Նոր գրքեր: Տեխնիկա: (Ինֆորմացիոն ցանկ)= Новые книги: Техника (1989, Март, №3-4)

Բժշկություն

Այս ռեֆերատը վերաբերում է կլինիկական մահվան երևույթին, որը բժշկական վիճակ է, երբ մարդու մոտ դադարում են կենսական հիմնական ֆունկցիաները՝ շնչառությունը և սրտի աշխատանքը, սակայն օրգանիզմի կենսաբանական որոշ գործընթացներ դեռևս կարող են ժամանակավորապես պահպանվել։ Կլինիկական մահը համարվում է անցումային վիճակ կենսաբանական մահից առաջ և այն փուլը, երբ հնարավոր է վերակենդանացման (ռեանիմացիայի) միջոցով վերականգնել կենսական գործառույթները։ Այս վիճակը սովորաբար տևում է մի քանի րոպե, քանի որ երկարատև թթվածնային քաղցը հանգեցնում է ուղեղի բջիջների անշրջելի վնասման։ Կլինիկական մահի հիմնական պատճառները կարող են լինել սրտի կանգը, ծանր վնասվածքները, շնչառական խանգարումները, թունավորումները կամ ծանր հիվանդությունները։ Ժամանակակից բժշկության մեջ կիրառվում են վերակենդանացման մեթոդներ, ինչպիսիք են սրտային մերսումը, արհեստական շնչառությունը և դեղորայքային միջամտությունները, որոնք կարող են վերականգնել սրտի և շնչառության աշխատանքը։ Կլինիկական մահի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև գիտական տեսանկյունից, քանի որ այն կապված է ուղեղի գործունեության, գիտակցության և կենսաբանական սահմանների հետ։ Այս թեման հաճախ քննարկվում է նաև փիլիսոփայական և էթիկական համատեքստում՝ կապված կյանքի և մահվան սահմանների, մարդու գիտակցության բնույթի և բժշկական միջամտության սահմանների հետ։ Այսպիսով, կլինիկական մահը հանդիսանում է բարդ բժշկակենսաբանական երևույթ, որի ճիշտ ըմբռնումը կարևոր դեր ունի վերակենդանացման բժշկության և շտապ օգնության արդյունավետության բարձրացման համար։

Գրականություն

Այս թեման վերաբերում է հայ դասական քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկին՝ Վահան Տերյանին, ով համարվում է XX դարի սկզբի հայ պոեզիայի նոր ուղղության հիմնադիրներից մեկը։ Վահան Տերյանը ծնվել է 1885 թվականին Գանձա գյուղում (ներկայիս Վրաստանի տարածքում) հոգևորականի ընտանիքում և ստացել է սկզբնական կրթություն Թիֆլիսում, այնուհետև շարունակել ուսումը Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում և Մոսկվայի համալսարանում։ Նրա կրթական և մշակութային միջավայրը մեծապես նպաստել է եվրոպական և ռուսական սիմվոլիզմի ազդեցության ձևավորմանը նրա ստեղծագործության վրա։ Տերյանի պոեզիան առանձնանում է խոր քնարականությամբ, նուրբ զգացմունքայնությամբ և երաժշտական լեզվով, որտեղ հաճախ արտահայտվում են սիրո, կարոտի, մենության և հոգևոր գեղեցկության թեմաները։ Նա համարվում է հայ սիմվոլիզմի գլխավոր ներկայացուցիչը և նոր քնարական դպրոցի ստեղծողը, որը հայ գրականությանը հաղորդեց նոր գեղարվեստական մտածողություն և արտահայտչաձևեր։ Տերյանի հայտնի ժողովածուներից են «Մթնշաղի անուրջներ»-ը, որտեղ արտացոլվում են մարդու ներաշխարհի բարդ վիճակները և հոգևոր որոնումները։ Նրա ստեղծագործությունները նաև արտահայտում են ազգային ցավը և հայրենիքի հանդեպ խորը կապվածությունը՝ հատկապես պատմական ծանր ժամանակաշրջանում։ Բացի գրական գործունեությունից, Տերյանը զբաղվել է նաև հասարակական և քաղաքական գործունեությամբ՝ կապված լինելով հեղափոխական գաղափարների հետ։ Նա մահացել է 1920 թվականին, սակայն նրա ստեղծագործական ժառանգությունը մնացել է որպես հայ քնարերգության բարձրագույն արժեքներից մեկը՝ մեծ ազդեցություն թողնելով հետագա սերունդների գրական զարգացման վրա։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սիբիրախտի տարածման համաճարակաբանական առանձնահատկությունների և հիվանդության առաջացմանն ու տարածմանը նպաստող ռիսկի գործոնների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են սիբիրախտի՝ որպես կենդանիներից մարդուն փոխանցվող վարակիչ հիվանդության