Գրադարանային ձեռացագիր: Գործնական ցուցումներ գրադարանավարների և բիբլոգրաֆների համար

Գրականություն

Մատենագիտական հրատարակությունը նվիրված է հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս և հասարակական գործիչ Վարդգես Պետրոսյանի կյանքի, գրական ժառանգության և ստեղծագործական գործունեության համակարգված ներկայացմանը։ 1987 թվականին Երևանում հրատարակված ժողովածուն ընդգրկում է գրողի ստեղծագործությունների և նրա մասին հրապարակված նյութերի մատենագիտական տեղեկությունները՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու հեղինակի գրական ու հասարակական գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա արձակ ստեղծագործություններին, հրապարակախոսական աշխատանքներին, տարբեր տարիներին լույս տեսած հրատարակություններին և գրական մամուլում տեղ գտած անդրադարձներին։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի գրողի ստեղծագործական ուղու, նրա գրական հետաքրքրությունների և հայ գրականության զարգացման գործում ունեցած ներդրման ուսումնասիրության համար։ Մատենագիտական նյութերը նպաստում են Պետրոսյանի ստեղծագործությունների վերաբերյալ տեղեկատվության որոնմանը, գրականագիտական հետազոտությունների իրականացմանը և նրա ժառանգության հանրահռչակմանը։ Ժողովածուն արժեքավոր տեղեկատվական աղբյուր է XX դարի հայ գրականության պատմության, գրական քննադատության և մատենագիտության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, մատենագետների, գրադարանավարների, ուսանողների և հայ գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այլ առարկաներ

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հայ ճարտարապետ Ջիմ Թորոսյանի ստեղծագործական ժառանգության համակողմանի ներկայացմանն ու մասնագիտական գնահատմանը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են ճարտարապետի ստեղծագործական ուղին, նրա նախագծային մտածողության առանձնահատկությունները, գեղարվեստական և մասնագիտական սկզբունքները, ինչպես նաև տարբեր տարիներին իրականացված նախագծերն ու կառույցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գաղափարներին, որոնց միջոցով Թորոսյանը ձգտել է ժամանակակից ճարտարապետությունը կապել հայկական ազգային ճարտարապետական ավանդույթների, պատմական հիշողության և տեղական մշակութային միջավայրի հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նրա աշխատանքներում ձևի, տարածության, նյութի, ծավալի և միջավայրի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև ճարտարապետական լուծումների գեղագիտական և խորհրդանշական նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հասարակական և քաղաքային նշանակության կառույցներին, հուշարձանային և միջավայրային լուծումներին, որոնց միջոցով արտահայտվել են ազգային ինքնության, պատմության և մշակութային ժառանգության նկատմամբ հեղինակի վերաբերմունքը։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն ճարտարապետի առանձին ստեղծագործությունները դիտարկում է ավելի լայն պատմաճարտարապետական համատեքստում՝ ներկայացնելով դրանց տեղը 20-րդ դարի հայկական ճարտարապետության զարգացման գործընթացում։ Հեղինակի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նրա ներդրումը հայկական ճարտարապետական մտքի և քաղաքային միջավայրի ձևավորման գործում, ինչպես նաև հասկանալու նրա մոտեցումների ազդեցությունն ու նշանակությունը հետագա ճարտարապետական մշակույթի համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ճարտարապետներին, արվեստաբաններին, ճարտարապետության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, քաղաքաշինության մասնագետներին, ուսանողներին և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Պատմություն

