Լրացումներ և փոփոխություններ Ա․ Ս․ Բաբայանի «Տպագիր երկերի նկարագրության միասնական կանոնների մեջ», Եր., 1955 թ․

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է անգլերենի մասնագիտական կողմնորոշման դասընթացում միջմշակութային հեռահաղորդակցական կարողությունների ձևավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են մասնագիտական հաղորդակցության մեջ օտար լեզվի իմացության, մշակութային տարբերությունների ըմբռնման և տարբեր մշակութային միջավայրերում արդյունավետ փոխգործակցելու կարողությունների փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սովորողների այնպիսի կարողությունների զարգացմանը, որոնք անհրաժեշտ են տարբեր մշակութային պատկանելություն ունեցող մարդկանց հետ մասնագիտական շփումների, համագործակցության և տեղեկատվության փոխանակման ընթացքում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են միջմշակութային հաղորդակցության հիմնական հասկացությունները, հաղորդակցական խոչընդոտները, մշակութային կարծրատիպերը, տարբեր արժեքային համակարգերի և հաղորդակցական նորմերի ազդեցությունը լեզվական փոխգործակցության վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում անգլերենի մասնագիտական կողմնորոշման դասընթացի բովանդակության ընտրությանը, ուսուցման մեթոդներին և այնպիսի առաջադրանքների մշակմանը, որոնք միաժամանակ զարգացնում են լեզվական, մասնագիտական և միջմշակութային կարողությունները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել դերային խաղերի, իրավիճակային առաջադրանքների, նախագծային աշխատանքի, մասնագիտական երկխոսությունների, իրական հաղորդակցական նյութերի և մշակութային համատեքստ ունեցող ուսումնական վարժությունների կիրառման արդյունավետության ուսումնասիրություն։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի սովորողների՝ տարբեր մշակութային միջավայրերում հաղորդակցական վարքագիծը ճիշտ ընկալելու, սեփական մտքերը համապատասխան ձևով արտահայտելու և հնարավոր թյուրըմբռնումները հաղթահարելու կարողության զարգացումը։ Աշխատության շրջանակում կարող են մշակվել նաև միջմշակութային հաղորդակցական կարողությունների գնահատման չափանիշներ և մակարդակներ՝ ուսուցման արդյունքների արդյունավետությունը որոշելու նպատակով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել անգլերենի մասնագիտական ուսուցման բովանդակության կատարելագործմանը և սովորողների մասնագիտական շարժունակության ու միջազգային հաղորդակցության պատրաստվածության բարձրացմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել օտար լեզուների ուսուցիչներին, մանկավարժներին, մեթոդիստներին, լեզվաբաններին, միջմշակութային հաղորդակցության մասնագետներին, կրթության հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

Культура

Աշխատությունը նվիրված է կաթողիկոսական հանդերձանքի խորհրդաբանական իմաստների և դրանց պատկերագրական արտահայտությունների ուսումնասիրությանը միջնադարյան մանրանկարչության մեջ։ Գրքում վերլուծվում են եկեղեցական բարձրագույն հոգևորականի հագուստի տարրերը՝ դրանց ծիսական, աստվածաբանական և սոցիալական նշանակության համատեքստում, ինչպես նաև դրանց դերը հոգևոր իշխանության և հեղինակության տեսողական ներկայացման համակարգում։ Հեղինակը ներկայացնում է, թե ինչպես են միջնադարյան ձեռագրերի մանրանկարներում կաթողիկոսական հանդերձանքի տարբեր բաղադրիչները՝ պատմուճանը, փիլոնը, խաչերը և այլ ծիսական ատրիբուտներ, ձեռք բերել խորհրդանշական բազմաշերտ իմաստներ։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատկերագրական ավանդույթների ձևավորմանը, ձեռագրական դպրոցների տարբերություններին և քրիստոնեական արվեստում հանդերձանքի սիմվոլիկ լեզվի զարգացման ընթացքին։ Քննարկվում է նաև հոգևոր իշխանության տեսողական կոդավորման դերը միջնադարյան հասարակության աշխարհընկալման և գաղափարական համակարգերի ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է միջնադարյան արվեստի պատմության, հայ եկեղեցական մշակույթի և պատկերագրության ուսումնասիրության ոլորտում՝ օգտակար լինելով արվեստաբանների, պատմաբանների և հայագետների համար։

