Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Բանասիրական գիտություններ: Գրականագիտություն, լեզվաբանություն: Պատմություն: Պատմական գիտություններ: Աշխարհագրություն: Հնագիտություն: Ազգագրություն: Ինֆորմացիոն ցանկ =Новые книги: Обшественно-по (1979, թիվ 6)

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է 17-րդ դարի առաջին կեսին ստեղծագործած հայ մանրանկարիչ Մեսրոպ Խիզանցու նկարազարդած Ավետարանների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց գեղարվեստական, պատկերագրական, ձեռագրական և պատմամշակութային առանձնահատկություններին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են մանրանկարչի ստեղծագործական ժառանգությունը, նրա կիրառած պատկերային համակարգը, գունային լուծումները, կոմպոզիցիոն կառուցվածքը, կերպարների ներկայացման եղանակները և զարդանկարային մոտիվները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում այն, թե ինչպես են Ավետարանների ձեռագրական տեքստը և պատկերազարդումը փոխկապակցվում՝ ձևավորելով միասնական գեղարվեստական ամբողջություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ ավետարանական տեսարանների պատկերագրությանը, Քրիստոսի, առաքյալների և այլ սրբազան կերպարների ներկայացմանը, ինչպես նաև լուսանցազարդերի, գլխազարդերի և դեկորատիվ այլ տարրերի առանձնահատկություններին։ Մեսրոպ Խիզանցու արվեստը դիտարկվում է իր ժամանակաշրջանի մշակութային միջավայրում՝ հաշվի առնելով հայկական ձեռագրական արվեստի ավանդույթների շարունակականությունն ու տարածաշրջանային գեղարվեստական ազդեցությունների հնարավոր առկայությունը։ Ձեռագրերի համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել մանրանկարչի անհատական ոճական առանձնահատկությունները, պատկերագրական նախընտրությունները և տեխնիկական մոտեցումները, ինչպես նաև նրա տեղը հայ միջնադարյան և վաղ նոր շրջանի մանրանկարչության պատմության մեջ։ Աշխատությունը կարևոր է ոչ միայն արվեստագիտական, այլև ձեռագրագիտական տեսանկյունից, քանի որ նկարազարդ ձեռագրերը արժեքավոր տեղեկություններ են պահպանել տվյալ ժամանակաշրջանի գրքի մշակույթի, հոգևոր կյանքի, գեղարվեստական ճաշակի և մշակութային կապերի վերաբերյալ։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, ձեռագրագետների, մշակույթի պատմաբանների, հայագետների, մանրանկարչության ուսումնասիրող մասնագետների և հայկական ձեռագրական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գրականություն

Հրատարակությունը նվիրված է գրադարանների գործունեությանն աջակցող նյութերի ներկայացմանը՝ շեշտադրելով ընթերցանության, գրքի տարածման և գրադարանային սպասարկման նշանակությունը հասարակության մշակութային ու կրթական կյանքում։ Այն կարող է դիտարկվել որպես գործնական և տեղեկատվական բնույթի օգնություն գրադարանների համար՝ հատկապես գրքային ֆոնդերի համալրման, ընթերցողների հետ աշխատանքի, գրականության ընտրության և գրքի նկատմամբ հետաքրքրության խթանման գործընթացներում։ Նյութի հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ արժեքավոր գրականությունը պետք է հասանելի լինի հնարավորինս լայն շրջանակի ընթերցողների, իսկ գրադարանը պետք է հանդես գա ոչ միայն որպես գրքերի պահպանման վայր, այլև որպես կրթական, մշակութային և հասարակական հաղորդակցության կենտրոն։ Հրատարակության մեջ կարող են ներկայացվել ընթերցողների տարբեր խմբերի համար նախատեսված գրքեր, դրանց թեմատիկ ուղղությունները, բովանդակային առանձնահատկությունները և հնարավոր կիրառությունը գրադարանային աշխատանքում։ Առանձնահատուկ նշանակություն կարող է ունենալ այն գրականությունը, որն անդրադառնում է պատմական իրադարձություններին, նշանավոր անձանց, մարդկային սխրանքներին, բարոյական արժեքներին և հասարակական նշանակություն ունեցող թեմաներին՝ նպաստելով ընթերցողների ճանաչողական ու արժեքային զարգացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նաև գրադարանավարների համար՝ ընթերցանության խթանման միջոցառումներ, գրքի ցուցադրություններ, թեմատիկ անկյուններ և ընթերցողական քննարկումներ կազմակերպելիս։ Հրատարակության ընդհանուր ուղղվածությունը կարևորում է գրքի հանրայնացումը և գրադարանների միջոցով գիտելիքի ու մշակութային արժեքների հասանելիության ընդլայնումը։ Այն կարող է դիտարկվել նաև տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային քաղաքականության և ընթերցանության մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ ցույց տալով, թե ինչպիսի գրականություն էր առաջարկվում հանրային գրադարաններին և ինչ դեր էր վերագրվում գրքին հասարակության կրթական ու մշակութային զարգացման գործում։ Նյութը կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, մատենագետներին, մանկավարժներին, մշակույթի ոլորտի մասնագետներին, գրադարանների աշխատակիցներին և ընթերցանության մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է