Նոր գրքեր պատանիներին: Ինֆորմացիոն ցանկ= Новые книги юным (1985, Օգոստոս, թիվ 8)

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է 1905–1906 թվականներին Ռուսական կայսրության Անդրկովկասում տեղի ունեցած հայ-թաթարական զինված ընդհարումների պատճառների, զարգացման ընթացքի և հետևանքների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը դեպքերը դիտարկում է ժամանակաշրջանի քաղաքական, հասարակական և ազգային հարաբերությունների լայն համատեքստում՝ անդրադառնալով հատկապես Ռուսական առաջին հեղափոխության ազդեցությանը, ցարական իշխանությունների ազգային քաղաքականությանը, Անդրկովկասում հայերի և տեղի մահմեդական բնակչության միջև գոյություն ունեցող սոցիալ-տնտեսական ու քաղաքական հակասություններին և ազգամիջյան լարվածության խորացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է 1905 թվականի փետրվարին Բաքվում բռնկված արյունալի ընդհարումների վերլուծությունը, որոնցից հետո բախումները տարածվեցին Անդրկովկասի բազմաթիվ բնակավայրերում՝ ընդգրկելով Երևանի նահանգը, Նախիջևանը, Զանգեզուրը, Ղարաբաղը, Շուշին, Գանձակը, Թիֆլիսը և այլ շրջաններ։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում ոչ միայն ռազմական բախումների ընթացքին, այլև դրանց նախադրյալներին, իշխանությունների վարքագծին, տեղական վարչական մարմինների դերակատարությանը, բնակչության ինքնապաշտպանության կազմակերպմանը և հայկական քաղաքական ուժերի գործունեությանը։ Առանձին կարևորություն է տրվում հայկական ինքնապաշտպանական կառույցների ձևավորմանն ու գործողություններին, ինչպես նաև այն գործիչների գործունեությանը, որոնք տարբեր շրջաններում կազմակերպեցին բնակչության պաշտպանությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև բախումների աշխարհագրական տարածումը, առանձին քաղաքներում և գյուղերում տեղի ունեցած իրադարձությունները, բնակչության կրած մարդկային և նյութական կորուստները, ավերածությունները, տեղահանությունները և տնտեսական հետևանքները։ Միաժամանակ աշխատությունը փորձում է ցույց տալ, որ հակամարտությունը չի կարելի բացատրել միայն առանձին կենցաղային կամ տեղային միջադեպերով․ այն կապված էր կայսրության քաղաքական ճգնաժամի, հեղափոխական շարժման, ազգային հարաբերությունների սրման և տարածաշրջանում իշխանության պահպանման խնդիրների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև նրանով, որ ներկայացնում է 1905–1906 թվականների իրադարձությունները պատմական ավելի լայն գործընթացների շրջանակում և հնարավորություն է տալիս հասկանալու դրանց ազդեցությունը հետագա հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների, ազգային քաղաքականության և հայկական ինքնապաշտպանության պատմության վրա։ Աշխատանքը հիմնված է պատմագիտական ուսումնասիրության սկզբունքների վրա և հատկապես արժեքավոր է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել XX դարի սկզբի Անդրկովկասի քաղաքական ու ազգային պատմությունը։ Հեղինակը՝ Գրիգոր Ա. Թարխանյանը, աշխատանքը ներկայացրել է որպես պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսություն՝ ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտում։