Литература

Թոշնած վարդը խորհրդանշական կերպար է, որը հաճախ օգտագործվում է գրականության և արվեստի մեջ՝ արտահայտելու անցողիկություն, կորստի զգացում, մարող գեղեցկություն կամ չիրականացված սիրո ցավ։ Այն ներկայացնում է նախկինում կենսունակ, գեղեցիկ և բուրավետ ծաղիկ, որը ժամանակի ընթացքի, անբարենպաստ պայմանների կամ խնամքի բացակայության հետևանքով կորցրել է իր թարմությունն ու կենսունակությունը։ Թոշնած վարդը կարող է ընկալվել նաև որպես կյանքի և ժամանակի անխուսափելի ընթացքի խորհրդանիշ, որտեղ գեղեցկությունն ու ուժը ենթակա են փոփոխության և մարումի։ Գրական ստեղծագործություններում այն հաճախ կապվում է տխրության, կարոտի, հիշողությունների կամ կորցրած զգացմունքների հետ՝ ստեղծելով հուզական և խորքային պատկեր։ Միևնույն ժամանակ, որոշ մեկնաբանություններում թոշնած վարդը կարող է ունենալ նաև փիլիսոփայական իմաստ՝ հիշեցնելով, որ յուրաքանչյուր ավարտ իր մեջ կրում է նոր սկիզբի հնարավորություն։ Այսպիսով, թոշնած վարդը ոչ միայն բնական երևույթի նկարագրություն է, այլ նաև բազմաշերտ խորհրդանիշ, որը արտահայտում է մարդկային զգացմունքների և կյանքի փոփոխական բնույթի մասին խորը գաղափարներ։

Психология

Խառնվածքը մարդու հոգեբանական բնածին առանձնահատկությունների ամբողջություն է, որը որոշում է նրա զգացմունքների ուժը, արձագանքների արագությունը, ակտիվության մակարդակը և վարքագծի ընդհանուր դինամիկան։ Այն համարվում է անհատի հոգեկանի համեմատաբար կայուն բնութագիր և ձևավորվում է հիմնականում նյարդային համակարգի առանձնահատկությունների հիման վրա։ Խառնվածքը չի պայմանավորում մարդու կարողությունները կամ բարոյական որակները, սակայն զգալի ազդեցություն է ունենում նրա վարքագծի արտահայտման ձևի վրա։ Հոգեբանության մեջ առանձնացվում են խառնվածքի չորս հիմնական տիպեր՝ սանգվինիկ, խոլերիկ, ֆլեգմատիկ և մելանխոլիկ։ Սանգվինիկ տիպի մարդիկ սովորաբար ակտիվ են, շփվող և հեշտությամբ հարմարվում են նոր իրավիճակներին։ Խոլերիկները արագ են արձագանքում, հուզականորեն ուժեղ են և հաճախ ունենում են իմպուլսիվ վարք։ Ֆլեգմատիկները հանգիստ են, հավասարակշռված և կայուն, սակայն երբեմն դանդաղ են արձագանքում փոփոխություններին։ Մելանխոլիկները ավելի զգայուն են, խորապես են ընկալում իրադարձությունները և հաճախ հակված են ներհայեցողության։ Խառնվածքի ուսումնասիրությունը կարևոր է հոգեբանության մեջ, քանի որ այն օգնում է հասկանալ մարդու վարքագծի անհատական տարբերությունները, բարելավել հաղորդակցությունը և ճիշտ կազմակերպել ուսուցման ու աշխատանքի գործընթացները։

