Նոր գրքեր: Հայաստան: Ինֆորմացիոն ցանկ= Новые книги. Арменика. Информационный указатель (1979, Հուլիս, թիվ 7)

История

Այս ուսումնասիրությունը անդրադառնում է Իրանի մզկիթների ճարտարապետական զարգացման ընթացքին 1920–2013 թվականների ընթացքում՝ կենտրոնանալով այն փոփոխությունների վրա, որոնք ձևավորել են ավանդական իսլամական ճարտարապետության և արդիության միջև բարդ ու երբեմն հակասական հարաբերությունը։ Նյութը դիտարկում է մզկիթը ոչ միայն որպես կրոնական կառույց, այլ նաև որպես սոցիալական, քաղաքական և մշակութային տարածք, որի ձևափոխումները արտացոլում են Իրանի հասարակության լայն արդիականացման գործընթացները՝ սկսած առաջին Պահլավիների շրջանից մինչև Իսլամական Հանրապետության և ժամանակակից գլոբալ ազդեցությունների փուլերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն երևույթին, որը կարելի է բնորոշել որպես «ճարտարապետական պաթոլոգիա», այսինքն՝ ավանդական ձևերի, խորհրդանշական կառուցվածքների և գեղագիտական սկզբունքների աստիճանական խաթարում կամ վերաիմաստավորում՝ պայմանավորված արևմտականացման, տեխնոլոգիական փոփոխությունների և գաղափարական վերակազմակերպումների ազդեցությամբ։ Այս գործընթացում մզկիթների արտաքին և ներքին կառուցվածքը հաճախ ենթարկվել է ձևաբանական պարզեցման, դեկորատիվ համակարգերի նվազեցման կամ փոխարինման նոր նյութերով ու շինարարական տեխնիկաներով, ինչի արդյունքում առաջացել է լարվածություն պատմական ժառանգության պահպանման և նոր ճարտարապետական լեզվի ստեղծման միջև։ Միևնույն ժամանակ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ որոշ փուլերում նկատվում է նաև հակառակ միտումը՝ վերադարձ ավանդական ձևերին և խորհրդանշական տարրերի վերականգնման փորձեր, որոնք նպատակ ունեն վերաիմաստավորել իսլամական ճարտարապետության ինքնությունը ժամանակակից քաղաքային միջավայրում։ Այս համատեքստում մզկիթների ճարտարապետությունը դառնում է մշակութային հիշողության, գաղափարական պայքարի և գեղարվեստական նորարարության բարդ դաշտ, որտեղ համադրվում են պահպանողականությունն ու փորձարարությունը, տեղական ավանդույթները և գլոբալ ազդեցությունները։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է գիտական իմացության հիմնական մեթոդների կիրառման մանկավարժական և մեթոդական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը ֆիզիկայի ուսուցման գործընթացում։ Հետազոտության կենտրոնում սովորողների գիտական մտածողության, հետազոտական կարողությունների և ֆիզիկական երևույթները պատճառահետևանքային կապերով ընկալելու հմտությունների ձևավորումն է։ Ֆիզիկայի ուսուցումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատրաստի տեսական գիտելիքների փոխանցման գործընթաց, այլև որպես գիտական ճանաչողության տրամաբանությանը ծանոթանալու և այն ուսումնական գործունեության մեջ գործնականորեն կիրառելու հնարավորություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դիտման, փորձի, համեմատության, չափման, վերլուծության, համադրման, վերացարկման, ընդհանրացման, մոդելավորման, վարկածի առաջադրման և ստուգման մեթոդներին։ Դրանց նպատակային կիրառումը կարող է օգնել սովորողներին հասկանալու, թե ինչպես են փորձնական տվյալներից ձևավորվում գիտական եզրահանգումներ, ինչպես են կառուցվում ֆիզիկական մոդելները և ինչպիսի կապ գոյություն ունի տեսական դրույթների ու փորձարարական փաստերի միջև։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել խնդրային ուսուցման, ֆիզիկական փորձերի, լաբորատոր աշխատանքների, ցուցադրական փորձերի և հետազոտական առաջադրանքների հնարավորությունները՝ գիտական մեթոդների յուրացումը կազմակերպելու տեսանկյունից։ Կարևորվում է սովորողի ակտիվ մասնակցությունը ճանաչողական գործընթացին, երբ նա ոչ միայն վերարտադրում է արդեն հայտնի գիտելիքը, այլև ձևակերպում է խնդիր, առաջարկում հնարավոր բացատրություններ, համադրում տվյալները և հիմնավորում ստացված եզրակացությունները։ Առանձին ուղղություն է մոդելավորման դերի ուսումնասիրությունը, քանի որ ֆիզիկական իրականության բազմաթիվ երևույթների բացատրությունը հիմնվում է իդեալականացված համակարգերի և մաթեմատիկական նկարագրությունների վրա։ Կարող է քննության առնվել նաև ուսուցչի դերը հետազոտական գործունեության կազմակերպման մեջ՝ որպես սովորողների ինքնուրույն մտածողությունն ուղղորդող և գիտական դատողության մշակույթ ձևավորող գործոն։ Գիտական իմացության մեթոդների համակարգված կիրառումը նպաստում է նաև քննադատական մտածողության զարգացմանը՝ սովորեցնելով տարբերակել ենթադրությունը, փորձարարական փաստը, մոդելը և տեսական եզրահանգումը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության, գիտության մեթոդաբանության և հետազոտական ուսուցման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ֆիզիկայի դասավանդումը դարձնել գիտելիքի ակտիվ բացահայտման և գիտական մտածողության ձևավորման գործընթաց։