արագընթաց նավամոդելների շարժման դինամիկայի և դրանց կրող կառուցվածքային տարրերի ամրության տեսական ու հաշվարկային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ջրային միջավայրում բարձր արագությամբ շարժվող մոդելի վրա ազդող հիդրադինամիկական, իներցիոն և մեխանիկական գործոնների փոխկապակցված գնահատումն է։ Նավամոդելը դիտարկվում է որպես բարդ դինամիկական համակարգ, որի շարժման բնութագրերը պայմանավորված են կորպուսի երկրաչափությամբ, զանգվածի և ծանրության կենտրոնի բաշխմամբ, շարժման արագությամբ, ջրի դիմադրությամբ և արտաքին ազդեցություններով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շարժման կայունությանը, երկայնական և լայնական տատանումներին, արագացման ընթացքում առաջացող անցումային գործընթացներին և կառուցվածքային տարրերի վրա փոխանցվող փոփոխական բեռնվածքներին։ Ուսումնասիրվում են նաև այն մեխանիկական լարումները և դեֆորմացիաները, որոնք կարող են առաջանալ կորպուսի ու հիմնական կրող հանգույցների տարբեր հատվածներում դինամիկական ազդեցությունների պայմաններում։ Ամրության գնահատման ժամանակ կարևոր է կառուցվածքային նյութերի մեխանիկական հատկությունների, տարրերի երկրաչափական ձևի, միացումների և բեռնվածքների բաշխման համատեղ դիտարկումը։ Մաթեմատիկական մոդելավորման և հաշվարկային մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր կառուցվածքային տարբերակների վարքը, համեմատել դրանց բնութագրերը և բացահայտել առավել նշանակալի գործոնները։ Կարևոր խնդիրներից է զանգվածի նվազեցման և բավարար կառուցվածքային ամրության միջև հավասարակշռության ապահովումը, քանի որ արագընթաց մոդելների համար փոքր զանգվածը կարող է նպաստել շարժողական ցուցանիշների բարելավմանը, մինչդեռ կրող տարրերը պետք է պահպանեն անհրաժեշտ կոշտությունն ու հուսալիությունը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել նաև հաշվարկային արդյունքների և փորձարարական տվյալների համադրումը՝ ընտրված մոդելների համապատասխանությունը գնահատելու նպատակով։ Դինամիկական և ամրային խնդիրների միասնական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել նավամոդելի կառուցվածքի և շարժման միջև փոխազդեցության մասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նավերի շարժման մեխանիկայի, հիդրոդինամիկայի, նյութերի դիմադրության և կառուցվածքային մեխանիկայի մոտեցումները՝ արագընթաց նավամոդելների շարժողական բնութագրերի ու կրող տարրերի հուսալիության գնահատման նպատակով։

Բժշկություն

Այս աշխատանքը նվիրված է Լոռու մարզի բնակչության շրջանում հիմնական քրոնիկական ոչ վարակիչ հիվանդությունների զարգացմանը նպաստող ռիսկի գործոնների ուսումնասիրությանը և դրանց տարածվածության առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում այնպիսի հիվանդությունների հետ կապված գործոններին, ինչպիսիք են սրտանոթային հիվանդությունները, շաքարային դիաբետը, քաղցկեղային հիվանդությունները և շնչառական համակարգի քրոնիկական հիվանդությունները։ Քննարկվում են վարքագծային, սոցիալական, կենսաբանական և շրջակա միջավայրի հետ կապված ռիսկի գործոնները, այդ թվում՝ ծխախոտի օգտագործումը, ոչ ռացիոնալ սննդակարգը, ֆիզիկական ակտիվության պակասը, ավելաքաշը և ճարպակալումը, զարկերակային բարձր ճնշումը, ալկոհոլի օգտագործումը և այլ գործոններ, որոնք կարող են երկարաժամկետ ազդեցություն ունենալ բնակչության առողջության վրա։ Աշխատանքը կարևորում է ռիսկի գործոնների վաղ հայտնաբերման և գնահատման նշանակությունը, քանի որ դրանց զգալի մասը հնարավոր է կանխարգելել կամ նվազեցնել կենսակերպի փոփոխության, առողջապահական կրթության, պարբերական բժշկական զննությունների և համապատասխան կանխարգելիչ ծրագրերի միջոցով։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում Լոռու մարզի սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական և աշխարհագրական առանձնահատկությունների ազդեցությունը բնակչության առողջական վարքագծի և ոչ վարակիչ հիվանդությունների ռիսկի վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել տարբեր տարիքային և սոցիալական խմբերի շրջանում առավել տարածված ռիսկային գործոնների բացահայտմանը, դրանց համակցված ազդեցության գնահատմանը և առավել խոցելի խմբերի առանձնացմանը։ Ստացված տվյալները կարող են կիրառվել մարզային առողջապահական քաղաքականության և կանխարգելիչ միջոցառումների պլանավորման, առողջ ապրելակերպի խթանման, վաղ ախտորոշման արդյունավետության բարձրացման և բնակչության առողջության պահպանմանն ուղղված նպատակային ծրագրերի մշակման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևորում է քրոնիկական ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման համակարգային մոտեցումը՝ շեշտադրելով ոչ միայն բժշկական միջամտությունները, այլև վարքագծային և սոցիալական պայմանների բարելավումը որպես բնակչության առողջության և կյանքի որակի բարձրացման կարևոր նախապայման։