Գրականություն

«Թզուկ» վերնագրով ստեղծագործությունը պատկանում է այն գրական երկերի շրջանակին, որոնցում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում թզուկի կերպարը՝ իր արտասովոր արտաքինով, փոքր հասակով և հնարավոր խորհրդանշական կամ հեքիաթային նշանակությամբ։ Թզուկի կերպարը համաշխարհային բանահյուսության և գեղարվեստական գրականության մեջ ունի բազմազան դրսևորումներ․ այն կարող է մարմնավորել խորհրդավոր ուժեր, անսովոր իմաստություն, խորամանկություն, հնարամտություն կամ այնպիսի հատկանիշներ, որոնք հակադրվում են արտաքին տեսքով մարդկանց մասին ձևավորված սովորական պատկերացումներին։ Այս կերպարի միջոցով գրականությունը հաճախ անդրադառնում է արտաքինի և ներքին արժանիքների փոխհարաբերությանը, մարդու անհատականության առանձնահատկություններին, հասարակության վերաբերմունքին տարբերվող մարդկանց նկատմամբ և այն գաղափարին, որ իրական արժեքը չի որոշվում ֆիզիկական չափերով կամ արտաքին տպավորությամբ։ Թզուկի կերպարը կարող է նաև հանդես գալ որպես սովորական աշխարհի սահմաններից դուրս գտնվող խորհրդավոր կերպար, որի ներկայությունը նպաստում է անսովոր իրադարձությունների, երևակայական իրավիճակների և բարոյական հարցադրումների ձևավորմանը։ Հեքիաթային ավանդույթում նման կերպարները հաճախ կապված են հրաշապատում միջավայրի, անսպասելի փորձությունների, հնարամտության և դժվարությունների հաղթահարման հետ։ Դրանց միջոցով ընթերցողին ներկայացվում են այնպիսի գաղափարներ, ինչպիսիք են խելքի գերազանցությունը ֆիզիկական ուժի նկատմամբ, համարձակության նշանակությունը, սեփական հնարավորությունների ճանաչումը և արտաքին տարբերությունների հանդեպ կանխակալ վերաբերմունքի հաղթահարումը։ Ստեղծագործության վերնագիրը հնարավորություն է տալիս այն դիտարկելու նաև որպես կերպարային գրականության օրինակ, որտեղ մեկ առանձնահատուկ կերպարի շուրջ կարող են կենտրոնանալ պատմողական զարգացումը և գաղափարական շեշտադրումները։ Թզուկի կերպարի գրական գրավչությունը պայմանավորված է նրա երկակի ընկալմամբ․ մի կողմից՝ նա կարող է ընկալվել որպես արտասովոր ու զվարճալի կերպար, մյուս կողմից՝ նրա միջոցով հնարավոր է բացահայտել մարդու բնավորության, վարքագծի և հասարակական հարաբերությունների ավելի խորքային կողմերը։ Այսպիսի կերպարների գեղարվեստական ներկայացումը հաճախ հիմնվում է հակադրությունների վրա՝ փոքր և մեծ, թույլ և ուժեղ, աննշան թվացող և նշանակալի, արտաքուստ սովորական և ներքուստ բացառիկ։ Հակադրությունների այս համակարգը հնարավորություն է տալիս ստեղծելու հետաքրքրաշարժ պատմողական իրավիճակներ և ընթերցողին մղելու վերանայել իր նախնական դատողությունները կերպարների ու երևույթների մասին։ Գրական տեսանկյունից թզուկի կերպարը հարուստ հնարավորություններ է ընձեռում երևակայական պատկերների, պայմանականության, խորհրդանշական իմաստների և անսովոր իրավիճակների կիրառման համար։ Եթե ստեղծագործությունը նախատեսված է երիտասարդ ընթերցողների համար, նման կերպարը կարող է ծառայել նաև ճանաչողական ու դաստիարակչական նպատակների՝ խթանելով երևակայությունը, զարգացնելով հետաքրքրությունը արտասովոր պատմությունների նկատմամբ և ընթերցողին սովորեցնելով գնահատել անհատականությունը, հնարամտությունն ու բարոյական հատկանիշները։ Եթե այն ուղղված է ավելի հասուն ընթերցողին, թզուկի կերպարը կարող է ընկալվել նաև որպես այլաբանության միջոց, որի միջոցով քննարկվում են մարդկային թերությունները, հասարակական նախապաշարմունքները կամ արտաքին տպավորությունների վրա հիմնված դատողությունների սահմանափակությունը։ Թզուկների մասին պատմությունները տարբեր ժողովուրդների բանահյուսության մեջ հաճախ կապված են առասպելական աշխարհընկալման, բնության խորհրդավոր ուժերի, թաքնված գանձերի, ստորգետնյա տարածքների և մարդու համար անհասանելի աշխարհների պատկերացումների հետ։ Այդ ավանդույթների գեղարվեստական վերամշակումը նպաստել է թզուկի կերպարի տարածմանը հեքիաթներում, առակներում և այլ պատմողական ժանրերում։ Հայերեն գրական միջավայրում նման վերնագրով երկի առկայությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև 19-րդ դարի հայ տպագիր գրքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ այդ ժամանակաշրջանում զարգանում էին գեղարվեստական ընթերցանությունը, թարգմանական գրականությունը, մանկապատանեկան ընթերցանության համար նախատեսված հրատարակությունները և տարբեր ժողովուրդների գրական ավանդույթների տարածումը։ Թիֆլիսը հայ մշակութային ու հրատարակչական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ ձևավորվում և զարգանում էին գրական, կրթական ու հասարակական գործունեության տարբեր ուղղություններ։ Այդ միջավայրում հրատարակված գեղարվեստական գրքերը նպաստում էին ընթերցողական շրջանակների ընդլայնմանը, հայերեն գրավոր խոսքի տարածմանը և գրական հետաքրքրությունների բազմազանեցմանը։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել ոչ միայն իր վերնագրով պայմանավորված կերպարային թեմայի, այլև հայերեն գեղարվեստական գրքի պատմության և 19-րդ դարի ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Ընթերցողական արժեքը կապված է թզուկի կերպարի շուրջ ձևավորվող երևակայական հետաքրքրության, արտաքին հատկանիշների և ներքին արժանիքների հարաբերակցության շուրջ խորհելու հնարավորության, ինչպես նաև հեքիաթային ու այլաբանական գրականության առանձնահատկությունների ուսումնասիրության հետ։ Ստեղծագործությունը կարող է հետաքրքրել հայ գրքի պատմությամբ, հեքիաթային կերպարներով, 19-րդ դարի հայ հրատարակչական մշակույթով և գեղարվեստական գրականության մեջ խորհրդանշական պատկերների կիրառմամբ զբաղվող ընթերցողներին։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են արտասովոր կերպարները գրականության մեջ դառնում երևակայության, ճանաչողության և բարոյական հարցադրումների արտահայտման միջոց։

