Репродуктивное здоровье женщин фертильного возраста: кластерно-популяционный подход к оценке

Բնապահպանություն

Աշխատությունը նվիրված է Արարատյան հարթավայրի ստորերկրյա ջրերի շահագործական պաշարների գիտական հիմնավորմանը՝ շրջակա միջավայրի էկոլոգիական հավասարակշռության պահպանման սկզբունքների համատեքստում։ Ներկայացվում են տարածաշրջանի հիդրոերկրաբանական առանձնահատկությունները, ստորերկրյա ջրերի ձևավորման, համալրման և տեղաբաշխման օրինաչափությունները, ինչպես նաև վերլուծվում են դրանց օգտագործման ներկա վիճակն ու ջրային ռեսուրսների վրա ազդող բնական և մարդածին գործոնները։ Աշխատությունում գնահատվում են ջրառի ծավալների, ջրային պաշարների վերականգնման հնարավորությունների և էկոհամակարգերի պահպանման միջև փոխկապակցվածությունը, ուսումնասիրվում են գերշահագործման հետևանքները և առաջարկվում են գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումներ ստորերկրյա ջրերի կայուն և արդյունավետ կառավարման համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնապահպանական ռիսկերի գնահատմանը, ջրային ռեսուրսների մոնիթորինգի մեթոդներին, կանխատեսման մոդելներին և կառավարման այն միջոցառումներին, որոնք նպաստում են ջրային պաշարների երկարաժամկետ պահպանմանը, էկոլոգիական հավասարակշռության ապահովմանը և տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական կայուն զարգացմանը։ Գիրքը նախատեսված է հիդրոերկրաբանության, ջրային տնտեսության, բնապահպանության, երկրաբանության և բնական ռեսուրսների կառավարման ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև ջրային ռեսուրսների պահպանության և արդյունավետ օգտագործման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գրականություն

Գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ նշանավոր գրող Ավետիք Իսահակյանի «Ուստա Կարո» վեպի գաղափարական, թեմատիկ և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հեղինակի ստեղծագործական ժառանգության և հայ գրականության զարգացման համատեքստում։ Քննության են առնվում վեպի ստեղծման պատմական և գրական նախադրյալները, Իսահակյանի աշխարհայացքի առանձնահատկությունները և ստեղծագործության կապը հայ ժողովրդի հասարակական ու ազգային կյանքի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ուստա Կարոյի կերպարին, նրա աշխարհընկալմանը, մարդկային հարաբերություններին, բարոյական պատկերացումներին և ազգային բնավորության գեղարվեստական արտահայտությանը։ Վերլուծվում են վեպում ներկայացվող հայրենասիրության, ազատության, արդարության, մարդկային արժանապատվության և հասարակական հակասությունների թեմաները, ինչպես նաև անհատի ու պատմական միջավայրի փոխհարաբերությունները։ Քննարկվում են ստեղծագործության սյուժետային կառուցվածքը, կերպարների համակարգը, պատմողական եղանակները, ժողովրդական խոսքի առանձնահատկությունները և հեղինակին բնորոշ պատկերավորման միջոցները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ժողովրդական բանահյուսության, ազգային ավանդույթների, երգիծանքի և փիլիսոփայական խորհրդածությունների դրսևորումները վեպի գեղարվեստական համակարգում։ Անդրադարձ է կատարվում ստեղծագործության անավարտ լինելու հանգամանքին, դրա գրականագիտական մեկնաբանության խնդիրներին և Ավետիք Իսահակյանի արձակ ստեղծագործության մեջ վեպի ունեցած նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, իսահակյանագիտության, գրականության տեսության, գեղարվեստական արձակի և հայ ազգային գրական մտածողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է կենսաքիմիական կարևորագույն ֆերմենտներից մեկի՝ ադենոզինդեզամինազի ուսումնասիրմանը խոշոր եղջերավոր անասունի գլխուղեղի