Փիլիսոփայություն - Է. Ա. Կյուրեղյան

Մանկավարժություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ուսուցման գործընթացում ձևամոլության երևույթի բացահայտմանը, դրա առաջացման պատճառների վերլուծությանը, հիմնական դրսևորումների ուսումնասիրությանը և հաղթահարման մանկավարժական արդյունավետ ուղիների ներկայացմանը։ Աշխատության կենտրոնում այն խնդիրն է, երբ կրթական գործընթացի արտաքին ձևերը՝ դասի կազմակերպումը, փաստաթղթավորումը, գնահատումը, առաջադրանքների կատարումը կամ սահմանված ընթացակարգերի պահպանումը, սկսում են գերակշռել ուսուցման իրական բովանդակության և կրթական նպատակների նկատմամբ։ Այս իրավիճակում ուսուցումը կարող է պահպանել իր արտաքին կազմակերպվածությունը, սակայն չապահովել սովորողների գիտելիքների խորքային յուրացումը, մտածողության զարգացումը, ինքնուրույնությունը և գործնական կարողությունների ձևավորումը։ Ձևամոլությունը կրթական միջավայրում կարող է դրսևորվել տարբեր մակարդակներում։ Դասավանդման ժամանակ այն կարող է արտահայտվել դասի մեխանիկական կառուցվածքով, նյութի վերարտադրությամբ, սովորողների իրական առաջընթացի փոխարեն ձևական ցուցանիշների վրա կենտրոնանալով, գնահատականը որպես ինքնանպատակ օգտագործելով կամ ուսուցչի և սովորողի միջև իրական փոխգործակցության բացակայությամբ։ Սովորողն իր հերթին կարող է ձգտել ոչ թե նյութը հասկանալուն, այլ միայն պահանջվող աշխատանքը կատարելու, ճիշտ պատասխանը վերարտադրելու կամ բարձր գնահատական ստանալու։ Այս դեպքում կրթական գործունեության արտաքին արդյունքը կարող է չհամապատասխանել սովորողի իրական գիտելիքներին և կարողություններին։ Ուսումնասիրության կարևոր հարցերից է ձևամոլության առաջացման պատճառների բացահայտումը։ Դրանց թվում կարող են լինել ուսուցման չափազանց վարչականացված կազմակերպումը, ուսումնական արդյունքների քանակական ցուցանիշների նկատմամբ գերակշռող ուշադրությունը, ուսուցչի աշխատանքի նկատմամբ ձևական վերահսկողությունը, դասագրքային նյութի մեխանիկական վերարտադրությունը, գնահատման ոչ արդյունավետ համակարգերը և սովորողների անհատական առանձնահատկությունների անտեսումը։ Ձևամոլությանը կարող է նպաստել նաև այնպիսի կրթական միջավայրը, որտեղ սխալը ընկալվում է ոչ թե որպես սովորելու բնական բաղադրիչ, այլ որպես բացասական արդյունք, ինչի հետևանքով սովորողները կարող են խուսափել հարցեր տալուց, սեփական տեսակետն արտահայտելուց կամ ինքնուրույն լուծումներ առաջարկելուց։ Խնդրի հաղթահարման հիմնական ուղղությունը ուսուցման բովանդակության և ձևերի միջև հավասարակշռության վերականգնումն է։ Ուսուցման կազմակերպչական ձևերը պետք է ծառայեն կրթական նպատակներին և ոչ թե փոխարինեն դրանց։ Այդ նպատակով կարևոր է կիրառել սովորողակենտրոն, համագործակցային և ակտիվ ուսուցման մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս սովորողին մասնակցել գիտելիքի կառուցման գործընթացին։ Խնդրահարույց իրավիճակների ստեղծումը, քննարկումները, նախագծային աշխատանքները, հետազոտական առաջադրանքները, գործնական խնդիրների լուծումը և ինքնագնահատումը կարող են նվազեցնել մեխանիկական ուսուցման դերը և մեծացնել սովորողի իրական ներգրավվածությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև գնահատման համակարգի կատարելագործումը։ Եթե գնահատվում է միայն վերջնական պատասխանը կամ ճիշտ վերարտադրությունը, սովորողը կարող է կենտրոնանալ ձևական արդյունքի