Технология

Աշխատանքը նվիրված է եռաչափ ինտեգրալ սխեմաներում առաջացող ջերմային երևույթների ուսումնասիրության միջոցների մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ջերմության առաջացման, տարածման և կուտակման օրինաչափությունները նման բարդ միկրոէլեկտրոնային կառուցվածքներում։ Եռաչափ ինտեգրալ սխեմաներում բաղադրիչների և կիսահաղորդչային շերտերի ուղղաձիգ ինտեգրումը հնարավորություն է տալիս մեծացնել հաշվարկային խտությունը և նվազեցնել որոշ կապերի երկարությունը, սակայն միաժամանակ առաջացնում է ջերմային կառավարման լրացուցիչ խնդիրներ, քանի որ ջերմությունը կարող է դժվարությամբ հեռացվել կառուցվածքի ներքին շերտերից։ Հետազոտության կենտրոնում այդ գործընթացների ուսումնասիրության համար անհրաժեշտ մեթոդների, մոդելների և ծրագրային կամ ապարատային գործիքների ստեղծումն է։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ջերմաստիճանի բաշխումը տարբեր շերտերում, ջերմային դիմադրությունը, ջերմային հոսքերը, տեղային գերտաքացման գոտիների ձևավորումը և ջերմության տարածման կախվածությունը կառուցվածքի երկրաչափական ու նյութական պարամետրերից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել էլեկտրոնային բաղադրիչների աշխատանքի արդյունքում առաջացող ջերմային հզորության գնահատմանը և դրա ազդեցությանը սարքի աշխատանքի կայունության ու հուսալիության վրա։ Ուսումնասիրության համար կարող են մշակվել մաթեմատիկական և ֆիզիկական մոդելներ, որոնք հնարավորություն են տալիս տարբեր աշխատանքային ռեժիմներում կանխատեսել ջերմային վիճակը և գնահատել կառուցվածքի առանձին հատվածների ջերմային ծանրաբեռնվածությունը։ Կարևոր բաղադրիչ է նաև եռաչափ մոդելավորման և համակարգչային սիմուլյացիայի կիրառումը, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ջերմային երևույթները առանց յուրաքանչյուր տարբերակի համար ֆիզիկական նախատիպ ստեղծելու։ Մշակվող գործիքները կարող են նախատեսված լինել ջերմաստիճանային դաշտերի հաշվարկման, ջերմային պարամետրերի վիզուալացման, տարբեր կառուցվածքների համեմատության և նախագծային լուծումների օպտիմալացման համար։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ջերմային ազդեցությունների և էլեկտրական բնութագրերի փոխադարձ կապին, քանի որ ջերմաստիճանի բարձրացումը կարող է փոխել կիսահաղորդչային տարրերի պարամետրերը և բացասաբար անդրադառնալ համակարգի աշխատանքի վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել եռաչափ ինտեգրալ սխեմաների նախագծման ժամանակ՝ ջերմային խնդիրները վաղ փուլում հայտնաբերելու, հովացման լուծումները գնահատելու և համակարգի հուսալիությունը բարձրացնելու նպատակով։ Նման մոտեցումները կարևոր են բարձր արտադրողականությամբ պրոցեսորների, հիշողության համակարգերի, բազմաշերտ միկրոէլեկտրոնային սարքերի և այլ խիտ ինտեգրված համակարգերի զարգացման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել միկրոէլեկտրոնիկայի մասնագետներին, էլեկտրոնային համակարգերի նախագծողներին, ջերմային մոդելավորման և կիսահաղորդչային տեխնոլոգիաների հետազոտողներին, ինչպես նաև համակարգչային ու էլեկտրոնային ճարտարագիտության ուսանողներին։

