Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Обшественно-политические науки: Информационный указател (1987, թիվ 3)

Պատմություն

Պատմագիտական և հասարակագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ցեղասպանությունից հետո ձևավորված քաղաքական, սոցիալական, ժողովրդագրական և մշակութային իրողությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում զանգվածային բռնությունից հետո անհատների և համայնքների առջև ծառացած խնդիրները, վերապրածների կենսապայմանները, տեղահանության հետևանքները և հասարակական կյանքի վերակազմավորման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիշողության պահպանման, կորսված համայնքային կապերի վերականգնման, նոր միջավայրերում ինքնության պահպանման և պատմական փորձի հաջորդ սերունդներին փոխանցման հարցերին։ Վերլուծվում են նաև իրավական ու քաղաքական արձագանքները, մարդասիրական նախաձեռնությունները և հետցեղասպանական հասարակությունների առջև ծառացած երկարաժամկետ մարտահրավերները։ Քննարկվում են պատմական հիշողության ձևավորման, վկայությունների և փաստագրական աղբյուրների նշանակության, ինչպես նաև անցյալի իրադարձությունների հասարակական ընկալման խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ցեղասպանության հետևանքները դիտարկել ոչ միայն անմիջական կորուստների, այլև հետագա հասարակական, մշակութային և պատմական զարգացումների համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ցեղասպանագիտության, պատմագիտության, սոցիոլոգիայի, հիշողության ուսումնասիրությունների և մարդու իրավունքների ոլորտների հետազոտողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է բազմաչափ բազմանդամային միջարկման տեսության հիմնարար խնդիրների և այդ բնագավառում ձևակերպված Գասքա–Մաեզթուի վարկածի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում մի քանի փոփոխականներից կախված բազմանդամների միջոցով տրված հանգույցներում սահմանված արժեքների վերականգնման խնդիրը, միջարկման հանգույցների երկրաչափական դասավորությունը և համապատասխան բազմանդամային տարածքների կառուցվածքային հատկություններն են։ Քննվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում հանգույցների վերջավոր բազմության համար գոյություն ունի պահանջվող աստիճանի միակ միջարկիչ բազմանդամ, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են այդպիսի հանգույցային բազմությունների հանրահաշվական և երկրաչափական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հիմնարար բազմանդամներին, դրանց գործոնացման հատկություններին և ուղիղների՝ որպես հանգույցների կառուցվածքը բնութագրող երկրաչափական օբյեկտների դերին։ Գասքա–Մաեզթուի վարկածը դիտարկվում է բազմաչափ միջարկման այն հատուկ համակարգերի համատեքստում, որոնց հիմնարար բազմանդամները ներկայացվում են գծային գործոնների արտադրյալների միջոցով։ Վարկածի հետ կապված ուսումնասիրությունները կենտրոնանում են նման հանգույցային համակարգերում որոշակի թվով հանգույցներ պարունակող հատուկ ուղիղների գոյության խնդրի վրա և դրա կապի վրա ամբողջ միջարկման կառուցվածքի հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննարկվել վարկածի հաստատված մասնավոր դեպքերը, տարբեր աստիճանների համար կիրառվող ապացուցման մոտեցումները և հանգույցների դասավորության նկատմամբ սահմանափակումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում երկրաչափական և հանրահաշվական մեթոդների համադրումը, քանի որ խնդրի լուծելիությունը սերտորեն կապված է ինչպես բազմանդամների հատկությունների, այնպես էլ հարթության վրա հանգույցների փոխադարձ դիրքի հետ։ Ուսումնասիրվում են նաև առավելագույն ուղիղների, հանգույցների կողմից ուղիղների օգտագործման և տարբեր ենթակառուցվածքների միջև կապերը, որոնք հնարավորություն են տալիս բարդ միջարկման համակարգերը վերածել ավելի պարզ կառուցվածքների ուսումնասիրության։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մոտարկումների տեսության, հանրահաշվական երկրաչափության և կոմբինատոր երկրաչափության