Այլ առարկաներ

Գիրքը նվիրված է գրադարանային ձեռացագրերի կազմակերպման, մշակման և կիրառման գործնական խնդիրներին՝ նախատեսված գրադարանավարների և բիբլիոգրաֆների մասնագիտական գործունեության արդյունավետության բարձրացման համար։ Աշխատանքում ներկայացվում են գրադարանային ֆոնդերի նկարագրման, մատենագիտական գրառումների կազմման, տեղեկատվական նյութերի դասակարգման և որոնման համակարգերի կազմակերպման հիմնական սկզբունքները։ Հեղինակը ներկայացնում է գործնական ցուցումներ, որոնք օգնում են մասնագետներին ճիշտ ձևակերպել գրադարանային փաստաթղթերը, պահպանել մատենագիտական ճշգրտությունը և ապահովել տեղեկատվության հասանելիությունը ընթերցողների համար։ Գրքում ուսումնասիրվում են ձեռացագրերի կազմման մեթոդները, գրադարանային աշխատանքի տեխնիկական և կազմակերպչական կողմերը, աղբյուրների հաշվառման, մշակման և ներկայացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բիբլիոգրաֆիական աշխատանքի որակի բարձրացմանը, տեղեկատու-մատենագիտական ծառայությունների կատարելագործմանը և գրադարանային տեղեկատվական գործընթացների արդյունավետ կազմակերպմանը։ Աշխատությունը կարևոր գործնական նշանակություն ունի գրադարանային մասնագիտության զարգացման համար՝ որպես ուղեցույց ինչպես սկսնակ, այնպես էլ փորձառու մասնագետների համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարներին, բիբլիոգրաֆներին, տեղեկատվական կենտրոնների աշխատակիցներին, գրադարանագիտության ոլորտի ուսանողներին և բոլոր նրանց, ովքեր զբաղվում են գրականության մշակմամբ, տեղեկատվության համակարգմամբ և մատենագիտական գործունեությամբ։

