Գուրգեն Մահարու արձակի պոետիկան

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր ծագման սթրեսային ազդեցությունների պայմաններում առնետների լյարդի ուլտրակառուցվածքային վնասումների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել սթրեսի տարբեր տեսակների հետևանքով լյարդային հյուսվածքում առաջացող բջջային և ենթաբջջային փոփոխությունների առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ սթրեսային ազդեցությունները կարող են առաջացնել օրգանիզմի ընդհանուր հարմարվողական և ախտաբանական արձագանքներ, որոնց կարևոր թիրախներից մեկը լյարդն է՝ նյութափոխանակության, դետոքսիկացման և հոմեոստազի պահպանման կենտրոնական օրգանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել տարբեր էթիոլոգիական գործոններով պայմանավորված սթրեսային վիճակներ և դրանց ազդեցությունը հեպատոցիտների, բջջային օրգանելների ու լյարդային միկրոկառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միտոքոնդրիումների, էնդոպլազմային ցանցի, Գոլջիի ապարատի, կորիզի, լիզոսոմների և բջջաթաղանթների կառուցվածքային փոփոխություններին։ Ուլտրակառուցվածքային մակարդակում հնարավոր է բացահայտել այնպիսի փոփոխություններ, որոնք սովորական լուսային մանրադիտակային ուսումնասիրության ժամանակ կարող են մնալ աննկատ, սակայն կարևոր տեղեկություն են տալիս բջջի ֆունկցիոնալ վիճակի և վնասման մեխանիզմների վերաբերյալ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր ծագման սթրեսների հետևանքով առաջացած փոփոխությունների համեմատական վերլուծությունը՝ պարզելու համար, թե որ կառուցվածքային խանգարումներն են ընդհանուր սթրեսային պատասխանի դրսևորումներ, իսկ որոնք կարող են պայմանավորված լինել կոնկրետ էթիոլոգիական գործոնով։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի միտոքոնդրիումների վիճակի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են կապված լինել էներգետիկ փոխանակության խանգարման և օքսիդատիվ սթրեսի զարգացման հետ։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև էնդոպլազմային ցանցի լայնացումը, ռիբոսոմների փոփոխությունները, լիպիդային կաթիլների կուտակումը, լիզոսոմային ակտիվության փոփոխությունները և կորիզային կառուցվածքների ձևափոխումները։ Այս փոփոխությունների համադրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու լյարդային բջիջների վնասման խորությունը և տարբեր սթրեսային ազդեցությունների նկատմամբ դրանց արձագանքի բնույթը։ Աշխատությունում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել էլեկտրոնային մանրադիտակային ուսումնասիրությունը, որի միջոցով հնարավոր է մանրամասնորեն գնահատել լյարդային հյուսվածքի և առանձին բջջային կառուցվածքների վիճակը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել սթրեսի պայմաններում լյարդի վնասման բջջային մեխանիզմների ավելի լավ ըմբռնմանը, ինչպես նաև հարմարվողական և ախտաբանական փոփոխությունների տարբերակմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել նաև ընդհանուր պաթոֆիզիոլոգիական գործընթացների՝ օքսիդատիվ սթրեսի, էներգետիկ անբավարարության, թաղանթային վնասման և բջջային դեգեներացիայի փոխկապակցվածությունը հասկանալու համար։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են հետաքրքրել հյուսվածաբաններին, բջջաբաններին, ֆիզիոլոգներին, պաթոֆիզիոլոգներին, կենսաբաններին և փորձարարական բժշկության մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը տարբեր էթիոլոգիայի սթրեսների ազդեցությունը լյարդի վրա դիտարկում է ենթաբջջային մակարդակում՝ բացահայտելով հեպատոցիտների և դրանց հիմնական օրգանելների կառուցվածքային փոփոխությունները և փորձելով պարզել տարբեր սթրեսային գործոնների նկատմամբ լյարդային հյուսվածքի վնասման ընդհանուր ու առանձնահատուկ օրինաչափությունները։

Պատմություն

Բալկանյան հիմնախնդիրները և միջազգային դիվանագիտությունը աշխատությունը պատմաքաղաքական և միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրություն է, որը վերլուծում է Բալկանյան տարածաշրջանի բարդ քաղաքական զարգացումները տարբեր պատմական փուլերում՝ կենտրոնանալով ազգային հակասությունների, պետությունների ձևավորման գործընթացների և մեծ տերությունների շահերի բախման վրա, այն ընդգրկում է Օսմանյան կայսրության անկումից հետո ձևավորված քաղաքական իրադրությունը, Բալկանյան պատերազմների պատճառներն ու հետևանքները, ինչպես նաև Առաջին համաշխարհային պատերազմին նախորդող և հաջորդող դիվանագիտական գործընթացները, գիրքը հատուկ ուշադրություն է դարձնում միջազգային դիվանագիտության դերակատարությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են եվրոպական ուժերը փորձել կարգավորել տարածաշրջանի հակամարտությունները պայմանագրերի, դաշինքների և քաղաքական միջամտությունների միջոցով, միաժամանակ բացահայտելով այդ գործընթացների ազդեցությունը տարածաշրջանի կայունության և երկարաժամկետ հակամարտությունների ձևավորման վրա։