գաղափարները՝ նպաստելով բազմաչափ բազմանդամային միջարկման կառուցվածքային օրինաչափությունների բացահայտմանը և Գասքա–Մաեզթուի վարկածի շուրջ ձևավորված մաթեմատիկական խնդիրների հետագա ուսումնասիրմանը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է ուսանողների կենսա-սոցիալական կարգավիճակի համալիր ուսումնասիրությանը՝ անթրոպոմետրիկ և մորֆոֆունկցիոնալ ցուցանիշների համադրմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ուսանողական տարիքում մարդու ֆիզիկական զարգացման, մարմնի կառուցվածքի, ֆունկցիոնալ վիճակի և սոցիալական միջավայրի փոխկապակցված առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել մարմնի հասակը, քաշը, մարմնի տարբեր հատվածների չափերը, մարմնի զանգվածի և համամասնությունների ցուցանիշները, ինչպես նաև այլ անթրոպոմետրիկ տվյալներ, որոնք հնարավորություն են տալիս բնութագրել երիտասարդների ֆիզիկական զարգացման մակարդակը։ Միաժամանակ դիտարկվում են օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակը բնութագրող ցուցանիշներ՝ կապված սրտանոթային, շնչառական և այլ համակարգերի աշխատանքի հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատելու օրգանիզմի հարմարվողական հնարավորությունները և ֆիզիոլոգիական վիճակը։ Հատուկ նշանակություն ունի կենսաբանական և սոցիալական գործոնների համատեղ ուսումնասիրությունը, քանի որ ուսանողի ֆիզիկական վիճակի վրա կարող են ազդել սննդակարգը, շարժողական ակտիվությունը, ուսումնական ծանրաբեռնվածությունը, քնի և հանգստի ռեժիմը, կենցաղային պայմանները և սոցիալական միջավայրը։ Տարբեր ցուցանիշների համալիր վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն արձանագրել անհատական ֆիզիկական առանձնահատկությունները, այլև բացահայտել որոշակի օրինաչափություններ տարբեր խմբերի միջև և գնահատել ուսանողական միջավայրի հնարավոր ազդեցությունը օրգանիզմի զարգացման ու ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ստացված տվյալների վիճակագրական մշակումը, ցուցանիշների փոխկապակցվածության բացահայտումը և ուսանողների ֆիզիկական ու ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման չափանիշների ձևավորումը։ Նման հետազոտությունները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ կրթական և առողջապահական ծրագրերի մշակման, ֆիզիկական դաստիարակության գործընթացի կատարելագործման, ուսումնական ծանրաբեռնվածության օպտիմալացման և երիտասարդների առողջ ապրելակերպի խթանման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ֆիզիոլոգներին, մարդաբաններին, կենսաբաններին, ֆիզիկական դաստիարակության և սպորտի մասնագետներին, առողջապահության ոլորտի հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և երիտասարդների ֆիզիկական զարգացման խնդիրներով զբաղվող մասնագետներին։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայոց ցեղասպանության խնդրի քննարկմանը երիտթուրքերի դատավարությունների համատեքստում՝ ընդգծելով 1919–1921 թվականներին իրականացված օսմանյան ռազմական և քաղաքական դատավարությունների պատմաիրավական նշանակությունը։ Հեղինակը վերլուծում է Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Օսմանյան կայսրությունում ստեղծված քաղաքական իրավիճակը, դաշնակից տերությունների ճնշման ներքո կազմակերպված դատական գործընթացները և երիտթուրքական ղեկավարության պատասխանատվության հարցի բարձրացումը։ Գրքում մանրամասն դիտարկվում են հիմնական դատավարությունները՝ Ստամբուլում անցկացված ռազմական տրիբունալները, որոնց ընթացքում քննարկվել են զանգվածային տեղահանությունների, կոտորածների և հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված հանցագործությունների մեղադրանքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դատավարական նյութերին, վկայություններին, պաշտոնական փաստաթղթերին և մամուլի արձագանքներին, որոնք փաստում են Հայոց ցեղասպանության կազմակերպված բնույթը և պետական քաղաքականության դերը այդ գործընթացում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև դատավարությունների