վրա։ Ավելի արդյունավետ է գնահատել նաև մտածողության ընթացքը, հիմնավորումները, խնդիրների լուծման ռազմավարությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքը նոր իրավիճակներում կիրառելու կարողությունը։ Ձևամոլության հաղթահարման համար անհրաժեշտ է նաև ուսուցչի մասնագիտական դիրքորոշման փոփոխություն։ Ուսուցիչը պետք է կարողանա տարբերել կրթական գործընթացի իրական արդյունքը դրա արտաքին ցուցանիշներից և մշտապես գնահատել՝ արդյոք կիրառվող մեթոդները նպաստո՞ւմ են սահմանված կրթական նպատակների իրականացմանը։ Դասի պլանը, ուսումնական փաստաթղթերը և մեթոդական պահանջները կարևոր են այնքանով, որքանով օգնում են արդյունավետ կազմակերպել ուսուցումը, սակայն դրանք չպետք է վերածվեն ինքնանպատակ ձևականությունների։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև մանկավարժական ստեղծագործականության դերը։ Տարբեր դասարաններ, սովորողների տարբեր խմբեր և տարբեր ուսումնական առարկաներ պահանջում են համապատասխան մեթոդական լուծումներ, ուստի մեկ ընդհանուր ձևի մեխանիկական կիրառումը կարող է նվազեցնել ուսուցման արդյունավետությունը։ Ուսուցման գործընթացի իրական արդյունավետությունը պետք է որոշվի ոչ թե միայն դասի արտաքին կազմակերպվածությամբ, այլ այն արդյունքով, թե որքանով է սովորողը հասկացել նյութը, կարողանում այն կիրառել, ինքնուրույն մտածել, հիմնավորել իր տեսակետը և շարունակել սովորել առանց մշտական արտաքին վերահսկողության։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ ձևամոլության խնդրի վերլուծությունը կարող է օգնել ուսուցիչներին, դասախոսներին և կրթության կազմակերպիչներին վերանայել ուսուցման կազմակերպման որոշ մոտեցումներ և ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել կրթության իրական բովանդակությանը։ Այն նաև կարևոր է կրթության որակի ապահովման տեսանկյունից, քանի որ ձևական ցուցանիշների և իրական ուսումնական արդյունքների միջև տարբերությունը կարող է խոչընդոտել կրթական համակարգի զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր մանկավարժական խնդիր է դիտարկում՝ ցույց տալով, որ արդյունավետ կրթությունը չի կարող սահմանափակվել միայն սահմանված ձևերի և ընթացակարգերի պահպանմամբ։ Դրա հիմնական նպատակը սովորողի անձի, գիտելիքների, կարողությունների և մտածողության զարգացումն է, իսկ կրթական ձևերն ու մեթոդները պետք է ընտրվեն հենց այդ նպատակին ծառայելու համար։ Թեման կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, ուսուցիչներին, դասախոսներին, մեթոդիստներին, կրթության կառավարման մասնագետներին, մանկավարժական բուհերի ուսանողներին և կրթության որակի խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ոչ գծային և դիսպերսիոն միջավայրերում ձևավորվող ինքնանման օպտիկական իմպուլսների՝ սիմիլյարիտոնների տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությանը և գերկարճ իմպուլսների ֆիզիկայում դրանց հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության առանցքում լույսի ինտենսիվությունից կախված ոչ գծային երևույթների և միջավայրի դիսպերսիայի փոխազդեցությունն է, որի արդյունքում օպտիկական իմպուլսի տարածման ընթացքում կարող են ձևավորվել կայուն ինքնանման կառուցվածքներ։ Սիմիլյարիտոնները դիտարկվում են որպես ալիքային դինամիկայի առանձնահատուկ լուծումներ, որոնց ձևը տարածման ընթացքում ենթարկվում է կանխատեսելի մասշտաբային