Կրոն

Այս աշխատությունը վերաբերում է Ստեֆանո Ակոնցիոյի կողմից Կովերի Սյունյաց արքեպիսկոպոսի վերաբերյալ գրված գովաբանական (էլոգիա) բնույթի տեքստին, որը ներկայացնում է պատմա-եկեղեցական և կենսագրական ուղղվածությամբ ուսումնասիրություն՝ ընդգծելով Սյունիքի եկեղեցական առաջնորդության պատմական դերը և հոգևոր իշխանության կերպարը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ներկայացնել արքեպիսկոպոսի կյանքը, գործունեությունը և եկեղեցական ծառայության նշանակությունը՝ ինչպես հոգևոր, այնպես էլ հասարակական համատեքստում, միաժամանակ բացահայտելով նրա ազդեցությունը տարածաշրջանի կրոնական և մշակութային կյանքի վրա։ Ուսումնասիրվում են հեղինակի կողմից կիրառված հռետորական և գովաբանական միջոցները՝ որոնք ձևավորում են արքեպիսկոպոսի իդեալականացված կերպարը, ինչպես նաև պատմական աղբյուրների և ավանդությունների օգտագործման առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Սյունյաց եկեղեցական կառույցների զարգացմանը, հոգևոր իշխանության և տեղական համայնքների հարաբերություններին, ինչպես նաև եկեղեցու դերին մշակութային ինքնության պահպանման գործում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է իտալական (լատինալեզու) պատմագրության ազդեցությունը հայկական թեմատիկայի ներկայացման վրա և միջմշակութային կապերի արտացոլումը տվյալ ստեղծագործության մեջ։ Միաժամանակ վերլուծվում է էլոգիայի ժանրային առանձնահատկությունը՝ որպես գովաբանական գրականության ձև, որն համադրում է պատմական փաստերն ու հռետորական կառուցվածքը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է եկեղեցական պատմագիտության և միջմշակութային գրականագիտության ոլորտում՝ նպաստելով Սյունյաց հոգևոր ժառանգության ավելի խորքային ընկալմանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի վերջից մինչև XX դարի սկիզբը Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված բռնի կրոնափոխության քաղաքականության պատմական ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով պետական, հասարակական, կրոնական և ժողովրդագրական գործընթացների համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն մեխանիզմների և պայմանների վրա, որոնց միջոցով հայերի մի մասը հարկադրված էր հրաժարվել քրիստոնեական ինքնությունից և ընդունել իսլամ՝ բռնությունների, տեղահանությունների, սոցիալական ճնշումների և գոյատևման ծայրահեղ պայմանների ազդեցությամբ։ Քննության են առնվում XIX դարի վերջին Օսմանյան կայսրությունում հայերի իրավական և հասարակական դրության փոփոխությունները, կենտրոնական և տեղական իշխանությունների քաղաքականությունը, ինչպես նաև կրոնական պատկանելության նշանակությունը կայսրության հասարակական կառուցվածքում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն պատմական ժամանակաշրջաններին, երբ հայ բնակչության նկատմամբ բռնաճնշումների ուժեղացումը ուղեկցվել է կրոնափոխության դեպքերի տարածմամբ։ Դիտարկվում են անհատական և խմբային կրոնափոխությունների տարբեր հանգամանքները՝ փորձելով տարբերակել ազատ ընտրության, հարկադրանքի, ֆիզիկական անվտանգության ապահովման և ընտանիքի անդամների պահպանման նպատակով կատարված որոշումների հնարավոր դրդապատճառները։ Կարևորվում է նաև կանանց և երեխաների առանձնահատուկ դրությունը, քանի որ զանգվածային բռնությունների և տեղահանությունների պայմաններում նրանք հաճախ հայտնվում էին ընտանիքից և համայնքային միջավայրից կտրված վիճակում՝ ենթարկվելով ինքնության փոփոխման տարբեր ձևերի։ Ուսումնասիրվում են անունների, լեզվական միջավայրի, կրոնական պատկանելության և ընտանեկան կապերի փոփոխությունները՝ որպես ավելի լայն ինքնության վերափոխման գործընթացի բաղադրիչներ։ Քննության են առնվում կենտրոնական իշխանությունների հրահանգների, տեղական վարչական կառույցների գործունեության և տարբեր շրջաններում իրականացված քաղաքականության հարաբերակցությունը՝ հաշվի առնելով, որ գործելակերպը կարող էր տարբեր լինել ըստ ժամանակաշրջանի