տարբեր բաժիններում։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը ֆերմենտի առանձնացումն ու մաքրումն է, ինչպես նաև ստացված մաքրված ֆերմենտի հատկությունների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքում դիտարկվում են գլխուղեղի հինգ տարբեր հատվածներ, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչպես կարող է նույն ֆերմենտի ակտիվությունը, քանակական պարունակությունը կամ կենսաքիմիական բնութագրերը տարբեր լինել նյարդային համակարգի տարբեր կառուցվածքներում։ Ուսումնասիրության առանցքում գտնվում է ադենոզինդեզամինազը՝ պուրինային նուկլեոտիդների փոխանակությանը մասնակցող ֆերմենտ, որը կատալիզում է ադենոզինի դեզամինացման գործընթացը և այդպիսով կապված է բջջային նյութափոխանակության ու նյարդային հյուսվածքի կենսաքիմիական գործընթացների հետ։ Հեղինակների մոտեցումը ներառում է ֆերմենտի առանձնացման, մաքրման և դրա ֆիզիկաքիմիական ու ֆերմենտային հատկությունների գնահատման խնդիրներ։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են հատկապես այն պատճառով, որ տարբեր հյուսվածքներում և գլխուղեղի տարբեր հատվածներում ֆերմենտների տարածական բաշխվածության ուսումնասիրությունը կարող է տեղեկություն տալ դրանց հնարավոր ֆունկցիոնալ նշանակության մասին։ Աշխատանքը նաև արժեքավոր է ֆերմենտների կառուցվածքաֆունկցիոնալ հատկությունների հետազոտության տեսանկյունից, քանի որ բարձր մաքրության ֆերմենտային պատրաստուկի ստացումը թույլ է տալիս ավելի հստակ ուսումնասիրել դրա ակտիվությունը, սուբստրատային առանձնահատկությունները և տարբեր գործոնների ազդեցությունը։ Մասնագիտական գրականության մեջ այս հետազոտությունը հիշատակվում է որպես ադենոզինդեզամինազի՝ խոշոր եղջերավոր անասունի գլխուղեղի հինգ բաժիններից առանձնացման, մաքրման և համեմատական ուսումնասիրության աշխատանք, որը հրապարակվել է «Биохимия» ամսագրում 1994 թվականին, 59-րդ հատորի 2-րդ համարում՝ 239–245 էջերում։ Հետազոտության թեմատիկ նշանակությունը դուրս է գալիս միայն տվյալ կենդանու գլխուղեղի կենսաքիմիայի սահմաններից, քանի որ ադենոզինդեզամինազի ուսումնասիրությունը հետագայում կարող է հիմք ծառայել տարբեր օրգանիզմներում ֆերմենտի կառուցվածքի, ակտիվության կարգավորման և պուրինային փոխանակության առանձնահատկությունների համեմատության համար։ Աշխատանքը հատկապես հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել կենսաքիմիկոսների, ֆերմենտաբանների, նեյրոքիմիայի և մոլեկուլային կենսաբանության մասնագետների, ինչպես նաև գլխուղեղի հյուսվածքի նյութափոխանակային գործընթացներն ուսումնասիրող հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական կառավարման համակարգի գործառութային բարեփոխումների արդյունավետության բարձրացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել կառավարման գործող մեխանիզմների հիմնախնդիրները և առաջարկել դրանց կատարելագործման արդյունավետ մոտեցումներ։ Հետազոտության շրջանակում պետական կառավարման համակարգը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված ինստիտուտների, գործառույթների, ընթացակարգերի և կառավարչական գործընթացների ամբողջություն, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է լիազորությունների հստակ բաշխմամբ, պետական մարմինների միջև համակարգված համագործակցությամբ, մարդկային ռեսուրսների որակով և որոշումների կայացման արդյունավետությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական կառավարման մարմինների գործառույթների հստակեցմանը և կրկնվող կամ փոխկապակցված լիազորությունների տարանջատմանը, քանի որ դրանց անհստակությունը կարող է հանգեցնել կառավարման գործընթացների դանդաղեցման, պատասխանատվության