համաճարակաբանական բնութագրերը, վարակի բնական օջախների ձևավորման պայմանները և տարածման հնարավոր ուղիները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տարբեր տարածաշրջաններում հիվանդության տարածվածության, անասնապահական գործունեության, շրջակա միջավայրի առանձնահատկությունների և բնակչության մասնագիտական գործունեության հետ կապված ռիսկերի գնահատմանը։ Քննարկվում են վարակման հավանականության վրա ազդող բնական, կենսաբանական, սոցիալ-տնտեսական և կազմակերպական գործոնները, ինչպես նաև մարդկանց և կենդանիների շրջանում հիվանդության կանխարգելման մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում համաճարակաբանական հսկողության, հիվանդության դեպքերի հաշվառման, տվյալների վիճակագրական վերլուծության և ռիսկային տարածքների բացահայտման մեթոդներին։ Կարևորվում են անասնաբուժական և առողջապահական ծառայությունների համագործակցությունը, բնակչության իրազեկվածության բարձրացումը, կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպումը և համաճարակային անվտանգության ապահովումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել համաճարակաբանների, վարակաբանների, անասնաբույժների, հանրային առողջապահության մասնագետների, գիտաշխատողների և բժշկական ու անասնաբուժական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների, կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի և քվանտային օպտիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է քվանտային կիսահաղորդչային կառուցվածքներում միջգոտիական օպտիկական կլանման տեսական ուսումնասիրությանը և դրա հիմնական ֆիզիկական օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում կիսահաղորդիչների էներգետիկ գոտիական կառուցվածքը, էլեկտրոնների և խոռոչների քվանտային վիճակները, ինչպես նաև լույսի հետ դրանց փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում չափային քվանտացման ազդեցությանը էներգետիկ մակարդակների ձևավորման, օպտիկական անցումների հավանականության և կլանման սպեկտրների բնութագրերի վրա։ Վերլուծվում են քվանտային հորերի, լարերի և կետերի հնարավոր կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց երկրաչափական պարամետրերի և սահմանափակող պոտենցիալի ազդեցությունը միջգոտիական անցումների վրա։ Քննարկվում են էլեկտրոնային վիճակների խտության, անցումների ընտրության կանոնների, օպտիկական մատրիցային տարրերի և կլանման գործակցի միջև փոխկապակցվածությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել արդյունավետ զանգվածի մոտավորության, քվանտամեխանիկական մոդելավորման և թվային հաշվարկների կիրառման հնարավորությունները՝ կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքների օպտիկական հատկությունները գնահատելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում ջերմաստիճանի, արտաքին էլեկտրական ու մագնիսական դաշտերի և նյութի բաղադրության հնարավոր ազդեցություններին միջգոտիական օպտիկական կլանման սպեկտրների վրա։ Կարևորվում է տեսական արդյունքների համադրումը հայտնի փորձարարական օրինաչափությունների հետ և կիրառվող մոդելների սահմանափակումների գնահատումը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել քվանտային կիսահաղորդչային համակարգերի օպտիկական հատկությունների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը և օպտոէլեկտրոնային սարքերի ֆիզիկական հիմքերի զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի, քվանտային մեխանիկայի, նանոֆիզիկայի, պինդ մարմնի օպտիկայի և օպտոէլեկտրոնիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը մանրամասն բացատրում է ագրոտեխնիկական մեթոդները՝ ցանքաշրջանառություն, դիմացկուն սորտերի ընտրություն, ճիշտ հողամշակում, սանիտարական միջոցառումներ և մշակաբույսերի ճիշտ սնուցում, որոնք նվազեցնում