Религия

Աշխատությունը կրոնաբարոյական և դաստիարակչական բնույթի պատմողական ստեղծագործություն է, որի կենտրոնում հովիվ աղջիկ Եղիսաբեթի կերպարն է և նրա կյանքի ու մահվան հոգևոր իմաստավորումը։ Ստեղծագործության վերնագրում արտահայտված «երջանիկ մահվան» գաղափարը բնորոշ է քրիստոնեական բարոյախոսական գրականությանը, որտեղ մահը ներկայացվում է ոչ միայն որպես երկրային կյանքի ավարտ, այլև որպես մարդու հոգևոր հասունության, հավատարմության և աստվածային նախախնամության հանդեպ վստահության արտահայտություն։ Գլխավոր կերպարի՝ համեստ հովիվ աղջկա ընտրությունը որպես պատմության կենտրոնական դեմք ընդգծում է պարզ ու անմիջական կյանքի, մաքրության, բարեպաշտության և ներքին առաքինությունների կարևորությունը։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքը մարդու երջանկության և բարոյական արժեքների փոխհարաբերության բացահայտումն է։ Այստեղ երջանկությունը դիտարկվում է ոչ թե նյութական բարեկեցության, հասարակական դիրքի կամ արտաքին հաջողության տեսանկյունից, այլ որպես հոգևոր խաղաղության, խղճի մաքրության, հավատի և Աստծո կամքին վստահելու արդյունք։ Եղիսաբեթի կերպարը մարմնավորում է քրիստոնեական բարոյական իդեալի այնպիսի հատկանիշներ, ինչպիսիք են խոնարհությունը, համեստությունը, անմեղությունը, գթասրտությունը, համբերությունը և բարեպաշտությունը։ Հովիվ աղջկա սոցիալական պարզ միջավայրը հնարավորություն է տալիս ընդգծելու այն գաղափարը, որ իսկական առաքինությունը պայմանավորված չէ մարդու ծագմամբ, հարստությամբ կամ հասարակական դիրքով։ Հոգևոր արժանիքները հասանելի են յուրաքանչյուր մարդու, իսկ բարոյական կատարելությունը դրսևորվում է առօրյա կյանքի պարզ հարաբերություններում, պարտականությունների ազնիվ կատարման և մերձավորների նկատմամբ սիրո ու հոգատարության մեջ։ Ստեղծագործության կարևոր թեմաներից է նաև երկրային կյանքի անցողիկության և հավիտենական կյանքի գաղափարի փոխհարաբերությունը։ Քրիստոնեական աշխարհայացքի համաձայն՝ մարդու երկրային գոյությունը ժամանակավոր է, իսկ նրա հոգևոր կյանքի արժեքը որոշվում է հավատքով, գործերով և բարոյական ընտրություններով։ Այս գաղափարի շրջանակում մահը ստանում է առանձնահատուկ խորհրդաբանական նշանակություն՝ դառնալով հավատքի, հույսի և աստվածային ողորմության նկատմամբ վստահության դրսևորում։ «Երջանիկ մահվան» գաղափարը քրիստոնեական ավանդության մեջ կապված է այն համոզման հետ, որ մարդը կարող է կյանքի ավարտին հասնել հոգևոր խաղաղությամբ, եթե իր գոյությունն ապրել է հավատքի և բարության սկզբունքներով։ Այս մոտեցումը ստեղծագործությանը հաղորդում է խոհական և դաստիարակչական բնույթ՝ ընթերցողին հրավիրելով խորհելու կյանքի իրական արժեքների, բարոյական պատասխանատվության և հոգևոր պատրաստվածության մասին։ Կարևոր գաղափարական տեղ է զբաղեցնում նաև անմեղության և պարզության թեման։ Հովիվ աղջկա կերպարի միջոցով ընդգծվում է բնական ու անկեղծ կյանքի բարոյական առավելությունը, որտեղ մարդու արժեքը որոշվում է ոչ թե արտաքին հանգամանքներով, այլ ներքին նկարագրով։ Պարզ կենսակերպը ներկայացվում է որպես հոգևոր մաքրության և անկեղծության պահպանման նպաստավոր միջավայր։ Այսպիսի կերպարները քրիստոնեական ուսուցողական գրականության մեջ հաճախ ծառայում են որպես օրինակներ, որոնց վարքագծի և հոգևոր նկարագրի միջոցով ընթերցողը ծանոթանում է առաքինության չափանիշներին։ Եղիսաբեթի կերպարը, հետևաբար, ունի ոչ միայն անհատական, այլև խորհրդանշական նշանակություն՝ մարմնավորելով բարեպաշտության, խոնարհության և քրիստոնեական կյանքի իդեալը։ Ստեղծագործության դաստիարակչական նշանակությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ այն ընթերցողին առաջարկում է կյանքի և մահվան վերաբերյալ բարոյական