Բժշկություն

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Ղրղզստանի լեռնային պայմաններում աշխատող հանքագործների աշխատանքի հիգիենայի և ֆիզիոլոգիայի առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով բարձրադիր վայրերում իրականացվող հանքարդյունաբերական գործունեության ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի, աշխատունակության, ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության և մասնագիտական առողջության վրա։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է լեռնային միջավայրի բնական և արտադրական գործոնների համատեղ ազդեցության գնահատման, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության ֆիզիոլոգիական հետևանքների բացահայտման և հանքագործների առողջության պահպանման գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումների մշակման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է բարձրադիր շրջաններին բնորոշ մթնոլորտային ճնշման նվազման, թթվածնի մասնակի ճնշման փոփոխության, ջերմաստիճանային տատանումների, օդի խոնավության և կլիմայական այլ առանձնահատկությունների ազդեցությունը մարդու ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի հանքարդյունաբերական աշխատանքներին բնորոշ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը, փոշու ազդեցությունը, արտադրական աղմուկը, թրթռումները, միկրոկլիմայական պայմանները և աշխատանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները, որոնք բարձրադիր միջավայրում կարող են լրացուցիչ պահանջներ ներկայացնել օրգանիզմի հարմարվողական համակարգերին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է շնչառական և սրտանոթային համակարգերի գործունեության ուսումնասիրությունը, քանի որ բարձրության ավելացմանը զուգընթաց թթվածնի հասանելիության նվազումը կարող է ազդել շնչառության հաճախականության, թոքային օդափոխության, սրտի աշխատանքի և հյուսվածքների թթվածնային ապահովման վրա։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է նաև օրգանիզմի հարմարվողականության գործընթացների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով բարձրադիր պայմաններում գտնվելու տևողությունը, ֆիզիկական պատրաստվածությունը, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության աստիճանը և անհատական ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում արյան թթվածնափոխադրական գործառույթի, նյութափոխանակության, էներգետիկ ծախսերի, ջերմակարգավորման և նյարդամկանային համակարգի գործունեության փոփոխությունները լեռնային պայմաններում։ Հանքագործների աշխատանքի ֆիզիոլոգիական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր արտադրական գործողությունների էներգատարությունը, մկանային աշխատանքի ինտենսիվությունը, հոգնածության զարգացման օրինաչափությունները և աշխատանքային հերթափոխի ընթացքում աշխատունակության փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև աշխատանքի և հանգստի ռեժիմների, հերթափոխերի տևողության, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության բաշխման և վերականգնողական գործընթացների ուսումնասիրությունները, որոնք անմիջականորեն առնչվում են արտադրական անվտանգության և մասնագիտական առողջության պահպանման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է հանքավայրերի արտադրական միջավայրի հիգիենիկ գնահատումը՝ մասնավորապես օդում հանքային փոշու առկայության, վնասակար արտադրական գործոնների, օդափոխության արդյունավետության, լուսավորության և աշխատատեղերի սանիտարահիգիենիկ պայմանների տեսանկյունից։ Հատուկ ուշադրության են արժանի շնչառական համակարգի մասնագիտական հիվանդությունների կանխարգելման, փոշու ազդեցության նվազեցման և արտադրական միջավայրի վերահսկման հարցերը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել հանքագործների առողջական վիճակի բժշկագիտական դիտարկումները, ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների չափումները, աշխատանքային պայմանների համեմատական գնահատումները և տարբեր բարձրություններում աշխատող անձանց հարմարվողական հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Ղրղզստանի լեռնային աշխարհագրական պայմանները առանձնահատուկ նշանակություն են հաղորդում նման հետազոտություններին, քանի որ տարածաշրջանի հանքարդյունաբերական գործունեության մի մասը իրականացվում է բարձրադիր և կլիմայական առումով բարդ միջավայրերում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է բնական բարձրադիր գործոնների և արտադրական վնասակար ազդեցությունների փոխկապակցվածության բացահայտումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական գնահատելու մասնագիտական ռիսկերը և մշակելու աշխատանքային պայմանների բարելավման համապատասխան մոտեցումներ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև աշխատողների մասնագիտական