Այս գիրքը Քերոլայն Ֆինքելին նվիրված կարևոր պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է Օսմանյան կայսրության ձևավորման, ընդարձակման և բազմադարյա զարգացման պատմությունը՝ փորձելով այն դիտարկել ոչ թե միայն որպես պատերազմների ու նվաճումների հաջորդականություն, այլ որպես բարդ քաղաքական, սոցիալական, մշակութային և կրոնական համակարգի ձևավորման գործընթաց։ Հեղինակը ուսումնասիրում է կայսրության պատմությունը՝ սկսած Օսմանյան իշխանության առաջացման վաղ շրջանից և շարունակելով մինչև կայսրության անկումն ու Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքները։ Ուսումնասիրության առանցքային գաղափարներից մեկն այն է, որ օսմանյան պետության պատմությունը հնարավոր չէ ամբողջությամբ բացատրել մեկ հիմնադիրի կամ մեկ կանխորոշված «ծրագրի» միջոցով․ կայսրության ձևավորումը եղել է երկարատև և փոփոխական գործընթաց, որի վրա ազդել են ռազմական հաջողությունները, տարածաշրջանային քաղաքականությունը, դիվանագիտական հարաբերությունները, տնտեսական պայմանները, կրոնական պատկերացումները և տարբեր ժողովուրդների ու համայնքների փոխազդեցությունը։ Գրքի սկզբնական հատվածներում մանրամասն ներկայացվում է Անատոլիայում օսմանյան իշխանության ձևավորման միջավայրը, երբ տարածաշրջանը քաղաքականապես մասնատված էր, իսկ տարբեր թուրքմենական իշխանություններ, բյուզանդական տարածքներ և այլ ուժեր մրցակցում էին ազդեցության համար։ Հեղինակը փորձում է վերականգնել այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական իրականությունը՝ խուսափելով հետագա դարերի իրադարձությունները վաղ շրջանի վրա մեխանիկորեն տարածելուց։ Օսմանյան իշխանության ընդարձակումը ներկայացվում է որպես աստիճանական գործընթաց, որի ընթացքում փոքր սահմանային իշխանությունը վերածվեց տարածաշրջանային խոշոր պետության, ապա՝ բազմազգ կայսրության։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռազմական ընդարձակմանը և դրա կազմակերպական հիմքերին, սակայն ռազմական պատմությունը մշտապես կապվում է կառավարման և հասարակական կառուցվածքների հետ։ Ներկայացվում են տարբեր սուլթանների կառավարման ժամանակաշրջանները, ներքին պայքարները, գահակալական ճգնաժամերը և կայսրության տարածքային փոփոխությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև 1453 թվականի Կոստանդնուպոլսի գրավումը, որը պատմական շրջադարձ դարձավ և Օսմանյան պետությանը վերածեց տարածաշրջանի գլխավոր կայսերական ուժերից մեկի։ Գրքում ուսումնասիրվում է նաև կայսրության կառավարման բարդ համակարգը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ Օսմանյան կայսրությունը միատարր ազգային պետություն չէր, այլ բազմազգ և բազմակրոն քաղաքական միավոր, որտեղ տարբեր համայնքներ ունեին տարբեր իրավական և վարչական կարգավիճակներ։ Կայսրության կառավարման համար կարևոր էին կենտրոնական իշխանության, նահանգային կառույցների, զինվորական համակարգի և կրոնական հաստատությունների փոխհարաբերությունները։ Այդ համակարգը ժամանակի ընթացքում փոփոխվում էր՝ արձագանքելով ինչպես ներքին խնդիրներին, այնպես էլ արտաքին քաղաքական ճնշումներին։ Գիրքը զգալի ուշադրություն է դարձնում նաև օսմանյան հասարակությանը՝ պալատական միջավայրին, զինվորականներին, հոգևորականությանը, քաղաքային բնակչությանը, գյուղացիությանը, առևտրականներին և կայսրության տարբեր էթնիկ ու կրոնական համայնքներին։ Այս բազմազանությունը թույլ է տալիս կայսրության պատմությունը դիտարկել ոչ միայն վերնախավի կամ սուլթանների տեսանկյունից, այլև հասարակության տարբեր շերտերի փոխհարաբերությունների միջոցով։ Հետազոտության մեջ կարևոր թեմաներից են նաև Օսմանյան կայսրության հարաբերությունները եվրոպական տերությունների, Իրանի, Ռուսաստանի և Մերձավոր Արևելքի այլ քաղաքական ուժերի հետ։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ կայսրության պատմության մեծ մասը ձևավորվել է արտաքին մրցակցության պայմաններում, սակայն արտաքին պատերազմները միշտ փոխկապակցված են եղել ներքին կառավարման և տնտեսական խնդիրների հետ։ Հետագա դարերում կայսրության առջև ծառացած դժվարությունները՝ ռազմական պարտությունները, ֆինանսական խնդիրները, վարչական ճգնաժամերը և ազգային շարժումների զարգացումը, աստիճանաբար փոխեցին պետության ներքին ու արտաքին դիրքը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի XIX դարի բարեփոխումների ուսումնասիրությունը։ Օսմանյան իշխանությունները փորձեցին արդիականացնել պետական կառավարման, բանակի, իրավական համակարգի և կրթության ոլորտները՝ միաժամանակ պահպանելով կայսրության ամբողջականությունը։ Այս գործընթացները, սակայն, առաջացրին նաև նոր քաղաքական և հասարակական հակասություններ։ Գրքի վերջին հատվածներում ներկայացվում են կայսրության անկման նախադրյալները, ազգային շարժումների զարգացումը, եվրոպական տերությունների միջամտությունը, Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Օսմանյան կայսրության վերջնական փլուզումը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը լայնածավալ պատմական ուսումնասիրություն է, որը Օսմանյան կայսրության շուրջ վեցդարյա պատմությունը ներկայացնում է որպես շարունակական փոփոխությունների, հարմարվողականության, ընդարձակման, ճգնաժամերի և վերափոխումների գործընթաց։ Այն հատկապես արժեքավոր է այն պատճառով, որ համադրում է քաղաքական, ռազմական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային պատմությունը՝ ընթերցողին տալով Օսմանյան աշխարհի ամբողջական պատկեր։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել Օսմանյան կայսրության, Թուրքիայի, Բալկանների, Մերձավոր Արևելքի և եվրոպական պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև ընդհանրապես միջնադարյան և վաղ նոր ժամանակների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Կենսաբանություն