որոշակի աշխարհայացք։ Այն ուշադրություն է հրավիրում մարդու ներքին աշխարհի, խղճի, հավատարմության և հոգևոր արժեքների վրա՝ ընդգծելով, որ երջանկությունը պետք է փնտրել ոչ թե անցողիկ հաճույքների, այլ մնայուն արժեքների մեջ։ Միաժամանակ ստեղծագործության թեմատիկան նպաստում է մահվան նկատմամբ քրիստոնեական ընկալման ձևավորմանը՝ այն ներկայացնելով հավատի և հավիտենական կյանքի հույսի համատեքստում։ Այսպիսի գրականությունը հատկապես կարևոր էր երիտասարդ ընթերցողների բարոյական դաստիարակության համար, քանի որ պարզ պատմողական ձևի միջոցով հնարավորություն էր տալիս անդրադառնալու կյանքի բարդագույն հարցերին՝ առանց վերացական աստվածաբանական դատողությունների։ Գրական առումով աշխատությունը պատկանում է քրիստոնեական բարոյախոսական պատմվածքի և դաստիարակչական արձակի ավանդույթին։ Նման ստեղծագործություններին բնորոշ են բարոյական հստակ ուղղվածությունը, առաքինի հերոսի կերպարի իդեալականացումը, հոգևոր արժեքների կարևորումը և ընթերցողի վրա դաստիարակչական ներգործություն ունենալու ձգտումը։ Պատմողական ձևը ծառայում է գաղափարական բովանդակության փոխանցմանը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հերոսի կերպարի միջոցով ընկալելու բարոյական սկզբունքները։ Ստեղծագործության վերնագրում առկա հակադրությունը՝ մահվան և երջանկության միավորումը, ստեղծում է խորհրդածական տրամադրություն և ընդգծում քրիստոնեական այն ընկալումը, ըստ որի հոգևոր երջանկությունը կարող է պահպանվել նույնիսկ երկրային կյանքի ավարտին։ Այս գաղափարական կառուցվածքը ստեղծագործությունը կապում է եվրոպական քրիստոնեական բարոյախոսական գրականության լայն ավանդույթի հետ, որտեղ առաքինի հերոսների կյանքի օրինակները ծառայել են կրոնական և բարոյական դաստիարակության նպատակներին։ Պատմական և մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի Զմյուռնիայի հայ տպագրական և կրթական միջավայրի ուսումնասիրության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում Զմյուռնիան հայ համայնքի կարևոր մշակութային կենտրոններից էր, որտեղ զարգանում էին հայերեն գրահրատարակությունը, կրթական գործունեությունը և թարգմանական գրականությունը։ Գուլիելմոս Գրիֆիտի տպարանի գործունեությունը նպաստում էր հայերեն տարբեր բնույթի գրքերի տարածմանը, այդ թվում՝ կրոնական, բարոյական և դաստիարակչական ուղղվածություն ունեցող հրատարակությունների։ Նման գրքերը կարևոր դեր էին կատարում հայ ընտանիքներում և կրթական հաստատություններում ընթերցանության մշակույթի ձևավորման, քրիստոնեական արժեքների փոխանցման և երիտասարդ սերնդի բարոյական դաստիարակության գործում։ Դրանք նաև արտահայտում էին ժամանակաշրջանի հայ մտավորականության հետաքրքրությունը մատչելի, գաղափարական բովանդակություն ունեցող և ընթերցողի հոգևոր զարգացմանը նպաստող գրականության նկատմամբ։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ կրոնաբարոյական գրականության, տասնիններորդ դարի դաստիարակչական արձակի, Զմյուռնիայի հայ տպագրության և հայ համայնքի հոգևոր-մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, գրականագետներին, պատմաբաններին, կրոնական գրականության հետազոտողներին և հայ գրքի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընթերցողական առումով ստեղծագործությունը կարևոր է իր բարձրացրած համամարդկային հարցերով՝ կյանքի իմաստի, հոգևոր մաքրության, բարության, հավատի, մահվան և հավիտենական կյանքի փոխհարաբերության վերաբերյալ։ Այն ներկայացնում է այն գրական ավանդույթը, որի նպատակն է գեղարվեստական պատմության միջոցով ոչ միայն հետաքրքրել ընթերցողին, այլև ձևավորել նրա բարոյական գիտակցությունը, ամրապնդել քրիստոնեական աշխարհայացքը և խրախուսել առաքինի վարքագիծը։