և տարածաշրջանի։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բռնի կրոնափոխության և ժողովրդագրական քաղաքականության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Կրոնական ինքնության փոփոխությունը դիտարկվում է ոչ միայն հավատքի հարցի, այլև համայնքային պատկանելության, սոցիալական կարգավիճակի, մշակութային ժառանգության և ազգային ինքնության պահպանման համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Հայոց ցեղասպանության տարիներին կրոնափոխության երևույթին՝ որպես հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված հալածանքների և ինքնության քայքայման քաղաքականության բաղադրիչներից մեկին։ Միաժամանակ կարևոր է տարբերակել պաշտոնական քաղաքականությունը, տեղական նախաձեռնությունները և անհատական գործողությունները՝ պատմական գործընթացը հնարավորինս բազմակողմանի ներկայացնելու համար։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն օսմանյան վարչական փաստաթղթերը, դիվանագիտական հաղորդագրությունները, եկեղեցական նյութերը, հուշագրությունները, վկայությունները և ժամանակակիցների արձանագրությունները, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել կրոնափոխության տարածվածությունը, պայմանները և հետևանքները։ Քննության են առնվում նաև պատերազմի ավարտից հետո նախկին ինքնությանը վերադառնալու, ընտանիքի անդամներին որոնելու և համայնքային կապերը վերականգնելու հետ կապված խնդիրները։ Այս գործընթացները ցույց են տալիս, որ կրոնափոխությունը շատ դեպքերում չէր սահմանափակվում կրոնական պատկանելության պաշտոնական փոփոխությամբ, այլ երկարաժամկետ ազդեցություն էր ունենում անհատի ընտանեկան, սոցիալական և մշակութային կյանքի վրա։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ուշ օսմանյան ժամանակաշրջանի հայ բնակչության պատմության, կրոնական քաղաքականության և հարկադիր ինքնափոխության մեխանիզմների մասին։ Այն կարևոր է նաև զանգվածային բռնությունների պայմաններում կրոնական ու մշակութային ինքնության պահպանման և փոփոխման գործընթացների ուսումնասիրության համար և կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ցեղասպանագիտության, օսմանագիտության, կրոնագիտության, պատմական ժողովրդագրության և մարդու իրավունքների պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Գրքում դիտարկվում է, թե ինչպես է ձևավորվել ագրարային համակարգը տարբեր պատմական փուլերում և ինչ փոփոխությունների է ենթարկվել հողային հարաբերությունների կազմակերպումը։ Հեղինակը համադրում է «երեկ» և «այսօր» հասկացությունները՝ ցույց տալով ագրարային քաղաքականության և գյուղատնտեսության զարգացման հիմնական միտումները։ Աշխատության մեջ քննարկվում են հողի սեփականության ձևերը, գյուղատնտեսության կառավարման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ագրարային բարեփոխումների ազդեցությունը տնտեսության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղի սոցիալ-տնտեսական զարգացման խնդիրներին։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը տալիս է ագրարային հարցերի պատմական զարգացումը և ժամանակակից վիճակը հասկանալու հնարավորություն՝ ընդգծելով դրանց կարևորությունը տնտեսության և հասարակության համար։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ապագա մանկավարժների ուսումնական դրդապատճառների ձևավորման, զարգացման և փոփոխության օրինաչափությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը բարձրագույն մասնագիտական կրթության տարբեր փուլերում։ Հետազոտության առանցքում են մանկավարժական մասնագիտություն ընտրած ուսանողների ուսումնական գործունեության շարժառիթները, մասնագիտական հետաքրքրությունների ձևավորման հոգեբանամանկավարժական առանձնահատկությունները, կրթական գործընթացի նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխությունները և ուսումնառության տարիներին մոտիվացիոն համակարգի զարգացման վրա ազդող ներքին ու արտաքին գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսումնական դրդապատճառների էությանը, դրանց կառուցվածքին, տեսակներին և գործառույթներին, ինչպես նաև անձի ճանաչողական պահանջմունքների, մասնագիտական արժեքային կողմնորոշումների, ինքնաիրացման ձգտումների և ուսումնական հաջողությունների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրվում են ապագա մանկավարժների ներքին և արտաքին մոտիվացիայի առանձնահատկությունները, գիտելիքների ձեռքբերման նկատմամբ հետաքրքրության, մասնագիտական