փոփոխությունների՝ պահպանելով որոշակի ընդհանուր կառուցվածքային հատկություններ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել դրանց առաջացման ֆիզիկական պայմանները, տարածման դինամիկան, ժամանակային և սպեկտրային բնութագրերի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև տարբեր ոչ գծային օպտիկական համակարգերում ինքնանման ռեժիմների կայունությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ոչ գծային Շրյոդինգերի տիպի մոդելներին և դրանց ընդհանրացումներին, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել դիսպերսիայի, ոչ գծայնության, ուժեղացման կամ կորուստների համատեղ ազդեցությունը գերկարճ լուսային իմպուլսների վրա։ Կարևոր ուղղություն է սկզբնական իմպուլսի պարամետրերի և միջավայրի հատկությունների ազդեցության ուսումնասիրությունը ձևավորվող ինքնանման ռեժիմի ժամանակային պրոֆիլի, սպեկտրի և փուլային կառուցվածքի վրա։ Սիմիլյարիտոնային դինամիկան կարող է առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ օպտիկական մանրաթելերում և այլ ֆոտոնային համակարգերում, որտեղ անհրաժեշտ է կառավարել գերկարճ իմպուլսների ձևը և սպեկտրային հատկությունները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել վերլուծական մոտեցումների և թվային մոդելավորման համադրում՝ ինքնանման լուծումների գոյության պայմանները, կայունությունը և էվոլյուցիան գնահատելու նպատակով։ Կիրառական տեսանկյունից նման երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է գերճշգրիտ ժամանակային մասշտաբներով աշխատող ֆոտոնային տեխնոլոգիաների, իմպուլսների ձևավորման ու սեղմման, լայն սպեկտրների ստացման և արագ օպտիկական համակարգերի զարգացման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ոչ գծային օպտիկայի, ալիքային ֆիզիկայի, ֆոտոնիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ խորացնելով ինքնանման օպտիկական իմպուլսների ձևավորման ու տարածման մեխանիզմների վերաբերյալ պատկերացումները և գնահատելով դրանց նշանակությունը գերկարճ իմպուլսային օպտիկայի համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է բլեյզերներից (blazars) բազմալիքային (multiwavelength) ճառագայթման և նեյտրինոների արտանետման համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով ակտիվ գալակտիկական միջուկներում ընթացող բարձր էներգիաների ֆիզիկական գործընթացները։ Վերլուծվում են սինքրոտրոնային և ինվերս կոմպտոնյան ճառագայթման մեխանիզմները, ինչպես նաև ռելյատիվիստական շիթերում մասնիկների արագացման գործընթացները, որոնք հանգեցնում են ռադիոից մինչև գամմա տիրույթում դիտվող սպեկտրալ արտանետումների ձևավորմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բլեյզերների՝ որպես բարձր էներգիայի նեյտրինոների հնարավոր աղբյուրների մոդելավորմանը, ներառյալ հադրոնային փոխազդեցությունները և պիոնների քայքայման շղթաները։ Ուսումնասիրությունը համադրում է դիտողական տվյալներ և տեսական մոդելներ՝ նպատակ ունենալով բացահայտել էլեկտրամագնիսական և նեյտրինո ազդանշանների միջև կապերը մուլտիմեսենջեր աստղագիտության շրջանակներում։ Աշխատությունը նաև քննարկում է ժամանակակից դիտակետերի (գամմա-ճառագայթային, ռենտգենյան և նեյտրինո դետեկտորներ) տվյալների համադրման մեթոդները՝ բլեյզերների ֆիզիկական բնույթի ավելի ամբողջական պատկեր ստանալու համար։

Տեխնոլոգիա