Литература

Գիրքը վերնագրով ներկայացնում է երկու տարբեր կերպարների՝ գառնուկի և լուսատտնիկի համադրություն, որը կարող է մատնանշել կենդանական աշխարհի ու բնության փոքրիկ արարածների միջոցով կառուցված գեղարվեստական պատում։ Գառնուկը մանկական գրականության մեջ հաճախ մարմնավորում է անմեղությունը, նրբությունը, խոցելիությունը և խաղաղ բնավորությունը, իսկ լուսատտնիկը՝ իր լույսով, կարող է խորհրդանշել հույսը, ներքին պայծառությունը, փոքր թվացող երևույթների կարևորությունը և մթության մեջ ճանապարհ գտնելու հնարավորությունը։ Այս պատկերների համադրությունը վերնագրին հաղորդում է պատկերավոր ու խորհրդանշական բնույթ և կարող է ընթերցողի ուշադրությունը հրավիրել բնության բազմազանության, կենդանի էակների առանձնահատկությունների և դրանց միջոցով արտահայտվող մարդկային արժեքների վրա։ Նման բնույթի ստեղծագործությունները կարող են ծառայել երեխաների ընթերցանության զարգացմանը, երևակայության խթանմանը և բնության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը։ Կենդանիների ու փոքրիկ կենդանի արարածների կերպարներով գրված պատմությունները հաճախ հնարավորություն են տալիս մատչելի ու հիշվող ձևով ներկայացնելու բարության, հոգատարության, խիզախության և փոխօգնության գաղափարները։ Դրանք կարող են նաև նպաստել երեխաների բարոյական պատկերացումների ձևավորմանը՝ խրախուսելով ուշադրությունը շրջապատի, կենդանի աշխարհի և այլոց նկատմամբ։ Վերնագրի հիման վրա ստեղծագործության ճշգրիտ սյուժեն կամ ժանրը որոշել հնարավոր չէ, սակայն այն հետաքրքրություն է ներկայացնում մանկական ընթերցանության և պատկերավոր գրականության պատմության տեսանկյունից։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայ մանկական գրականության, առակային ու հեքիաթային պատումների, ինչպես նաև բնության պատկերների կիրառության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների և հետազոտողների համար։ Այն նաև նյութ է հայ տպագիր մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար՝ որպես երեխաներին ուղղված գրականության նմուշ, որի վերնագիրը միավորում է կենդանական աշխարհի և լուսավորության պատկերները։