Литература

Այս ժողովածուն նվիրված է Արիստակես վարդապետի՝ Կեսարիայի արքեպիսկոպոսի և Մխիթարյան միաբանության ընդհանրական աբբայի քահանայական օծման հոբելյանին՝ որպես նրա հոգևոր ծառայության, եկեղեցական գործունեության և միաբանության կյանքում ունեցած դերի մեծարման արտահայտություն։ Հրատարակության խորագիրը մատնանշում է, որ միաբանության երախտապարտ անդամները հոբելյանական առիթով իրենց ստեղծագործություններն ու նվագները նվիրել են հոգևոր առաջնորդին՝ դրանք ներկայացնելով որպես սիրո, հարգանքի և երախտագիտության մշտնջենավոր հիշատակ։ Նման հոբելյանական ժողովածուները կարևոր տեղ էին զբաղեցնում Մխիթարյանների գրական և մշակութային կյանքում՝ միավորելով հոգևոր նվիրումը, գրական արտահայտությունը և միաբանության ներսում ձևավորված ավանդույթների պահպանումը։ Դրանք ոչ միայն արտահայտում էին անհատական կամ հավաքական գնահատանքը հոգևոր առաջնորդի հանդեպ, այլև ընդգծում էին միաբանության միասնականությունը, եկեղեցական ծառայության շարունակականությունը և հոգևոր ժառանգության փոխանցման կարևորությունը։ Նվագների ու ներբողական ստեղծագործությունների միջոցով հոբելյանը վերածվում էր հիշարժան մշակութային իրադարձության, որի նշանակությունը դուրս էր գալիս անձնական մեծարման շրջանակից՝ առնչվելով միաբանության ինքնությանը, հոգևոր արժեքներին և կրթական-գրական գործունեությանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Մխիթարյան միաբանության պատմությամբ, հայ հոգևոր գրականությամբ, հոբելյանական բանաստեղծական ստեղծագործություններով և 19-րդ դարի հայ կաթոլիկ մշակութային միջավայրով զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն նաև կարևոր նյութ է հայ տպագիր գրքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին գրական և հոգևոր միջոցներով նշանավորվում եկեղեցական առաջնորդների կյանքի կարևոր հանգրվանները և ինչպես էին այդպիսի իրադարձությունները պահպանվում գրավոր մշակույթի մեջ։