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է լեռնային և նախալեռնային բնակավայրերի ջրամատակարարման համակարգերի հաշվարկային մեթոդների կատարելագործման և շահագործման առանձնահատկությունների վերլուծությանը՝ Աշտարակ քաղաքի օրինակով։ Աշխատությունում դիտարկվում են ջրամատակարարման ցանցերի հիդրավլիկական հաշվարկների արդի մոտեցումները, ջրի հոսքերի մոդելավորումը, ճնշման կորուստների գնահատումը և համակարգի օպտիմալ նախագծման սկզբունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռելիեֆային բարդ պայմաններում համակարգերի կայուն աշխատանքի ապահովմանը, ջրի մատակարարման անընդհատության խնդիրներին և էներգախնայող պոմպակայանների կիրառման հնարավորություններին։ Քննարկվում են նաև շահագործման ընթացքում առաջացող տեխնիկական խնդիրները՝ խողովակաշարերի մաշվածություն, արտահոսքեր, ճնշման տատանումներ, ինչպես նաև դրանց կանխարգելման և վերացման մեթոդները։ Աշխատությունը ընդգծում է ինժեներական հաշվարկների ճշգրտության բարձրացման և ջրամատակարարման համակարգերի հուսալիության ապահովման կարևորությունը ժամանակակից քաղաքային ենթակառուցվածքներում։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ֆոտոնային փնջերի գեներացման և դրանց հիմնական պարամետրերի կառավարման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են լուսային և ֆոտոնային փնջերի ձևավորման ֆիզիկական սկզբունքները, դրանց տարածական, էներգետիկ և սպեկտրային բնութագրերը, ինչպես նաև այդ պարամետրերի նպատակային փոփոխման ու վերահսկման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օպտիկական համակարգերի և համապատասխան տեխնիկական միջոցների կիրառմանը՝ ֆոտոնային ճառագայթների ուղղությունը, ինտենսիվությունը, տարածական կառուցվածքը, հաճախականային բնութագրերը և այլ հատկությունները կառավարելու նպատակով։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ֆոտոնային փնջերի ձևավորման գործընթացների տեսական և գործնական կողմերը, հնարավոր կառավարման եղանակները և դրանց կիրառման հեռանկարները ժամանակակից ֆոտոնիկայի ու օպտիկական տեխնոլոգիաների ոլորտներում։ Նյութը կարող է հետաքրքրել ֆիզիկոսներին, օպտիկայի և լազերային տեխնիկայի մասնագետներին, ֆոտոնիկայի ոլորտի հետազոտողներին, ինժեներներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Գրականություն

Աշխատությունը ուսումնասիրում է հայ հին գրականության ներկայացումն ու մեկնաբանությունը «Բազմավէպ» հանդեսի էջերում՝ բացահայտելով այն գիտական, գաղափարական և մշակութային մոտեցումները, որոնց միջոցով միջնադարյան գրական ժառանգությունը ներմուծվել և վերարժևորվել է նոր ժամանակների գիտական մտքի շրջանակում։ Վերլուծվում են այն հոդվածները, ուսումնասիրությունները և հրապարակումները, որոնք անդրադառնում են հայ հին հեղինակներին, նրանց տեքստերի լեզվական, պատմական և գեղարվեստական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում «Բազմավէպ»-ի դերին որպես գիտական-մշակութային հարթակի, որը նպաստել է հայ միջնադարյան գրականության համակարգված ուսումնասիրությանը, աղբյուրագիտական նյութերի տարածմանը և գրական ժառանգության հանրայնացմանը։ Աշխատությունը կարևոր է հայ գրականության պատմության, մամուլի ուսումնասիրության և հայագիտության զարգացման գործընթացները խորությամբ հասկանալու համար՝ ցույց տալով, թե ինչպես է գիտական մամուլը ձևավորել հին գրականության ընկալման ժամանակակից պատկերացումները։