ընտրության, նախնական և պարբերական բժշկական զննությունների, ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության գնահատման և առողջական վիճակի շարունակական վերահսկման հարցերը։ Աշխատանքի հիգիենայի տեսանկյունից կարևորվում են արտադրական գործընթացների մեքենայացման, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության նվազեցման, անհատական պաշտպանական միջոցների կիրառման և աշխատատեղերի կազմակերպման բարելավման հնարավորությունները։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բարձրադիր պայմաններում մարդու օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական արձագանքների և մասնագիտական գործոնների համատեղ ազդեցության ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև աշխատանքի անվտանգության և առողջության պահպանման կանխարգելիչ միջոցառումների գիտական հիմքերի զարգացման անհրաժեշտությամբ։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն հանքարդյունաբերության, այլև լեռնային շրջաններում իրականացվող շինարարական, երկրաբանական, տրանսպորտային և այլ ֆիզիկապես ծանր աշխատանքների կազմակերպման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել աշխատանքի հիգիենայի, մասնագիտական բժշկության, մարդու ֆիզիոլոգիայի, հանրային առողջապահության, արդյունաբերական անվտանգության և հանքարդյունաբերության ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, բժիշկների, հիգիենիստների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Այն ունի բժշկագիտական, ֆիզիոլոգիական, հիգիենիկ և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով բարձրադիր լեռնային պայմաններում հանքագործների աշխատանքի առանձնահատկությունների, օրգանիզմի հարմարվողական մեխանիզմների, մասնագիտական ռիսկերի և առողջության պահպանման միջոցառումների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատանքը նվիրված է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում գործող ձեռնարկությունների ներդրումային քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման ուղիների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության և տեղական կազմակերպությունների գործունեության օրինակով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն տնտեսական, ֆինանսական և կառավարչական գործոնները, որոնք ազդում են ՏՏ ձեռնարկությունների ներդրումային որոշումների արդյունավետության վրա, ինչպես նաև մշակել մոտեցումներ ներդրումային ռեսուրսների առավել նպատակային օգտագործման համար։ Աշխատանքում դիտարկվում են տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի առանձնահատկությունները, տեխնոլոգիական արագ փոփոխությունների ազդեցությունը ներդրումային գործընթացների վրա, նորարարությունների ֆինանսավորման անհրաժեշտությունը և բարձր տեխնոլոգիական նախագծերի հետ կապված անորոշության ու ռիսկերի գնահատման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդրումային ծրագրերի ընտրության և գնահատման մեթոդներին, ներդրումների շահութաբերությանը, վերադարձելիության ժամկետներին, դրամական հոսքերի կանխատեսմանը և ներդրումային ռիսկերի կառավարմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև ձեռնարկությունների ֆինանսավորման տարբեր աղբյուրները, այդ թվում՝ սեփական միջոցները, բանկային վարկավորումը, վենչուրային կապիտալը, մասնավոր ներդրումները և այլ ֆինանսական գործիքներ, ինչպես նաև դրանց կիրառման հնարավորություններն ու սահմանափակումները ՀՀ ՏՏ ոլորտում։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ է զբաղեցնում մարդկային կապիտալի և գիտելիքի դերը, քանի որ ՏՏ ձեռնարկությունների արժեքի և մրցունակության զգալի մասը պայմանավորված է մասնագիտական կարողություններով, տեխնոլոգիական նորարարություններով և հետազոտությունների ու մշակումների ներուժով։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև պետական աջակցության մեխանիզմներին, հարկային և ներդրումային խթաններին, արտահանման ուղղվածությանը և միջազգային շուկաներում հայկական ՏՏ ընկերությունների դիրքավորման հնարավորություններին։ Վերլուծության միջոցով գնահատվում են ներդրումային քաղաքականության գործող մոտեցումների արդյունավետությունը, բացահայտվում են հիմնական խնդիրները և առաջարկվում են դրանց հաղթահարման ուղղություններ՝ ներդրումային պորտֆելի օպտիմալացման, ռիսկերի նվազեցման, ֆինանսական պլանավորման կատարելագործման և տեխնոլոգիական ներդրումների արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Արդյունքում ձևավորվում են առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել ՀՀ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունության, նորարարական ներուժի և միջազգային մրցունակության բարձրացմանը՝ միաժամանակ ապահովելով ներդրումային ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործում և երկարաժամկետ տնտեսական արժեքի ստեղծում։