավորված պատկերացումները, արտաքին քաղաքական կողմնորոշումները, դիվանագիտական նախաձեռնությունները և հնարավոր դաշնակիցների որոնման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Կիլիկյան հայկական թագավորության դերակատարությանը, որը տվյալ ժամանակաշրջանում հայկական պետականության և քաղաքական մտքի կարևոր կենտրոններից էր և ակտիվ հարաբերություններ էր պահպանում տարածաշրջանային ու եվրոպական ուժերի հետ։ Ուսումնասիրվում են նաև մոնղոլական տերության, հարևան մահմեդական պետությունների և արևմտյան քրիստոնեական աշխարհի հետ հարաբերությունների ազդեցությունը հայկական քաղաքական ծրագրերի ու ազատագրական գաղափարների ձևավորման վրա։ Իրավաքաղաքական մտքի տեսանկյունից դիտարկվում են պետական իշխանության, իրավակարգի, հասարակական պարտականությունների, եկեղեցու և աշխարհիկ իշխանության փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև քաղաքական ինքնուրույնության վերաբերյալ միջնադարյան պատկերացումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատմագրական, իրավական, եկեղեցական և դիվանագիտական բնույթի սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ժամանակաշրջանի քաղաքական մտածողության հիմնական ուղղությունները և հասարակական տրամադրությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ազատագրական գաղափարների և ազգային ինքնագիտակցության փոխհարաբերությանը՝ հաշվի առնելով միջնադարյան հասարակությանը բնորոշ կրոնական, տոհմական և պետական պատկերացումները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ազատագրական ձգտումները դիտարկել ոչ միայն ռազմական պայքարի, այլև դիվանագիտության, իրավական գաղափարների և քաղաքական ծրագրերի ձևավորման ավելի լայն շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միջնադարյան հայոց պատմության, իրավունքի պատմության, քաղաքական մտքի պատմության և աղբյուրագիտության մոտեցումները՝ տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական ազատագրական գաղափարախոսության և իրավաքաղաքական մտածողության զարգացման առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։

Կրոն

Այս ստեղծագործությունը վերնագրով առնչվում է ընտանիքի՝ որպես ներդաշնակության, բարոյական արժեքների և հոգևոր բարեկեցության միջավայրի գաղափարին։ «Դրախտի ընտանիք» հասկացությունը խորհրդանշական իմաստով կարող է արտահայտել այնպիսի ընտանեկան կյանք, որը հիմնված է սիրո, փոխադարձ հարգանքի, վստահության, համերաշխության և պատասխանատվության վրա։ Ընտանիքը մարդու անձնական ու հասարակական ձևավորման կարևորագույն միջավայրերից է, որտեղ փոխանցվում են բարոյական սկզբունքները, ձևավորվում են հարաբերությունների մշակույթը և զարգանում է ուրիշների կարիքները հասկանալու ու գնահատելու կարողությունը։ Կրոնաբարոյական գրականության ավանդույթում ընտանիքի ներդաշնակությունը հաճախ դիտարկվում է որպես հոգևոր արժեքների գործնական արտահայտություն, որտեղ ծնողների ու երեխաների, ամուսինների և ընտանիքի մյուս անդամների փոխհարաբերությունները պետք է կառուցվեն սիրո, հավատարմության, ներողամտության և փոխադարձ հոգատարության հիման վրա։ Ընտանեկան խաղաղության գաղափարը կապված է նաև առօրյա դժվարությունները համատեղ հաղթահարելու, տարաձայնությունները ողջամտորեն լուծելու և ընդհանուր բարօրության համար պատասխանատվություն ստանձնելու հետ։ Նման թեմատիկայով ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն են ունեցել բարոյական դաստիարակության և հասարակության մեջ ընտանեկան կյանքի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման գործում։ Դրանք ընթերցողին հրավիրում են խորհելու այն արժեքների շուրջ, որոնք նպաստում են ընտանեկան կապերի ամրապնդմանը, սերունդների միջև վստահության պահպանմանը և հոգևոր առումով բարենպաստ միջավայրի ստեղծմանը։ 19-րդ դարի հայերեն գրականության մեջ ընտանեկան ու բարոյական հարցերի քննարկումը սերտորեն կապված էր կրթության, հասարակական կյանքի բարելավման և քրիստոնեական արժեքների տարածման հետ։ Այդ շրջանի հրատարակությունները հաճախ նպատակ ունեին ոչ միայն տեղեկություն հաղորդելու, այլև ընթերցողի բարոյական գիտակցությունը զարգացնելու և առօրյա կյանքում արժանապատիվ վարքի կարևորությունը շեշտադրելու։ Այս աշխատության վերնագիրը հնարավորություն է տալիս այն դիտարկելու ընտանիքի և հոգևոր բարեկեցության թեմաների շրջանակում, սակայն առանց բնագրի բովանդակության հնարավոր չէ հստակ որոշել՝ այն գեղարվեստական պատում է, կրոնական խրատական երկ, թե ընտանեկան կյանքի վերաբերյալ այլ բնույթի աշխատություն։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմության, ընտանեկան դաստիարակության, կրոնաբարոյական մտածողության և 19-րդ դարի հայերեն տպագիր գրականության ուսումնասիրության համար։