Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ, լեզվաբանություն, գրականագիտություն, պատմություն, պատմագրություն: (Ինֆորմացիոն ցանկ) (1971, №10)

Քաղաքագիտություն

Ուժեղ ներգործություն ունեցող թունավոր նյութերի արտանետմամբ վթարների հետևանքների գնահատումն ու վերացումը կարևոր խնդիր է արտակարգ իրավիճակների կառավարման և բնակչության պաշտպանության ոլորտում։ Նման վթարները կարող են առաջանալ քիմիական գործարաններում, արդյունաբերական ձեռնարկություններում, պահեստներում կամ վտանգավոր նյութեր տեղափոխող տրանսպորտային միջոցների վթարների ժամանակ։ Թունավոր նյութերի արտանետումը մեծ վտանգ է ներկայացնում մարդու կյանքի, առողջության, շրջակա միջավայրի և տնտեսության համար, քանի որ այդ նյութերը կարող են արագ տարածվել օդում, ջրում և հողում՝ առաջացնելով զանգվածային թունավորումներ և երկարաժամկետ էկոլոգիական վնասներ։ Վթարների հետևանքների գնահատումը ներառում է արտանետված նյութի տեսակի, քանակի, տարածման ուղղության և վտանգավորության աստիճանի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև բնակչության և շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր ազդեցության որոշումը։ Այս գործընթացում կարևոր դեր ունեն մասնագետների արագ արձագանքը, տեխնիկական միջոցների կիրառումը և ժամանակակից կանխատեսման համակարգերը, որոնք օգնում են գնահատել վտանգի տարածման սահմանները և հնարավոր ռիսկերը։ Վթարի հետևանքների վերացման հիմնական նպատակն է նվազեցնել մարդկային կորուստները, կանխել թունավոր նյութերի հետագա տարածումը և վերականգնել անվտանգ պայմանները։ Այդ նպատակով իրականացվում են տարհանում, բնակչության իրազեկում, պաշտպանիչ միջոցների օգտագործում, տարածքի մեկուսացում և վնասակար նյութերի չեզոքացում։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև բժշկական օգնության կազմակերպումը, քանի որ թունավոր նյութերի ազդեցությունը կարող է առաջացնել շնչառական խնդիրներ, այրվածքներ, թունավորումներ և այլ ծանր հետևանքներ։ Նման իրավիճակներում անհրաժեշտ է համակարգված համագործակցություն փրկարար ծառայությունների, բժշկական հաստատությունների, ոստիկանության և տեղական կառավարման մարմինների միջև։ Բացի անմիջական վտանգից, քիմիական վթարները կարող են ունենալ նաև երկարաժամկետ ազդեցություն բնության և մարդկանց կյանքի վրա՝ վնասելով ջրային պաշարները, հողը և կենդանական աշխարհը։ Այդ պատճառով կարևոր է ոչ միայն հետևանքների արագ վերացումը, այլ նաև կանխարգելիչ միջոցառումների իրականացումը, անվտանգության կանոնների պահպանումը և վտանգավոր նյութերի պահպանման ու տեղափոխման խիստ վերահսկողությունը։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է վահանաձև գեղձի հանգուցային ախտահարումների իմունաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և իմունային համակարգի հնարավոր մասնակցության գնահատմանը դրանց առաջացման ու զարգացման գործընթացներում։ Դիտարկվում են վահանաձև գեղձի կառուցվածքային և գործառութային փոփոխությունները, հանգուցային գոյացությունների ձևավորման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց և օրգանիզմի իմունաբանական ցուցանիշների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բջջային և հումորալ իմունային պատասխանին, իմունակարգավորիչ մեխանիզմներին, հակամարմինների և իմունային համակարգի այլ գործոնների նշանակությանը։ Վերլուծվում են տարբեր բնույթի հանգուցային ախտահարումների դեպքում իմունաբանական ցուցանիշների փոփոխությունները և դրանց հնարավոր ախտորոշիչ նշանակությունը։ Քննարկվում է իմունային գործընթացների կապը վահանաձև գեղձի հորմոնային գործունեության, հյուսվածքային փոփոխությունների և հիվանդության կլինիկական դրսևորումների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հանգուցային գոյացությունների տարբերակիչ ախտորոշման կատարելագործման հնարավորություններին՝ կլինիկական, լաբորատոր և իմունաբանական տվյալների համակցված գնահատման միջոցով։ Կարևորվում է իմունաբանական հետազոտությունների դերը հիվանդության ընթացքի առանձնահատկությունների ավելի ամբողջական բացահայտման, ռիսկերի գնահատման և բուժման մոտեցումների հիմնավորման գործում։ Աշխատությունը նպաստում է վահանաձև գեղձի հանգուցային ախտահարումների զարգացման մեխանիզմների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը և կարող է օգտակար լինել էնդոկրինոլոգների, իմունաբանների, ախտաբանների, կլինիկական հետազոտողների և բժշկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գրականություն