կարողությունների զարգացման, հասարակական ճանաչման, առաջադիմության և ապագա աշխատանքային գործունեության հետ կապված դրդապատճառների հարաբերակցությունն ու փոփոխությունները։ Քննարկվում են ուսումնառության սկզբնական, միջին և ավարտական փուլերում ուսանողների մոտիվացիոն համակարգի հնարավոր վերափոխումները, մասնագիտական ինքնագիտակցության աստիճանական ձևավորումը, մանկավարժական գործունեության նկատմամբ վերաբերմունքի զարգացումը և ընտրված մասնագիտության նշանակության գիտակցումը։ Կարևորվում է բարձրագույն ուսումնական հաստատության կրթական միջավայրի, դասավանդման մեթոդների, ուսումնական ծրագրերի բովանդակության, դասախոսների մասնագիտական և անձնային հատկանիշների, ինչպես նաև ուսանողակենտրոն ուսուցման կազմակերպման ազդեցությունը սովորելու ցանկության և մասնագիտական հետաքրքրությունների կայունության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում ուսանողների անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններին, ինքնագնահատականի, ինքնավստահության, նպատակադրման, պատասխանատվության, ինքնուրույնության և ձեռքբերումների նկատմամբ ձգտման դերին ուսումնական դրդապատճառների ձևավորման գործընթացում։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում ուսումնական գործունեության արդյունավետության, ակադեմիական առաջադիմության, մասնագիտական պատրաստվածության և մոտիվացիայի մակարդակի փոխկապակցվածության ուսումնասիրության հարցերը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակներում դիտարկվում են մանկավարժական պրակտիկայի, մասնագիտական փորձառության, աշակերտների հետ անմիջական հաղորդակցության և իրական կրթական իրավիճակներում ձեռք բերված հմտությունների ազդեցությունները ապագա ուսուցիչների մասնագիտական կողմնորոշման ու ուսումնական շարժառիթների զարգացման վրա։ Կարևորվում են նաև կրթական գործընթացում առաջացող դժվարությունների, հուզական լարվածության, ուսումնական ծանրաբեռնվածության, մասնագիտական սպասումների և իրական կրթական փորձառության միջև հնարավոր հակասությունների ազդեցությունները ուսանողների մոտիվացիոն համակարգի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում ուշադրություն է դարձվում ուսումնական դրդապատճառների շարժընթացի գնահատման հոգեբանական և մանկավարժական մեթոդներին, հարցումների, դիտարկումների, հարցազրույցների և հոգեբանական ախտորոշման գործիքների կիրառման հնարավորություններին։ Քննարկվում են ապագա մանկավարժների ուսումնական մոտիվացիայի բարձրացման, ճանաչողական ակտիվության խթանման, մասնագիտական հետաքրքրությունների ամրապնդման և ինքնակրթության պահանջմունքի զարգացման արդյունավետ մանկավարժական պայմանները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում կրթական գործընթացում դրական հոգեբանական մթնոլորտի ձևավորմանը, ուսանողների անհատական հնարավորությունների հաշվառմանը, համագործակցային և հետազոտական ուսուցման մեթոդների կիրառմանը, ինչպես նաև ուսումնական գործունեության նկատմամբ գիտակցված և պատասխանատու վերաբերմունքի զարգացմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ապագա մանկավարժների մասնագիտական ինքնորոշման և ուսումնական դրդապատճառների փոխազդեցության բացահայտումը՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մանկավարժական մասնագիտության նկատմամբ կայուն հետաքրքրությունն ու ներքին մոտիվացիան կարող են նպաստել հետագա մասնագիտական գործունեության արդյունավետությանը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալու, թե ինչպես են ուսումնառության տարիներին փոխվում ուսանողների կրթական նպատակները, արժեքային առաջնահերթությունները, մասնագիտական սպասումները և ուսումնական գործունեությունը պայմանավորող հոգեբանական մեխանիզմները։ Այն ունի տեսական և գործնական նշանակություն՝ նպաստելով մանկավարժական կրթության որակի բարձրացման, ուսանողների մասնագիտական պատրաստության կատարելագործման, կրթական միջավայրի արդյունավետ կազմակերպման և ապագա ուսուցիչների մոտիվացիոն զարգացման համար նպաստավոր պայմանների ստեղծման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, հոգեբանների, կրթության կազմակերպիչների, բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների դասախոսների, մանկավարժական կրթության հետազոտողների, ասպիրանտների, ուսանողների և կրթության հոգեբանության ու մասնագիտական մոտիվացիայի զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։