են հիվանդությունների և վնասատուների զարգացման հավանականությունը։ Գրքում ընդգրկված են նաև կենսաբանական պայքարի միջոցները՝ օգտակար միջատների օգտագործում, մակաբույծներ և միկրոօրգանիզմներ, ինչպես նաև բույսերի բնական պաշտպանական մեխանիզմների ակտիվացման եղանակներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեխանիկական և ֆիզիկական պայքարի մեթոդներին՝ վնասված բույսերի հեռացում, թակարդներ, ջերմային մշակումներ և միջավայրի կառավարման միջոցներ, որոնք թույլ են տալիս նվազեցնել վնասը առանց քիմիական ազդեցության։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև էկոլոգիական գյուղատնտեսության սկզբունքները, որտեղ համադրվում են տարբեր ոչ քիմիական մոտեցումներ՝ ապահովելու բերքատվություն, սննդի անվտանգություն և շրջակա միջավայրի պաշտպանություն։ Այն նախատեսված է գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների, ագրոնոմների, բույսերի պաշտպանության մասնագետների և ֆերմերների համար, ովքեր ցանկանում են կիրառել կայուն և էկոլոգիապես մաքուր մեթոդներ վնասատուների և հիվանդությունների դեմ պայքարում։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է թույլ դեֆորմացված գնդաձև և կիսագնդաձև քվանտային կետերում էլեկտրոնային ու խառնուրդային վիճակների տեսական ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով նանոկառուցվածքի երկրաչափական ձևի և փոքր դեֆորմացիաների ազդեցությունը լիցքակիրների էներգետիկ սպեկտրի վրա։ Քվանտային կետերը դիտարկվում են որպես տարածական երեք ուղղություններով լիցքակիրների շարժումը սահմանափակող նանոչափային համակարգեր, որոնց ֆիզիկական հատկությունները զգալիորեն կախված են չափերից, ձևից, նյութական պարամետրերից և կառուցվածքում առկա խառնուրդային կենտրոններից։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են էլեկտրոնների քվանտացված էներգետիկ մակարդակները, ալիքային ֆունկցիաների տարածական բաշխումը և դրանց փոփոխությունները իդեալական գնդային համաչափությունից փոքր շեղումների դեպքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երկրաչափական դեֆորմացիայի հետևանքով էներգետիկ մակարդակների տեղաշարժին, հնարավոր այլասերման վերացմանը և էլեկտրոնային վիճակների կառուցվածքային վերափոխումներին։ Խառնուրդային վիճակների ուսումնասիրության ժամանակ դիտարկվում է խառնուրդային կենտրոնի ստեղծած պոտենցիալի ազդեցությունը լիցքակրի վարքի վրա, ինչպես նաև կապման էներգիայի կախվածությունը քվանտային կետի չափերից, ձևից, դեֆորմացիայի աստիճանից և խառնուրդի տարածական դիրքից։ Գնդաձև և կիսագնդաձև կառուցվածքների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու սահմանային պայմանների և երկրաչափական համաչափության տարբերությունների դերը համակարգի քվանտամեխանիկական հատկությունների ձևավորման մեջ։ Տեսական նկարագրության համար կիրառվող մոտեցումները կարող են հիմնվել արդյունավետ զանգվածի մոտավորության, քվանտային սահմանափակման մոդելների և համապատասխան ալիքային հավասարումների լուծումների վրա։ Ստացված կախվածությունների վերլուծությունը կարևոր է հասկանալու համար, թե նույնիսկ փոքր կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես կարող են ազդել նանոհամակարգերի էլեկտրոնային և օպտիկական բնութագրերի վրա։ Նման ուսումնասիրությունները տեսական նշանակությունից բացի կարևոր են նաև կիսահաղորդչային նանոէլեկտրոնիկայի և օպտոէլեկտրոնիկայի համար, քանի որ քվանտային կետերի էներգետիկ սպեկտրի վերահսկումը հնարավորություն է տալիս նպատակային ձևավորել տարբեր ֆունկցիոնալ հատկություններով նանոկառուցվածքներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը նպաստում է սահմանափակ չափողականությամբ կիսահաղորդչային համակարգերում էլեկտրոնային ու խառնուրդային երևույթների ֆիզիկական բնույթի առավել խորքային ըմբռնմանը։