Գրականագիտական, ժանրաբանական և համեմատական գրականագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է իտալացի նշանավոր գրող Իտալո Կալվինոյի ստեղծագործություններում արձակ ժանրերի փոխակերպման առանձնահատկությունների և գեղարվեստական նորարարությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում Կալվինոյի գրական ժառանգության զարգացման հիմնական փուլերը, նրա ստեղծագործական աշխարհայացքի ձևավորումը և իտալական ու եվրոպական գրականության հետ ունեցած առնչությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վեպի, պատմվածքի, հեքիաթի, առակի և այլ արձակ ժանրերի կառուցվածքային ու բովանդակային փոփոխություններին, ինչպես նաև դրանց փոխներթափանցման գեղարվեստական մեխանիզմներին։ Վերլուծվում են պատմողական ձևերի փորձարարական կիրառությունները, սյուժետային կառուցվածքների բազմազանությունը, հեղինակային խոսքի առանձնահատկությունները և ընթերցողի մասնակցությունը գեղարվեստական իմաստի ձևավորմանը։ Քննարկվում են իրականության և երևակայության հարաբերակցությունը, պայմանականության, այլաբանության, խաղային սկզբունքի և միջտեքստայնության դրսևորումները Կալվինոյի արձակում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել «Անտեսանելի քաղաքներ», «Եթե ձմեռային մի գիշեր մի ճանապարհորդ» և այլ ստեղծագործություններ՝ ժանրային սահմանների փոփոխության ու պատմողական նոր կառուցվածքների ձևավորման տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նեոռեալիզմի, մոդեռնիզմի և հետմոդեռնիստական գեղագիտության հետ Կալվինոյի ստեղծագործությունների փոխառնչություններին։ Կարևորվում է գրողի կողմից ավանդական արձակ ձևերի վերաիմաստավորումը՝ գեղարվեստական ժամանակի, տարածության, կերպարների և պատմողի գործառույթների նոր մեկնաբանությունների միջոցով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ժամանակակից արձակի ժանրային զարգացման օրինաչափությունների բացահայտմանը և Կալվինոյի ստեղծագործական նորարարությունների առավել ամբողջական գնահատմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել իտալական գրականության, գրականության տեսության, ժանրագիտության, պատմողական տեսության և համեմատական գրականագիտության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Քիմիա