Այլ առարկաներ

Այս կուրսային աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքով նախատեսված հանրային աշխատանքների ինստիտուտի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով դրա իրավական բնույթը, կիրառման պայմանները և նշանակությունը որպես քրեական պատժի այլընտրանքային ձևերից մեկը։ Աշխատանքում ներկայացվում է հանրային աշխատանքը որպես պատիժ, որը ենթադրում է դատապարտյալի կողմից անվճար հասարակական օգտակար աշխատանքների կատարում՝ առանց ազատազրկման կիրառման, նպատակ ունենալով ապահովել վերականգնողական արդարադատության իրականացումը և նվազեցնել ազատազրկման բացասական սոցիալական հետևանքները։ Քննարկվում են հանրային աշխատանքների նշանակման հիմքերը, դրանց տևողությունը, կատարման կարգը և վերահսկողության մեխանիզմները, ինչպես նաև դատապարտյալի իրավունքներն ու պարտականությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այս պատժատեսակի նպատակներին՝ վերադաստիարակում, սոցիալական պատասխանատվության ձևավորում և կրկնահանցագործության կանխարգելում։ Աշխատանքում վերլուծվում են նաև հանրային աշխատանքների կիրառման արդյունավետությունը, դրանց համեմատությունը այլ պատժատեսակների հետ, ինչպես նաև միջազգային փորձը, որտեղ նման մոտեցումները լայնորեն կիրառվում են որպես հումանիստական քրեական քաղաքականության մաս։ Ներկայացվում են նաև գործնական խնդիրները՝ կապված վերահսկողության, աշխատանքի կազմակերպման և սոցիալական ինտեգրման հետ։ Աշխատանքը նպատակ ունի ցույց տալ հանրային աշխատանքների կարևորությունը որպես ժամանակակից քրեական քաղաքականության մարդասիրական և արդյունավետ գործիք՝ ուղղված արդարադատության վերականգնմանն ու հասարակական անվտանգության ապահովմանը։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է կիսախմբերի միջոցով ծնվող C*-հանրահաշիվների կառուցվածքային և օպերատորային հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ֆունկցիոնալ անալիզի և օպերատորների հանրահաշիվների տեսության շրջանակում։ Հետազոտության կենտրոնում կիսախմբերի հանրահաշվական կառուցվածքի և դրանց համապատասխանող օպերատորային ներկայացումների միջև կապն է, որի միջոցով հնարավոր է հանրահաշվական տվյալները տեղափոխել անալիտիկ միջավայր և ուսումնասիրել C*-հանրահաշիվների մեթոդներով։ Քննության են առնվում կիսախմբերի ներկայացումները Հիլբերտյան տարածություններում, դրանց հետ կապված օպերատորների ընտանիքները և այդ օպերատորներից առաջացող նորմով փակ հանրահաշիվների կառուցման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե սկզբնական կիսախմբի կառուցվածքային հատկություններն ինչպես են արտացոլվում համապատասխան C*-հանրահաշվի հատկություններում և հակառակը՝ որքանով է օպերատորային հանրահաշիվը պահպանում կիսախմբի վերաբերյալ տեղեկատվությունը։ Ուսումնասիրվում են ներկայացումների, իդեալների, հոմոմորֆիզմների, սպեկտրային հատկությունների և հանրահաշվական հարաբերությունների հետ կապված խնդիրներ։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ունիվերսալ կառուցումների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով սահմանվում են որոշակի հարաբերություններով տրված օպերատորներից ծնվող C*-հանրահաշիվներ և համեմատվում դրանց տարբեր ներկայացումները։ Հետազոտության շրջանակում հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև կիսախմբային գործողությունների և դինամիկական համակարգերի հետ կապերը, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս նույն կառուցվածքները դիտարկել ինչպես հանրահաշվական, այնպես էլ անալիտիկ տեսանկյուններից։ Կիսախմբերից առաջացող օպերատորային հանրահաշիվների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել տարբեր դասերի C*-հանրահաշիվների դասակարգման, դրանց ներկայացումների կառուցվածքի և ինվարիանտների բացահայտման խնդիրների զարգացմանը։ Տեսական արդյունքները կարևոր են նաև օպերատորների տեսության, ոչ կոմուտատիվ երկրաչափության և մաթեմատիկական ֆիզիկայի որոշ ուղղությունների համար, որտեղ C*-հանրահաշիվները ծառայում են որպես բարդ կառուցվածքների նկարագրման ընդհանուր լեզու։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համակարգում է կիսախմբերի տեսության և օպերատորային հանրահաշիվների միջև առկա կապերը՝ նպաստելով դրանց կառուցվածքային օրինաչափությունների և անալիտիկ ներկայացումների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պրոբացիայի ծառայության կազմակերպման և գործունեության իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով միջազգային իրավական չափորոշիչների և եվրոպական փորձի համատեքստում։ Հեղինակը վերլուծում է պրոբացիայի ինստիտուտի ձևավորման և զարգացման տեսական հիմքերը, դրա դերը քրեական արդարադատության համակարգում և ազատազրկման այլընտրանքային միջոցների կիրառման արդյունավետությունը։ Գրքում դիտարկվում են պրոբացիայի ծառայության իրավական կարգավորման հիմնական խնդիրները՝ լիազորությունների շրջանակ, վերահսկողական մեխանիզմներ, վերականգնողական ծրագրերի իրականացում և դատապարտյալների սոցիալական ինտեգրման գործընթացներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային չափորոշիչներին՝ Եվրոպայի Խորհրդի առաջարկություններին և ՄԱԿ-ի համապատասխան սկզբունքներին, ինչպես նաև դրանց համապատասխանեցման մակարդակին Հայաստանի օրենսդրությունում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև պրոբացիայի ծառայության գործնական գործունեության դժվարությունները՝ ներառյալ մարդկային և նյութական ռեսուրսների սահմանափակումները և միջգերատեսչական համագործակցության խնդիրները։ Աշխատությունը ընդգծում է պրոբացիայի ինստիտուտի կարևորությունը քրեական քաղաքականության հումանիզացման, կրկնահանցագործության նվազեցման և սոցիալական վերաինտեգրման գործընթացներում։ Այն օգտակար է իրավաբանների, քրեագետների և պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների համար։