Նյութերի դիմադրություն. Պր.1

Բնապահպանություն

Մթնոլորտի աղտոտման խնդիրները վերաբերում են այն գործընթացներին և երևույթներին, որոնց ընթացքում վնասակար գազեր, փոշի, քիմիական միացություններ և աերոզոլներ են արտանետվում օդ և փոխում մթնոլորտի բնական կազմը՝ առաջացնելով բացասական ազդեցություններ մարդու առողջության, էկոհամակարգերի և կլիմայի վրա։ Atmosphere-ի աղտոտումը հիմնականում առաջանում է արդյունաբերական գործարանների, տրանսպորտի, էներգիայի արտադրության և գյուղատնտեսական գործունեության հետևանքով, որոնք արտանետում են ածխաթթու գազ, ազոտի օքսիդներ, ծծմբային միացություններ և այլ վնասակար նյութեր։ Air pollution հանգեցնում է շնչառական հիվանդությունների աճի, ալերգիաների, սրտանոթային խնդիրների և կյանքի որակի անկման, ինչպես նաև նպաստում է տեսանելիության նվազմանը և քաղաքային միջավայրի վատթարացմանը։ Բացի առողջապահական հետևանքներից՝ այն ունի գլոբալ ազդեցություն՝ ուժեղացնելով ջերմոցային էֆեկտը և նպաստելով կլիմայական փոփոխություններին, որոնք իրենց հերթին առաջացնում են ջերմաստիճանի բարձրացում, եղանակային ծայրահեղ երևույթներ և էկոհամակարգերի խաթարում։ Այս խնդրի լուծման համար կարևոր է կիրառել մաքուր էներգիայի աղբյուրներ, նվազեցնել արտանետումները, զարգացնել հասարակական տրանսպորտը և բարձրացնել բնապահպանական իրազեկվածությունը, քանի որ միայն համատեղ ջանքերով կարելի է նվազեցնել աղտոտման մակարդակը և պահպանել առողջ շրջակա միջավայր։

Պատմություն

Մեծ Հայքը՝ որպես հնագույն հայկական պետական կազմավորում, տարբեր ժամանակներում ունեցել է մի շարք մայրաքաղաքներ, որոնք դարձել են քաղաքական, մշակութային և տնտեսական կարևոր կենտրոններ։ Մայրաքաղաքների փոփոխությունը հաճախ կապված է եղել պատմական իրադարձությունների, արքայական դինաստիաների փոփոխության, ինչպես նաև ռազմաքաղաքական իրավիճակների հետ։ Մեծ Հայքի առաջին հայտնի մայրաքաղաքներից մեկը Արտաշատն է, որը հիմնադրվել է Արտաշես Ա արքայի կողմից մ.թ.ա. II դարում։ Այն երկար ժամանակ եղել է պետության գլխավոր կենտրոնը և ստացել է «Հայկական Կարթագեն» անվանումը՝ իր զարգացածության և հզորության պատճառով։ Հետագայում, որոշ ժամանակաշրջաններում մայրաքաղաք է դարձել Տիգրանակերտը, որը հիմնադրել է Տիգրան Մեծը մ.թ.ա. I դարում։ Տիգրանակերտը եղել է հզոր և գեղեցիկ քաղաք, կառուցված հելլենիստական մշակույթի ազդեցությամբ, և դարձել է Մեծ Հայքի քաղաքական ու ռազմական կենտրոններից մեկը։ Բացի այս քաղաքներից, տարբեր պատմական փուլերում որպես վարչական կամ արքայական կենտրոններ հանդես են եկել նաև Վաղարշապատը, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես Էջմիածին և դարձել է հոգևոր կենտրոն, ինչպես նաև Դվինը, որը վաղ միջնադարում եղել է կարևոր առևտրական և վարչական քաղաք։ Դվինը հատկապես զարգացել է Արշակունիների և հետագա ժամանակաշրջաններում՝ դառնալով տարածաշրջանի խոշոր քաղաքներից մեկը։ Մայրաքաղաքների ընտրությունը հաճախ պայմանավորված էր ռազմավարական դիրքով, ջրային ռեսուրսների հասանելիությամբ և տնտեսական հնարավորություններով։ Այս քաղաքները ոչ միայն քաղաքական կենտրոններ էին, այլև մշակույթի, գիտության, արհեստների և առևտրի զարգացման օջախներ։ Դրանց միջոցով ձևավորվել է հայկական պետականության պատմական ընթացքը և մշակութային ժառանգությունը։ Այսպիսով, Մեծ Հայքի պատմական մայրաքաղաքները՝ Արտաշատը, Տիգրանակերտը, Վաղարշապատը և Դվինը, մեծ դեր են ունեցել հայկական պետականության ձևավորման և զարգացման գործում՝ թողնելով հարուստ պատմամշակութային ժառանգություն։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է դիֆերենցիալ օպերատորի սեփական ֆունկցիաներով տարրալուծման խնդրի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում դիֆերենցիալ օպերատորների սեփական արժեքների և սեփական ֆունկցիաների հատկություններն են, ինչպես նաև այդ ֆունկցիաների միջոցով ավելի բարդ ֆունկցիաների կամ լուծումների ներկայացման հնարավորությունը։ Նման տարրալուծումները կարևոր դեր ունեն մաթեմատիկական ֆիզիկայի, սպեկտրալ տեսության և դիֆերենցիալ հավասարումների