սահմանների անորոշության և ռեսուրսների ոչ արդյունավետ օգտագործման։ Ուսումնասիրվում են նաև քաղաքականությունների մշակման և իրականացման, ռազմավարական պլանավորման, կատարողականի գնահատման, պետական ծառայության զարգացման և հանրային ծառայությունների որակի բարելավման խնդիրները։ Կարևորվում է արդյունքահեն կառավարման անցումը, որի դեպքում պետական մարմինների գործունեությունը գնահատվում է ոչ միայն իրականացված գործողությունների և ընթացակարգերի, այլև դրանց արդյունքում ստացված չափելի արդյունքների հիման վրա։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է պետական ծառայողների մասնագիտական կարողությունների զարգացումը, արդյունավետ կատարողականի գնահատման համակարգերի ներդրումը, արժանիքների վրա հիմնված առաջխաղացման ապահովումը և պետական ծառայության գրավչության բարձրացումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև կառավարման թվայնացման և էլեկտրոնային ծառայությունների ընդլայնման հնարավորությունները, տվյալների վրա հիմնված որոշումների ընդունումը, գործընթացների ավտոմատացումը և պետական մարմինների միջև տեղեկատվության փոխանակման բարելավումը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում թափանցիկության, հաշվետվողականության, բարեվարքության և հանրային մասնակցության մեխանիզմների կատարելագործմանը, քանի որ արդյունավետ պետական կառավարումը ենթադրում է ոչ միայն արագ և որակյալ որոշումների ընդունում, այլև հանրության նկատմամբ պատասխանատու և հաշվետու գործելակերպ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև պետական ֆինանսների արդյունավետ կառավարմանը, ծրագրային բյուջետավորմանը և պետական ռեսուրսների բաշխման ու օգտագործման արդյունքայնության բարձրացմանը։ Հետազոտության արդյունքում կարող են առաջարկվել գործառույթների օպտիմալացման, կառավարման գործընթացների պարզեցման, պետական մարմինների համագործակցության ամրապնդման, թվային կառավարման զարգացման, մարդկային ռեսուրսների կառավարման կատարելագործման և կատարողականի գնահատման ժամանակակից մեխանիզմների ներդրման ուղղություններ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի Հանրապետությունում ավելի արդյունավետ, ճկուն, քաղաքացիակենտրոն, թափանցիկ և հաշվետու պետական կառավարման համակարգի ձևավորման համար՝ նպաստելով պետական քաղաքականությունների իրականացման որակի և հանրային ծառայությունների արդյունավետության բարձրացմանը։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է հայ կերպարվեստի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի ստեղծագործական ժառանգության արվեստաբանական ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով նրա գեղանկարչության ժանրային բազմազանության, պատկերային մտածողության, կոմպոզիցիոն սկզբունքների և ձևաոճական լեզվի առանձնահատկությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում նկարչի ստեղծագործությունները դիտարկվում են հայկական կերպարվեստի զարգացման ընդհանուր համատեքստում՝ բացահայտելով ավանդույթի և անհատական ստեղծագործական մտածողության փոխհարաբերությունները։ Քննվում են պատմական, դիմանկարային, թեմատիկ-կենցաղային, բնանկարային և այլ բնույթի ստեղծագործություններ՝ ուշադրություն դարձնելով յուրաքանչյուր ժանրում կիրառված արտահայտչամիջոցներին և գեղարվեստական խնդիրների լուծման եղանակներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում կոմպոզիցիայի կառուցվածքին, կերպարների փոխհարաբերությանը, շարժման և տարածության կազմակերպմանը, գծի, գույնի, լուսաստվերի և ծավալի կիրառմանը։ Վերլուծվում է մարդկային կերպարի մեկնաբանությունը՝ որպես նկարչի ստեղծագործական համակարգի կարևոր բաղադրիչ, ինչպես