Գիրքը նվիրված է միասուբստրատ երկֆերմենտային ռեակցիաների կինետիկայի համակարգչային մոդելավորմանը տարբեր տիպի ինհիբիցիաների պայմաններում։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են ֆերմենտային ռեակցիաների կինետիկական օրինաչափությունները, մաթեմատիկական մոդելների կառուցման սկզբունքները և համակարգչային մոդելավորման կիրառումը կենսաքիմիական գործընթացների վերլուծության համար։ Քննարկվում են մրցակցային, ոչ մրցակցային, ոչ մրցունակ և այլ տիպի ինհիբիցիաների ազդեցությունը ռեակցիաների արագության, ֆերմենտային ակտիվության և կենսաքիմիական համակարգերի վարքագծի վրա։ Ներկայացվում են հաշվարկային մեթոդներ, մոդելավորման ալգորիթմներ և արդյունքների վերլուծության մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս կանխատեսել ֆերմենտային համակարգերի աշխատանքը տարբեր պայմաններում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, կենսաինֆորմատիկայի և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտի մասնագետների, դեղագիտության հետազոտողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և կենսաբանական ու բժշկական գիտությունների ուսանողների համար։

Մշակույթ

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի ժայռափոր կառույցների և քարակերտ դռներով քարանձավային բնակարանների ճարտարապետական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են ժայռափոր ճարտարապետության ձևավորման պատմական նախադրյալները, դրանց տարածվածությունը Հայաստանի տարբեր տարածաշրջաններում և կապը բնական միջավայրի ու տեղագրական պայմանների հետ։ Հեղինակը վերլուծում է քարանձավային համալիրների կառուցվածքային լուծումները, տարածական կազմակերպման սկզբունքները, ինժեներական հնարքները և պաշտպանական համակարգերի առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում հատուկ ուշադրություն է դարձվում քարակերտ դռների և փակման մեխանիզմների կառուցվածքին՝ որպես անվտանգության և կլիմայական պայմաններին հարմարեցման միջոցների արտահայտություն։ Քննարկվում են նաև ժայռափոր բնակավայրերի սոցիալ-կենցաղային գործառույթները, դրանց կիրառությունը վանական համալիրներում և աշխարհիկ բնակավայրերում, ինչպես նաև դրանց փոխկապակցվածությունը հայկական ավանդական ճարտարապետության հետ։ Գիրքը նախատեսված է ճարտարապետների, հնագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների և մշակութային ժառանգության պահպանության ոլորտի մասնագետների համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական վերլուծություն, այնպես էլ գործնական դիտարկումներ Հայաստանի ժայռափոր ճարտարապետության վերաբերյալ։

Պատմություն

Գրքում ուսումնասիրվում է 89-րդ Հայկական Թամանյան դիվիզիայի մարտական ուղին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջին փուլում՝ Վիսլա-Օդերյան և Բեռլինյան հարձակողական գործողությունների ընթացքում, վերլուծվում են դիվիզիայի կազմավորման պատմական հանգամանքները, անձնակազմի ազգային և զինվորական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ռազմաճակատում նրա մասնակցության ռազմավարական նշանակությունը, ներկայացվում են հիմնական մարտական գործողությունները, առաջխաղացման փուլերը, մարտավարական որոշումները և զորամասի փոխազդեցությունը խորհրդային բանակի այլ ստորաբաժանումների հետ, դիտարկվում են զինվորների հերոսության դրսևորումները, կորուստները և հաղթանակի ձեռքբերման գործընթացում ունեցած ներդրումը, ուսումնասիրվում են նաև օպերատիվ պլանավորման և հրամանատարական կառավարման հարցերը, գիրքը հիմնված է պատմական փաստաթղթերի, արխիվային նյութերի և վկայությունների վրա՝ նպատակ ունենալով ամբողջական պատկեր տալ հայկական ազգային դիվիզիայի մասնակցությանը Բեռլինի գրավմանն ուղղված վճռորոշ ռազմական գործողություններին։