քաղաքական սահմանափակումները, մեղավորների պատժի ոչ լիարժեք իրականացումը և հետագա միջազգային արձագանքները։ Աշխատությունը ընդգծում է, որ երիտթուրքերի դատավարությունները կարևոր պատմաիրավական աղբյուր են Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար է պատմաբանների, իրավաբանների և ցեղասպանագիտության ոլորտի հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական, ֆինանսական և հարկային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային պարտավորությունների կառավարման համակարգի ուսումնասիրությանը և դրա բարելավման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում հարկային պարտավորությունների տնտեսական և իրավական էությունը, դրանց առաջացման, հաշվարկման, հաշվառման ու կատարման սկզբունքները, ինչպես նաև հարկային հարաբերությունների դերը պետական ֆինանսների կառավարման համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկ վճարողների պարտավորությունների կատարման գործընթացին, հարկային վարչարարության արդյունավետությանը և հարկային մարմինների ու տնտեսավարող սուբյեկտների փոխհարաբերությունների կարգավորմանը։ Վերլուծվում են հարկային պարտավորությունների ժամանակին կատարման վրա ազդող գործոնները, հարկային պարտքերի առաջացման պատճառները, դրանց հաշվառման, վերահսկման և մարման կազմակերպման հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են հարկային օրենսդրության կիրառման առանձնահատկությունները, հարկային վերահսկողության մեխանիզմները, հարկային կարգապահության բարձրացման և հարկային ռիսկերի կառավարման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Հայաստանի Հանրապետության հարկային համակարգի կառուցվածքը, հարկային պարտավորությունների վարչարարության գործիքները, էլեկտրոնային հաշվետվությունների կիրառությունը և միջազգային փորձի ներդրման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հարկային գործընթացների թվայնացման, տեղեկատվական համակարգերի կատարելագործման, հարկ վճարողների սպասարկման որակի բարձրացման և վարչարարական ծախսերի կրճատման նշանակությանը։ Կարևորվում է հարկային պարտավորությունների կառավարման թափանցիկության, կանխատեսելիության և արդյունավետության ապահովումը՝ պետական բյուջեի եկամուտների կայունության ամրապնդման և բարենպաստ գործարար միջավայրի ձևավորման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հարկային քաղաքականության, պետական ֆինանսների, հարկային վարչարարության, ֆինանսական կառավարման և Հայաստանի Հանրապետության հարկային համակարգի զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Քաղաքագիտություն

Այս հրատարակությունը հայ ազգային և հասարակական մտքի պատմությանն առնչվող աշխատություն է, որի վերնագիրը կենտրոնանում է Հայաստանի գաղափարի, ազգային կյանքի և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների վրա։ «Նոր Հայաստան» անվանումը կարող է արտահայտել հայրենիքի վերափոխման, հասարակական առաջընթացի, ազգային կյանքի բարելավման կամ հայ ժողովրդի ապագայի վերաբերյալ նոր մոտեցումների գաղափարը։ Տասնիններորդ դարում հայ հասարակական և մշակութային կյանքում մեծ նշանակություն էին ձեռք բերել կրթության տարածման, լեզվի զարգացման, ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման և հասարակական հարաբերությունների բարեփոխման հարցերը։ Այս ժամանակաշրջանում հայ մտավորականության տարբեր ներկայացուցիչներ քննարկում էին ժողովրդի կրթական, մշակութային և հասարակական առաջընթացի ուղիները՝ կարևորելով գիտելիքի տարածումը, գրականության զարգացումը և ազգային ինքնության պահպանումը։ Այդ ընդհանուր պատմական միջավայրում «Նոր Հայաստան» վերնագիրը կարող է կապվել նորացված ազգային կյանքի կամ ապագա Հայաստանի վերաբերյալ պատկերացումների հետ, սակայն միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ որոշել, թե տվյալ աշխատությունն ինչ կոնկրետ գաղափարներ է առաջադրում, ինչ հարցեր է քննարկում կամ ինչ ժանրի է պատկանում։ Հրատարակությունը կարող է լինել հասարակական-քաղաքական