նաև կերպարների հոգեբանական և հուզական բնութագրերի արտահայտման գեղանկարչական միջոցները։ Ուշադրություն է դարձվում պատմական թեմաների գեղարվեստական վերաիմաստավորմանը, ազգային մշակութային հիշողության դրսևորումներին և այն պատկերային լուծումներին, որոնց միջոցով պատմական նյութը վերածվում է ինքնուրույն գեղարվեստական իրականության։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել ստեղծագործական տարբեր փուլերի համադրություն՝ բացահայտելով գեղանկարչական լեզվի փոփոխությունները, թեմատիկ նախասիրությունների զարգացումը և ձևային որոնումների շարունակականությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գունային համակարգի ուսումնասիրությունը՝ գույնը դիտարկելով ոչ միայն առարկայական միջավայրի վերարտադրման, այլև տրամադրության, դրամատիզմի և ստեղծագործության ընդհանուր հուզական կառուցվածքի ձևավորման միջոց։ Քննվում են նաև նկարչի անհատական ոճի ձևավորման վրա ազգային գեղարվեստական ավանդույթների, ժամանակաշրջանի մշակութային միջավայրի և կերպարվեստի տարբեր ուղղությունների հնարավոր ազդեցությունները։ Ժանրային և ձևաոճական վերլուծության համադրումը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել ստեղծագործական ժառանգության ներքին զարգացման, գեղարվեստական մտածողության և արտահայտչական համակարգի մասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է նկարչի արվեստը որպես հայկական գեղանկարչության պատմության նշանակալի երևույթ՝ բացահայտելով նրա ստեղծագործական անհատականությունը, ժանրային հետաքրքրությունների շրջանակը և գեղարվեստական լեզվի առանձնահատկությունները։

Մանկավարժություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հոգեկան զարգացման հապաղում ունեցող երեխաների ժամանակի զգացողության և ժամանակային կողմնորոշման առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանն ու դրանց կատարելագործման արդյունավետ ուղիների բացահայտմանը։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են ժամանակային պատկերացումների ձևավորման հոգեբանական և մանկավարժական նախադրյալները, երեխաների կողմից ժամանակի տևողության, հաջորդականության, արագության և ժամանակային հարաբերությունների ընկալման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դժվարություններին, որոնք կարող են առաջանալ անցյալի, ներկայի և ապագայի տարբերակման, օրվա մասերի, շաբաթվա օրերի, ամիսների և եղանակների ընկալման, ինչպես նաև գործողությունների տևողության գնահատման ընթացքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է հատուկ մանկավարժական և հոգեբանական մեթոդների կիրառումը՝ երեխաների ժամանակային պատկերացումները զարգացնելու և առօրյա ու ուսումնական գործունեության մեջ ժամանակը ճիշտ կողմնորոշվելու կարողությունները ձևավորելու նպատակով։ Կարող են դիտարկվել խաղային վարժություններ, տեսողական նյութեր, գործնական առաջադրանքներ, գործողությունների հաջորդականության կազմակերպում և կրկնության վրա հիմնված մեթոդներ, որոնք նպաստում են ժամանակային հասկացությունների աստիճանական յուրացմանը։ Աշխատությունը կարևոր է այն տեսանկյունից, որ ժամանակային կողմնորոշումը երեխայի ինքնուրույնության, ուսումնական գործունեության կազմակերպման և սոցիալական հարմարման կարևոր բաղադրիչներից է։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են օգտակար լինել հատուկ մանկավարժներին, հոգեբաններին, ուսուցիչներին, դաստիարակներին, ծնողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին՝ հոգեկան զարգացման հապաղում ունեցող երեխաների ճանաչողական կարողությունների և ժամանակային կողմնորոշման հմտությունների զարգացման արդյունավետ մոտեցումներ ընտրելու համար։