Օրգանական և դեղագործական քիմիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1,3,5-տրիազինի և պիրիմիդինի հիմքով նոր հետերոցիկլային ազինային ածանցյալների սինթեզին և դրանց կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում նպատակային միացությունների ստացման սինթետիկ մոտեցումները, ելանյութերի ընտրությունը և հետերոցիկլային կառուցվածքների քիմիական ձևափոխման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստացված միացությունների կառուցվածքի հաստատմանը, ֆիզիկաքիմիական հատկությունների բնութագրմանը և կառուցվածքային փոփոխությունների ազդեցությանը դրանց հատկությունների վրա։ Վերլուծվում են տարբեր տեղակալիչների ներմուծման և մոլեկուլային կառուցվածքի փոփոխման եղանակները՝ նոր ածանցյալների շարքերի ստացման նպատակով։ Քննարկվում են սինթեզված նյութերի կենսաբանական ակտիվության գնահատման մոտեցումները, ինչպես նաև դրանց քիմիական կառուցվածքի և կենսաբանական ազդեցության միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է կենսաբանորեն ակտիվ հետերոցիկլային միացությունների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը և հետագա հետազոտությունների համար հեռանկարային կառուցվածքների բացահայտմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի, դեղագործական քիմիայի և կենսաակտիվ նյութերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է հարթության վրա ուղիղների դաշտերի կառուցվածքային և երկրաչափական հատկությունների ուսումնասիրությանը կոմբինատորային մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում ուղիղների ընտանիքների փոխադարձ դասավորության, հատումների, հարևանության և դրանցից առաջացող երկրաչափական կառուցվածքների նկարագրությունն է՝ շեշտը դնելով ոչ այնքան առանձին ուղիղների ճշգրիտ մետրիկական բնութագրերի, որքան ամբողջ համակարգի կոմբինատորային կազմակերպման վրա։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս երկրաչափական խնդիրը ներկայացնել վերջավոր կամ դիսկրետ տվյալների միջոցով և ուսումնասիրել այն կոմբինատորիկայի ու դիսկրետ երկրաչափության գործիքներով։ Քննվում են ուղիղների փոխհատումների արդյունքում առաջացող կետերի, հատվածների և հարթության բաժանման տիրույթների միջև հարաբերությունները, ինչպես նաև այն օրինաչափությունները, որոնք պահպանվում են համակարգի որոշակի ձևափոխությունների դեպքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել տարբեր կոնֆիգուրացիաների դասակարգմանը, դրանց համարժեքության պայմաններին և հնարավոր կառուցվածքների թվային բնութագրերին։ Կոմբինատորային ներկայացումը թույլ է տալիս երկրաչափական օբյեկտների փոխհարաբերությունները նկարագրել գրաֆների, դասավորությունների, ինցիդենտության համակարգերի կամ այլ դիսկրետ կառուցվածքների միջոցով։ Կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե ինչպիսի կոմբինատորային տվյալներ են բավարար ուղիղների տվյալ համակարգի հիմնական հատկությունները վերականգնելու կամ տարբեր համակարգեր միմյանցից տարբերակելու համար։ Հետազոտությունը կարող է ներառել ընդհանուր դիրքում գտնվող ուղիղների համակարգերի և հատուկ դեպքերի համեմատություն, երբ մի քանի ուղիղներ հատվում են մեկ կետում կամ առաջանում են այլ առանձնահատուկ կոնֆիգուրացիաներ։ Դիտարկվում են նաև հարթության բաժանման արդյունքում առաջացած տիրույթների քանակի և կառուցվածքի փոփոխությունները նոր ուղիղների ավելացման կամ համակարգի վերադասավորման դեպքում։ Այսպիսի խնդիրները կապ են ստեղծում դասական երկրաչափության, տոպոլոգիայի և կոմբինատորիկայի միջև՝ հնարավորություն տալով շարունակական երկրաչափական երևույթները ուսումնասիրել դիսկրետ մաթեմատիկական մոդելներով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կոմբինատորային երկրաչափության, դիսկրետ մաթեմատիկայի և հարթության երկրաչափական կառուցվածքների տեսության մոտեցումները՝ ուղիղների համակարգերի դասակարգման, փոխհարաբերությունների և կառուցվածքային օրինաչափությունների բացահայտման նպատակով։

Սոցիոլոգիա

Հայաստանում, մասնավորապես Երևանի պետական համալսարանում (ԵՊՀ), հայաստանցի ուսանողների հանդուրժողականության մակարդակը օտարերկրացի ուսանողների նկատմամբ կարելի է դիտարկել որպես բազմագործոն սոցիալական երևույթ, որը ձևավորվում է մշակութային, կրթական, լեզվական և սոցիալական փոխազդեցությունների ազդեցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, բարձրագույն կրթական միջավայրերում, այդ թվում ԵՊՀ-ում, ուսանողական հանրույթը համեմատաբար բաց է միջազգային շփումների նկատմամբ, քանի որ համալսարանը բազմազգ կրթական միջավայր է, որտեղ սովորում են տարբեր երկրների ուսանողներ, ինչը նպաստում է փոխըմբռնման և մշակութային փոխանակման զարգացմանը։ Հանդուրժողականության մակարդակը մեծապես կախված է ուսանողների անձնական փորձից, միջազգային շփումների հաճախականությունից և լեզվական պատրաստվածությունից։ Այն ուսանողները, ովքեր ունեն օտար լեզուների իմացություն և մասնակցում են միջազգային ծրագրերի կամ փոխանակման նախագծերի, սովորաբար ավելի բարձր մակարդակի հանդուրժողականություն և բացություն են ցուցաբերում օտարերկրացի ուսանողների նկատմամբ։ Միևնույն ժամանակ, սոցիալական միջավայրում երբեմն կարող են առաջանալ որոշակի կարծրատիպեր կամ մշակութային տարբերությունների ընկալման դժվարություններ, որոնք կարող են ժամանակավորապես ազդել փոխհարաբերությունների վրա։ Սակայն կրթական միջավայրը և համատեղ ուսումնական գործունեությունը հիմնականում նպաստում են այդ տարբերությունների հաղթահարմանը և համագործակցության ձևավորմանը։ ԵՊՀ-ում միջազգային ուսանողների ներկայությունը նաև խթանում է միջմշակութային հաղորդակցությունը, ինչը երկարաժամկետ առումով բարձրացնում է հանդուրժողականության ընդհանուր մակարդակը։ Բացի այդ, համալսարանի ակադեմիական քաղաքականությունը և միջազգային համագործակցության ծրագրերը ուղղված են բազմամշակութային միջավայրի զարգացմանը, ինչը ևս դրական ազդեցություն է ունենում ուսանողների վերաբերմունքի վրա։