Педагогика

Գիրքը նվիրված է օտար լեզուների ուսուցման գործընթացում երգի կիրառման մանկավարժական հնարավորությունների ուսումնասիրությանը և ներկայացնում է լեզվի դասավանդման նոր մեթոդա-մանկավարժական հայեցակարգ։ Հեղինակը դիտարկում է երգը ոչ միայն որպես լրացուցիչ ուսումնական նյութ, այլև որպես արդյունավետ կրթական գործիք, որը նպաստում է լեզվական հմտությունների համակողմանի զարգացմանը, սովորողների մոտիվացիայի բարձրացմանը և ուսումնական գործընթացի ակտիվացմանը։ Աշխատությունում վերլուծվում են երգի ազդեցությունը լսողական ընկալման, արտասանության, բառապաշարի հարստացման, քերականական կառուցվածքների յուրացման և հաղորդակցական կարողությունների ձևավորման վրա։ Ներկայացվում են երգերի ընտրության չափանիշները, դրանց կիրառման մեթոդները տարբեր տարիքային խմբերի և լեզվական մակարդակների համար, ինչպես նաև դասապրոցեսում երգի ինտեգրման արդյունավետ ռազմավարությունները։ Գիրքը համադրում է տեսական հիմնավորումները և գործնական առաջարկությունները՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարելի է երաժշտության միջոցով ստեղծել ավելի հետաքրքիր, ստեղծագործական և արդյունավետ ուսումնական միջավայր։ Այն օգտակար է օտար լեզուների ուսուցիչների, մանկավարժների, մեթոդիստների, կրթության կազմակերպիչների, ինչպես նաև լեզվի դասավանդման նորարարական մոտեցումներով հետաքրքրվող ուսանողների և հետազոտողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է Կարսի շրջափակման և դրա հետ կապված ռազմաքաղաքական իրադարձությունների ուսումնասիրությանը՝ Կարսի ռազմավարական նշանակության, ռազմական գործողությունների ընթացքի և տարածաշրջանում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխությունների համատեքստում։ Կարսը պատմականորեն ունեցել է կարևոր ռազմավարական դիրք՝ գտնվելով Կովկասը Անատոլիայի արևելյան շրջաններին կապող ճանապարհների և ռազմական հաղորդակցության կարևոր ուղղությունների վրա։ Այդ պատճառով քաղաքի և ամրոցի նկատմամբ վերահսկողությունը մեծ նշանակություն է ունեցել տարածաշրջանի ռազմական և քաղաքական ուժերի համար։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել Կարսի ամրաշինական համակարգը, պաշտպանական կառույցները, աշխարհագրական դիրքը և բնական պայմանները, որոնք ազդել են քաղաքի ռազմական նշանակության վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում շրջափակման նախադրյալների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունը, ռազմական գործողությունների զարգացումը, հաղորդակցության ուղիների վերահսկողությունը և Կարսի կայազորի ու հարակից զորքերի վիճակը։ Աշխատանքը կարող է ներկայացնել շրջափակման կազմակերպման սկզբունքները, կողմերի ռազմական ուժերի դասավորությունը, մատակարարման և հաղորդակցության խնդիրները, ինչպես նաև պաշտպանվող կողմի դիմադրության հնարավորություններն ու սահմանափակումները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել Կարսի ռազմական ենթակառուցվածքին և ամրությունների նշանակությանը։ Քաղաքի պաշտպանական համակարգը բաղկացած էր տարբեր ամրություններից, բերդային կառույցներից և բնականորեն պաշտպանված դիրքերից, որոնց համադրությունը երկար ժամանակ Կարսը դարձրել էր կարևոր ռազմական հենակետ։ Շրջափակման պայմաններում այդ համակարգի արդյունավետությունը կախված էր ինչպես ամրությունների տեխնիկական վիճակից, այնպես էլ կայազորի թվաքանակից, սպառազինությունից, պարենային և ռազմամթերքի պաշարներից։ Ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև շրջափակման ընթացքում իրականացված մարտական գործողությունների, դիրքային պայքարի և հակառակորդի պաշտպանական գիծը ճեղքելու փորձերի վերլուծություն։ Այս համատեքստում կարևոր են հրամանատարության որոշումները, զորքերի տեղաշարժը և ռազմական գործողությունների աշխարհագրությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ նման իրադարձությունների նկարագրությունը հաճախ հիմնվում է տարբեր կողմերի աղբյուրների վրա, որոնք կարող են էապես տարբերվել միմյանցից։ Հետևաբար թեմայի ուսումնասիրության համար կարևոր է համադրել ռազմական փաստաթղթերը, հիշողությունները, ժամանակագրությունները, մամուլի հրապարակումները և այլ սկզբնաղբյուրներ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև Կարսի շրջափակման բնակչության վրա ունեցած ազդեցությանը։ Պաշարման կամ շրջափակման պայմաններում քաղաքացիական բնակչությունը սովորաբար բախվում է պարենի, բժշկական օգնության, անվտանգության և տեղաշարժի սահմանափակումների։ Այդ տեսանկյունից ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը կարող է լրացվել սոցիալական և ժողովրդագրական հետևանքների վերլուծությամբ։ Կարսի շուրջ տեղի ունեցած ռազմական զարգացումները պետք է դիտարկել նաև ավելի լայն տարածաշրջանային գործընթացների շրջանակում։ Կարսը գտնվում էր այնպիսի տարածքում, որտեղ ռազմական գործողությունները սերտորեն կապված էին Կովկասի, Օսմանյան կայսրության արևելյան շրջանների և ռուսական ռազմական ներկայության փոփոխությունների հետ։ Հետևաբար քաղաքի նկատմամբ վերահսկողության փոփոխությունը կարող էր ունենալ ոչ միայն տեղային, այլև լայն ռազմաքաղաքական հետևանքներ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև Կարսի հարցի դիվանագիտական կողմը։ Ռազմական գործողություններին զուգահեռ քաղաքի և շրջանի կարգավիճակը կարող էր քննարկվել տարբեր քաղաքական և միջազգային բանակցությունների շրջանակում։ Այդ գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին ռազմական արդյունքները վերածվում քաղաքական որոշումների և տարածքային պայմանավորվածությունների։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել նաև ռազմական պատմության մեթոդաբանության տեսանկյունից, քանի որ շրջափակման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրել ամրոցների պաշտպանության և պաշարման դասական սկզբունքները, լոգիստիկայի խնդիրները, զորքերի կառավարման առանձնահատկությունները և աշխարհագրական գործոնների ազդեցությունը։ Կարսի օրինակը ցույց է տալիս, թե որքան կարևոր կարող էին լինել հաղորդակցության ուղիները, մատակարարումների անխափանությունը և ամրացված դիրքերի նկատմամբ վերահսկողությունը ռազմական գործողությունների ելքի համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Կարսի շրջափակումը ներկայացնում է որպես ռազմական և քաղաքական նշանակություն ունեցող իրադարձություն՝ ուսումնասիրելով դրա նախադրյալները, ռազմական գործողությունների ընթացքը, քաղաքի պաշտպանական հնարավորությունները, բնակչության վիճակը և տարածաշրջանային հետևանքները։ Այն կարող է օգտագործվել Կարսի պատմության, Կովկասի ռազմական պատմության, Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարածաշրջանային զարգացումների և Հայկական հարցի հետ կապված պատմական գործընթացների ուսումնասիրության համար։