Նոր գրքեր պատանիներին: Ինֆորմացիոն ցանկ= Новые книги юным (1985, Հուլիս, թիվ 7)

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է արդյունաբերական և քաղաքացիական նշանակության շենքերի ու շինությունների էներգաարդյունավետության բարձրացման գիտական հիմքերի մշակմանը և գործնական առաջարկությունների ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակը շենքերի շահագործման ընթացքում էներգիայի սպառման նվազեցման, էներգետիկ ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման և միաժամանակ անհրաժեշտ հարմարավետության ու տեխնոլոգիական պայմանների պահպանման ուղիների բացահայտումն է։ Աշխատանքում շենքը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված ինժեներական համակարգ, որի էներգետիկ արդյունավետության վրա ազդում են կառուցվածքային, ջերմատեխնիկական, ճարտարապետական, տեխնոլոգիական և շահագործման բազմաթիվ գործոններ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում շենքերի ջերմային պաշտպանության հարցերին՝ արտաքին պատերի, տանիքների, հատակների, լուսամուտների և այլ կառուցվածքային տարրերի ջերմամեկուսացման մակարդակին, ինչպես նաև ջերմային կորուստների նվազեցման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել ջեռուցման, օդափոխության, օդորակման, տաք ջրամատակարարման և լուսավորության համակարգերի էներգիայի սպառման առանձնահատկությունները, դրանց արդյունավետության գնահատման մեթոդները և տեխնիկական կատարելագործման հնարավորությունները։ Արդյունաբերական շենքերի դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի արտադրական գործընթացների հետ կապված էներգիայի սպառումը, քանի որ տարբեր տեխնոլոգիական համակարգեր կարող են ունենալ զգալի ջերմային և էլեկտրական էներգիայի պահանջարկ։ Քաղաքացիական շենքերի համար առաջնային են ներքին միկրոկլիմայի ապահովումը, ջեռուցման և հովացման ծախսերի նվազեցումը, բնակիչների կամ օգտագործողների հարմարավետության պահպանումը և շենքի ընդհանուր շահագործման արդյունավետության բարձրացումը։ Աշխատությունը կարող է ներառել էներգետիկ աուդիտի, էներգիայի սպառման հաշվարկի, ջերմային հաշվեկշռի գնահատման և շենքերի էներգետիկ բնութագրերի համեմատական վերլուծության մեթոդներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էներգախնայող տեխնոլոգիաների և ինժեներական լուծումների կիրառմանը, այդ թվում՝ բարձր արդյունավետության ջեռուցման ու օդափոխության համակարգերին, ջերմության վերականգնմանը, ավտոմատ կառավարման միջոցներին, շենքերի ջերմամեկուսացման բարելավմանը և վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների հնարավոր օգտագործմանը։ Էներգաարդյունավետության բարձրացումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես էներգիայի սպառման կրճատման միջոց, այլև որպես տնտեսական և բնապահպանական նշանակություն ունեցող գործընթաց, որը կարող է նվազեցնել շենքերի շահագործման ծախսերը, երկարացնել ինժեներական համակարգերի արդյունավետ ծառայությունը և սահմանափակել էներգիայի արտադրության հետ կապված շրջակա միջավայրի վրա ազդեցությունը։ Գիտական մոտեցումների և հաշվարկային մեթոդների համադրումը հնարավորություն է տալիս մշակել այնպիսի առաջարկություններ, որոնք կարող են կիրառվել ինչպես նոր շենքերի նախագծման, այնպես էլ գոյություն ունեցող շենքերի վերանորոգման և արդիականացման ժամանակ։