բազմաթիվ խնդիրների լուծման ժամանակ, քանի որ հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրությունը վերածել օպերատորի սպեկտրային հատկությունների վերլուծության։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են սեփական ֆունկցիաների համակարգի կառուցվածքը, լրիվության և օրթոգոնալության հարցերը, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց դեպքում տրված ֆունկցիան կարող է ներկայացվել սեփական ֆունկցիաների շարքի կամ համապատասխան սպեկտրային տարրալուծման միջոցով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օպերատորի սահմանման տիրույթին, սահմանային պայմաններին և այն մաթեմատիկական պայմաններին, որոնք ապահովում են տարրալուծման գոյությունն ու միարժեքությունը։ Քննարկվում են նաև տարրալուծման զուգամիտության, ներկայացման ճշգրտության և ստացված շարքի կամ ինտեգրալային արտահայտության կիրառման հետ կապված խնդիրները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են տեսական հիմք ապահովել տարբեր ֆիզիկական և տեխնիկական համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորման համար, որտեղ համապատասխան դիֆերենցիալ հավասարումների լուծումները կառուցվում են օպերատորի սեփական ֆունկցիաների միջոցով։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկոսներին, ֆունկցիոնալ անալիզի և սպեկտրալ տեսության մասնագետներին, դիֆերենցիալ հավասարումներ ուսումնասիրող հետազոտողներին, ինչպես նաև կիրառական մաթեմատիկայի և մաթեմատիկական ֆիզիկայի համապատասխան ուղղություններով սովորող ուսանողներին։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արտադրական ձեռնարկություններում անձակազմի կառավարման մոտեցումների կատարելագործման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կազմակերպության մարդկային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, աշխատուժի կառավարման, աշխատակիցների մասնագիտական ներուժի զարգացման և արտադրական արդյունավետության բարձրացման փոխկապակցված խնդիրներն են։ Աշխատության շրջանակում անձնակազմի կառավարումը դիտարկվում է որպես կազմակերպության ընդհանուր կառավարման համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որի արդյունավետությունը կարող է անմիջականորեն անդրադառնալ արտադրողականության, աշխատանքի որակի, մրցունակության և ֆինանսական արդյունքների վրա։ Ուսումնասիրվում են անձնակազմի պլանավորման, աշխատանքի ընդունման և ընտրության, աշխատակիցների տեղաբաշխման, մասնագիտական վերապատրաստման, որակավորման բարձրացման, աշխատանքի գնահատման և խրախուսման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական ձեռնարկությունների առանձնահատկություններին, որտեղ աշխատուժի արդյունավետ կազմակերպումը կապված է տեխնոլոգիական գործընթացների, աշխատանքի անվտանգության, մասնագիտական հմտությունների և արտադրական կարգապահության պահանջների հետ։ Աշխատության մեջ կարևորվում է աշխատակիցների մոտիվացիայի համակարգի կատարելագործումը՝ նյութական և ոչ նյութական խթանների համադրման, աշխատանքի արդյունքների արդար գնահատման և մասնագիտական առաջընթացի հնարավորությունների ստեղծման միջոցով։ Քննարկվում են նաև անձնակազմի վերապատրաստման և զարգացման ժամանակակից մոտեցումները, որոնք հնարավորություն են տալիս համապատասխանեցնել աշխատակիցների գիտելիքներն ու հմտությունները տեխնոլոգիական փոփոխությունների և արտադրության նոր պահանջներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կազմակերպական մշակույթի, ներքին հաղորդակցության, ղեկավար-աշխատակից հարաբերությունների և թիմային աշխատանքի դերի ուսումնասիրությունը։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում նաև աշխատակիցների ներգրավվածության բարձրացմանը, աշխատանքային պայմանների բարելավմանը և անձնակազմի կայունության ապահովմանը, քանի որ որակյալ մասնագետների պահպանումը կարևոր նշանակություն ունի արտադրական ձեռնարկությունների երկարաժամկետ զարգացման համար։ ՀՀ արտադրական ձեռնարկությունների օրինակով մշակվող մոտեցումները կարող են նպաստել անձնակազմի կառավարման համակարգերի