բնույթի շարադրանք, ազգային թեմաներով գրական ստեղծագործություն, պատմական նյութերի ժողովածու կամ այլ բնույթի աշխատություն։ Այս տարբերակներից որևէ մեկը հաստատելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել գրքի տիտղոսաթերթը, նախաբանը և բուն տեքստը։ Հայաստանի գաղափարը հայ գրականության և հասարակական մտքի մեջ ունեցել է բազմաշերտ նշանակություն։ Այն կարող է վերաբերել պատմական հայրենիքին, ժողովրդի հավաքական հիշողությանը, լեզվական ու մշակութային ժառանգությանը, ինչպես նաև ազգային ապագայի վերաբերյալ ձգտումներին։ Հայերի պատմական փորձը՝ քաղաքական փոփոխությունները, տարբեր պետությունների կազմում ապրելու հանգամանքը, արտագաղթը և սփյուռքի համայնքների ձևավորումը, նպաստել է հայրենիքի ու ազգային ինքնության մասին բազմազան պատկերացումների ձևավորմանը։ Այդ պայմաններում Հայաստանի մասին գրված աշխատությունները հաճախ դիտարկվել են ոչ միայն որպես պատմական կամ աշխարհագրական տեղեկությունների աղբյուրներ, այլև որպես ազգային ինքնագիտակցության և մշակութային հիշողության պահպանման միջոցներ։ Այնուամենայնիվ, այս ընդհանուր պատմական համատեքստը չի նշանակում, որ տվյալ հրատարակությունն անպայմանորեն անդրադառնում է թվարկված բոլոր հարցերին։ Դրա բովանդակության վերաբերյալ ավելի որոշակի եզրակացություններ կարելի է անել միայն գրքի տեքստի ուսումնասիրությունից հետո։ Կոստանդնուպոլիսը տասնիններորդ դարում հայալեզու գրականության, մամուլի, կրթության և հասարակական մտքի կարևոր կենտրոններից էր։ Այստեղ գործող տպագրական և հրատարակչական միջավայրը հնարավորություն էր տալիս տարածելու գրքեր, պարբերականներ և տարբեր բնույթի գրավոր նյութեր, որոնք մասնակցում էին հայ համայնքի մտավոր ու մշակութային կյանքին։ Քաղաքի հայ համայնքում զարգանում էին կրթական հաստատությունները, գրական խմբակները և հասարակական քննարկումները, իսկ հայերեն տպագիր խոսքը նպաստում էր նոր գաղափարների շրջանառությանը։ Այդ միջավայրում լույս տեսած աշխատությունները կարող են կարևոր տեղեկություններ պարունակել տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական, մշակութային և հասարակական նախասիրությունների մասին։ «Նոր Հայաստան» վերնագրով գրքի ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել նաև պարզելու, թե ինչպես է Հայաստանի գաղափարը ներկայացվել տասնիններորդ դարի հայերեն տպագիր գրականության մեջ և ինչ իմաստային շեշտադրումներ են ստացել «նորության», ազգային առաջընթացի կամ հայրենիքի վերափոխման հասկացությունները։ Եթե աշխատությունն ունի հասարակական կամ պատմական ուղղվածություն, այն կարող է հետաքրքրել հայ ազգային մտքի պատմությամբ զբաղվողներին, իսկ եթե գեղարվեստական բնույթի է, կարող է դիտարկվել հայ գրականության և ազգային թեմատիկայի զարգացման համատեքստում։ Գրքի նշանակությունը կարող է կապված լինել նաև հայ տպագրության պատմության հետ, քանի որ հին հրատարակությունների վերնագրերը, լեզուն և կառուցվածքը հաճախ արտացոլում են իրենց ժամանակի մտավոր ու մշակութային միջավայրը։ Նման նյութերի մատենագիտական գրանցումը կարևոր է հայերեն գրավոր ժառանգության ամբողջական պատկերը կազմելու, հրատարակությունների թեմատիկ շրջանակը որոշելու և հետագա հետազոտությունների համար աղբյուրներ պահպանելու տեսանկյունից։ Միաժամանակ, քանի որ հրատարակության հեղինակի անունը և բովանդակային մանրամասները տրամադրված տվյալներում բացակայում են, հնարավոր չէ հաստատել աշխատության հեղինակային պատկանելությունը, ժանրը, հիմնական թեզերը կամ այն հանգամանքները, որոնց ներքո այն կազմվել է։ Հետևաբար, այս նկարագրությունը հիմնվում է վերնագրի իմաստի և ժամանակաշրջանի ընդհանուր պատմամշակութային միջավայրի վրա՝ առանց չստուգված տեղեկությունները գրքի փաստացի բովանդակություն ներկայացնելու։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարելի է նախնականորեն դասել հայ ազգային և հասարակական մտքի պատմությանն առնչվող գրականության շարքին, իսկ դրա վերջնական թեմատիկ դասակարգումը պետք է ճշտել բնագրի ուսումնասիրությամբ։