Տեխնոլոգիա

Բնապահպանական ճարտարագիտության և ջրամատակարարման տեխնոլոգիաների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է անիպեմզայի՝ որպես բնական ծագման ֆիլտրող նյութի կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ խմելու ջրի մաքրման կայանների աշխատանքի արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Քննության են առնվում խմելու ջրի մաքրման հիմնական տեխնոլոգիական գործընթացները, ֆիլտրման համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և ջրի որակի ապահովման ժամանակակից պահանջները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անիպեմզայի ֆիզիկամեխանիկական հատկություններին, ծակոտկեն կառուցվածքին, հատիկաչափական կազմին, ջրաթափանցելիությանը և ֆիլտրող միջավայրում դրա կիրառման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են ջրում առկա կախված մասնիկների, պղտորության և այլ աղտոտիչների հեռացման գործընթացները, ինչպես նաև ֆիլտրող շերտի հաստության, ջրի հոսքի արագության և շահագործման պայմանների ազդեցությունը մաքրման արդյունավետության վրա։ Քննարկվում են անիպեմզայի և ավանդական ֆիլտրող նյութերի համեմատական գնահատման չափանիշները, ֆիլտրերի լվացման առանձնահատկությունները, հիդրավլիկական դիմադրության փոփոխությունները և ֆիլտրող նյութի շահագործման տևողության հետ կապված հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են փորձարարական հետազոտությունների, ջրի որակական ցուցանիշների չափման և ֆիլտրման տեխնոլոգիական պարամետրերի օպտիմալացման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում տեղական բնական հումքի օգտագործման տնտեսական նպատակահարմարությանը, ջրամաքրման կայանների շահագործման ծախսերի հնարավոր նվազեցմանը և խմելու ջրի մաքրման համակարգերի կատարելագործման հեռանկարներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջրամատակարարման, ջրի մաքրման տեխնոլոգիաների, բնապահպանական ճարտարագիտության և ջրային ռեսուրսների կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Քաղաքագիտություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության քաղաքական համակարգի ձևավորման և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ վերլուծելով դրա ինստիտուցիոնալ, իրավաքաղաքական և հասարակական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ինքնակառավարման և պետական կառավարման համակարգերի ձևավորման փուլերը, քաղաքական ինստիտուտների կայացման գործընթացները, իշխանության մարմինների կառուցվածքն ու գործունեությունը, ինչպես նաև ներքին քաղաքական զարգացումների վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Աշխատությունում դիտարկվում են քաղաքական համակարգի զարգացման խնդիրները, ժողովրդավարական կառավարման մեխանիզմների ձևավորման փորձերը, սահմանադրական գործընթացները, ընտրական համակարգի առանձնահատկությունները և արտաքին քաղաքական միջավայրի ազդեցությունը ներքաղաքական գործընթացների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է նաև չճանաչված պետական կազմավորումների քաղաքական համակարգերի ուսումնասիրման տեսական մոտեցումները՝ անդրադառնալով միջազգային իրավունքի, տարածաշրջանային անվտանգության և հակամարտությունների կարգավորման խնդիրներին։ Հետազոտությունը հիմնված է պատմաքաղաքական իրադարձությունների, իրավական փաստաթղթերի և գիտական վերլուծությունների վրա՝ ներկայացնելով տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական գործընթացների համապարփակ պատկերը։ Աշխատությունը նախատեսված է քաղաքագետների, պատմաբանների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, հետազոտողների, բուհերի դասախոսների և ուսանողների, ինչպես նաև Հարավային Կովկասի քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է շարժողական ակտիվության երկարատև սահմանափակման պայմաններում գլխուղեղի արյան շրջանառության կարգավորման ֆիզիոլոգիական և հարմարվողական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ուղեղային արյունահոսքի փոփոխությունները և այն կարգավորիչ համակարգերն են, որոնք ապահովում են գլխուղեղի հյուսվածքների համապատասխան արյունամատակարարումն ու նյութափոխանակային պահանջների բավարարումը օրգանիզմի ֆիզիկական ակտիվության նվազման պայմաններում։ Քննվում է հիպոկինեզիայի ազդեցությունը ընդհանուր և տարածաշրջանային հեմոդինամիկայի վրա՝ ուշադրություն դարձնելով անոթային տոնուսի, զարկերակային ճնշման, սրտանոթային համակարգի գործունեության և ուղեղային անոթների ինքնակարգավորման փոխկապակցվածությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում այն մեխանիզմներին, որոնց շնորհիվ ուղեղային անոթային համակարգը կարող է որոշակի սահմաններում պահպանել համեմատաբար կայուն արյունամատակարարում՝ չնայած ընդհանուր շրջանառության ցուցանիշների փոփոխություններին։ Ուսումնասիրվում են նյարդային, հումորալ և նյութափոխանակային կարգավորման գործոնները, ինչպես նաև դրանց հնարավոր վերափոխումները շարժողական ակտիվության սահմանափակման ընթացքում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում անոթային պատի ֆունկցիոնալ վիճակի, գլխուղեղի տարբեր շրջանների արյունամատակարարման և օրգանիզմի հարմարվողական պատասխանների գնահատումը։ Հիպոկինեզիան դիտարկվում է որպես գործոն, որը կարող է ազդել սրտանոթային համակարգի ընդհանուր հարմարվողական հնարավորությունների վրա և պայմանավորել արյան շրջանառության կարգավորման մեխանիզմների աստիճանական վերակազմավորում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների փոփոխությունները շարժողական սահմանափակման տարբեր փուլերում՝ պարզելու համար վաղ և ավելի երկարատև հարմարվողական արձագանքների առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բնականոն շարժողական ակտիվության վերականգնման ժամանակ շրջանառության համակարգում տեղի ունեցող փոփոխություններին և հարմարվողական գործընթացների հնարավոր դարձելիությանը։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են երկարատև անշարժության կամ սահմանափակ շարժունակության ֆիզիոլոգիական հետևանքների ընդհանուր ըմբռնման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդաֆիզիոլոգիայի, սրտանոթային ֆիզիոլոգիայի և հեմոդինամիկայի մոտեցումները՝ շարժողական ակտիվության նվազման պայմաններում գլխուղեղի արյան շրջանառության կարգավորման օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։

Տնտեսագիտություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է ժամանակակից շուկայական տնտեսությունում աշխատանքի շուկայի հիմնական սուբյեկտների վարքագծի առանձնահատկություններին՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Աշխատության կենտրոնում աշխատաշուկայի փոխհարաբերությունների հիմնական մասնակիցների՝ աշխատողների, գործատուների և պետության վարքագծային դրսևորումներն են, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցության ազդեցությունը զբաղվածության, աշխատավարձի և աշխատաշուկայի հավասարակշռության վրա։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են աշխատուժի առաջարկի և պահանջարկի ձևավորման գործոնները, աշխատանք փնտրողների ընտրության ու վարքագծի առանձնահատկությունները, գործատուների կողմից աշխատուժի ներգրավման և վարձատրության վերաբերյալ որոշումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի աշխատաշուկայի կառուցվածքային առանձնահատկություններին, զբաղվածության և գործազրկության միտումներին, աշխատուժի մասնագիտական և տարածքային շարժունակությանը, ինչպես նաև աշխատողների և գործատուների շահերի փոխհարաբերությանը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են նաև աշխատավարձի մակարդակի, աշխատանքային պայմանների, կրթության և մասնագիտական որակավորման, տեղեկատվության հասանելիության և աշխատանքի որոնման տևողության ազդեցությունը շուկայի սուբյեկտների վարքագծի վրա։ Կարևորվում է պետության դերը աշխատաշուկայի կարգավորման գործում՝ զբաղվածության քաղաքականության, աշխատանքային օրենսդրության, սոցիալական պաշտպանության և աշխատուժի վերապատրաստման ու վերաորակավորման ծրագրերի միջոցով։ ՀՀ օրինակով վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու աշխատաշուկայի արդյունավետությանը խոչընդոտող խնդիրները և գնահատելու դրանց հաղթահարման հնարավոր տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները։ Ուսումնասիրությունը նաև կարևորում է աշխատաշուկայի սուբյեկտների վարքագծի փոփոխությունը տնտեսական անկայունության, տեխնոլոգիական վերափոխումների և աշխատանքի նոր ձևերի տարածման պայմաններում։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել զբաղվածության քաղաքականության կատարելագործման, աշխատաշուկայի հավասարակշռության բարելավման և մարդկային կապիտալի արդյունավետ օգտագործման ուղղությամբ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, աշխատանքի շուկայի և զբաղվածության ոլորտի մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, սոցիալական քաղաքականության հետազոտողներին, ինչպես նաև տնտեսագիտության և կառավարման մասնագիտությունների ուսանողներին ու ասպիրանտներին։

Գյուղատնտեսություն

Այս աշխատությունը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի տեղեկատու-մատենագիտական ցանկը՝ նպատակ ունենալով համակարգված կերպով ներկայացնել արդի գիտական և կիրառական հրապարակումները։ Նյութը ընդգրկում է բուսաբուծությանը, անասնաբուծությանը, հողագիտությանը, ագրոտեխնոլոգիաներին, բույսերի պաշտպանության միջոցներին, ոռոգման համակարգերին և գյուղատնտեսական տնտեսագիտությանը նվիրված նոր գրքեր, որոնք արտացոլում են ոլորտի ժամանակակից զարգացման միտումները և նորարարական մոտեցումները։ Ցանկում ներառված հրատարակությունները դասակարգված են ըստ թեմատիկ ուղղությունների՝ հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել գիտական և մասնագիտական տեղեկատվության բազմազանության մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կայուն գյուղատնտեսության, կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում արտադրողականության բարձրացման, օրգանական գյուղատնտեսության և ագրոտեխնոլոգիական նոր լուծումների վերաբերյալ աշխատանքներին։ Աշխատությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր հետազոտողների, ուսանողների և ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով գյուղատնտեսական գիտության նոր գրականության հասանելիությանը և կիրառական նշանակության բարձրացմանը։