արդիականացմանը, մարդկային ներուժի առավել արդյունավետ օգտագործմանը և կազմակերպությունների մրցակցային դիրքերի ամրապնդմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել արտադրական ձեռնարկությունների ղեկավարների, մարդկային ռեսուրսների կառավարման մասնագետների, տնտեսագետների, կառավարման ոլորտի հետազոտողների, գիտաշխատողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով ուսանողների համար։ Հետազոտության գործնական նշանակությունն այն է, որ անձնակազմի կառավարման կատարելագործումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես վարչական գործընթացների բարելավում, այլև որպես արտադրական արդյունավետության, կազմակերպության կայունության և երկարաժամկետ զարգացման ապահովման ռազմավարական միջոց։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ձեռնարկությունների հիմնական կապիտալի էությանը, կառուցվածքին և արդյունավետ օգտագործման տնտեսական նշանակությանը ժամանակակից արտադրական համակարգում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչ է հիմնական կապիտալը՝ որպես երկարաժամկետ օգտագործման արտադրական միջոցների ամբողջություն, որոնք մասնակցում են արտադրության գործընթացին՝ առանց իրենց բնական ձևը փոխելու, սակայն աստիճանաբար մաշվելով և փոխանցելով իրենց արժեքը պատրաստի արտադրանքին։ Հեղինակը անդրադառնում է հիմնական կապիտալի կազմին՝ շենքեր, մեքենաներ, սարքավորումներ, տրանսպորտային միջոցներ և այլ հիմնական միջոցներ, ինչպես նաև դրանց դասակարգման և գնահատման մեթոդներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ամորտիզացիայի հաշվարկին, հիմնական կապիտալի նորացման, վերազինման և արդյունավետ օգտագործման խնդիրներին։ Գրքում քննարկվում են նաև հիմնական կապիտալի արտադրողականության բարձրացման ուղիները՝ տեխնոլոգիական արդիականացում, ներդրումների ներգրավում և կառավարման բարելավում։ Վերլուծվում է հիմնական կապիտալի դերը ձեռնարկության մրցունակության, արտադրողականության և ֆինանսական կայունության ապահովման գործում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական հիմքերը և գործնական մոտեցումները՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, հաշվապահների, ֆինանսիստների և կառավարման ոլորտի մասնագետների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է մինչև 4,5 ԳէՎ էներգիա ունեցող էլեկտրոնների և ֆոտոնների կողմից ատոմային միջուկների վրա տեղի ունեցող ոչ առաձգական ցրման գործընթացների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում միջուկի և բարձր էներգիայի տարրական մասնիկների փոխազդեցությունն է, որի ընթացքում համակարգը չի պահպանվում սկզբնական վիճակում, և միջուկում կարող են առաջանալ գրգռված, մասնատված կամ այլ փոխակերպված վիճակներ։ Քննարկվում են էլեկտրոնային և ֆոտոնային ճառագայթման միջոցով միջուկի ներքին կառուցվածքի ուսումնասիրման հնարավորությունները, ցրման գործընթացների կինեմատիկական առանձնահատկությունները, փոխազդեցության մեխանիզմները և ստացվող փորձարարական տվյալների մեկնաբանման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարձր էներգիաների տիրույթում էլեկտրոնների ու ֆոտոնների փոխազդեցություններին, ցրման հավանականությունների և դիֆերենցիալ կտրվածքների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև միջուկային կառուցվածքը բնութագրող պարամետրերի որոշմանը։ Նման գործընթացների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել միջուկում նուկլոնների բաշխման, միջուկային ուժերի, միջուկի դինամիկ հատկությունների և բարձր էներգիայի էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների մասին։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի միջուկային կառուցվածքի հետազոտության, բարձր էներգիաների ֆիզիկայի և էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել միջուկային ֆիզիկայի և մասնիկների ֆիզիկայի մասնագետներին, տեսաբաններին ու փորձարարներին, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտներում գիտական հետազոտություններ իրականացնող ուսանողներին և հետազոտողներին։