Շուկայական տնտեսության զարգացման տեսական հիմնախնդիրները ՀՀ-ում

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է օպտիկապես թափանցիկ լուծույթներում խառնուրդների պարունակության որոշման համար նախատեսված չափիչ սարքի մշակման և դրա աշխատանքային բնութագրերի հետազոտման խնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում լուծույթի միջով անցնող կամ դրա հետ փոխազդող օպտիկական ճառագայթման բնութագրերի փոփոխությունների գրանցումն ու դրանց հիման վրա խառնուրդների առկայության և քանակական պարունակության գնահատումն է։ Քննվում են հեղուկ միջավայրերի օպտիկական հատկությունները, լույսի կլանման, ցրման և փոխանցման երևույթները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել չափումների ճշգրտության և վերարտադրելիության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սարքի կառուցվածքային և չափագիտական բնութագրերին՝ լուսային աղբյուրի, օպտիկական համակարգի, լուսազգայուն ընդունիչի, ազդանշանի մշակման հանգույցների և արդյունքների ներկայացման միջոցների փոխկապակցված աշխատանքին։ Ուսումնասիրվում է չափվող օպտիկական պարամետրերի և լուծույթում խառնուրդների պարունակության միջև կախվածությունը՝ սարքի համապատասխան տրամաչափման և չափման արդյունքների մեկնաբանման տեսանկյունից։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում զգայունության, ընտրողականության, չափման տիրույթի, սխալի և կայունության գնահատումը, քանի որ այս բնութագրերն են պայմանավորում սարքի գործնական կիրառելիությունը տարբեր լուծույթների հետ աշխատելիս։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել մշակված սարքի տվյալները վերահսկիչ կամ ընդունված չափման մեթոդներով ստացված արդյունքների հետ՝ դրա չափագիտական հնարավորությունները գնահատելու նպատակով։ Դիտարկվում է նաև արտաքին պայմանների, լուծույթի ջերմաստիճանի, օպտիկական տարրերի վիճակի և այլ ուղեկցող գործոնների հնարավոր ազդեցությունը չափման արդյունքների վրա։ Անդրադարձ է կատարվում չափման գործընթացի ավտոմատացման, ստացված ազդանշանների թվային մշակման և սարքի գործառական հնարավորությունների կատարելագործման հարցերին։ Նման սարքերը կարող են նշանակություն ունենալ այն ոլորտներում, որտեղ անհրաժեշտ է վերահսկել թափանցիկ հեղուկ միջավայրերի մաքրությունը կամ բաղադրության փոփոխությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օպտիկական չափումների, սարքաշինության, չափագիտության և ազդանշանների մշակման մոտեցումները՝ լուծույթներում խառնուրդների պարունակության գնահատման համար հուսալի և զգայուն չափիչ համակարգի ստեղծման գիտատեխնիկական հիմքերը ուսումնասիրելու նպատակով։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է փոխադարձ ձգողական ազդեցության տակ գտնվող ներդրված գրավիտացվող սկավառակների ոչ գծային դինամիկայի առանձին խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում են այն բարդ դինամիկ գործընթացները, որոնք առաջանում են, երբ աստղագիտական կամ ֆիզիկական համակարգում մի քանի սկավառակաձև զանգվածային կառուցվածքներ փոխազդում են սեփական գրավիտացիոն դաշտերի միջոցով։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են նման համակարգերի հավասարակշռության և կայունության պայմանները, զանգվածի և անկյունային իմպուլսի բաշխումը, սկավառակների փոխադարձ գրավիտացիոն ազդեցությունը և ժամանակի ընթացքում համակարգի կառուցվածքային փոփոխությունները։ «Ոչ գծային» մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել այնպիսի ռեժիմներ, որոնց դեպքում համակարգի վարքը չի կարող ամբողջությամբ նկարագրվել պարզ գծային մոտարկումներով, և առաջանում են բարդ փոխազդեցություններ, անկայունություններ, տատանումներ կամ կառուցվածքային վերադասավորումներ։ Աշխատության մեջ կարող են կիրառվել տեսական մեխանիկայի, հիդրոդինամիկայի, գրավիտացիոն դաշտերի տեսության և մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդներ՝ համակարգի դինամիկ վարքը նկարագրող հավասարումների ստացման և դրանց լուծումների վերլուծության համար։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև կայունության տարբեր տեսակների ուսումնասիրությունը, քանի որ նույնիսկ սկզբնական շրջանում հավասարակշռված համակարգը որոշ պայմաններում կարող է անցնել անկայուն վիճակի և ենթարկվել էական կառուցվածքային փոփոխությունների։ Նման խնդիրների ուսումնասիրությունը կարևոր է աստղաֆիզիկայում, հատկապես գալակտիկական և աստղագիտական սկավառակների, բազմաբաղադրիչ գրավիտացիոն համակարգերի և դրանց երկարաժամկետ էվոլյուցիայի հետազոտության համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել աստղաֆիզիկոսներին, տեսական ֆիզիկոսներին, մաթեմատիկական ֆիզիկայի մասնագետներին, դինամիկ համակարգերի հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն ընթերցողների համար, ովքեր ուսումնասիրում են գրավիտացիոն համակարգերում ոչ գծային երևույթների առաջացման պատճառները, դրանց կայունությունն ու ժամանակային զարգացումը և փորձում են մաթեմատիկական մոդելների միջոցով բացահայտել բարդ աստղաֆիզիկական համակարգերի վարքի օրինաչափությունները։

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական, միջազգային տնտեսական հարաբերությունների և եվրոպական ինտեգրման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության՝ Եվրոպական միության հետ տնտեսական ինտեգրման հնարավորությունների, նախադրյալների և հիմնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տնտեսական ինտեգրման տեսական հիմունքները, տարածաշրջանային տնտեսական համագործակցության ձևերը և միջազգային տնտեսական համակարգում ինտեգրացիոն գործընթացների նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի և Եվրոպական միության տնտեսական հարաբերությունների զարգացման նախադրյալներին, առևտրատնտեսական համագործակցության ուղղություններին և երկկողմ տնտեսական կապերի խորացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են արտաքին առևտրի կառուցվածքը, արտահանման և ներմուծման առանձնահատկությունները, ներդրումային միջավայրի բարելավման հնարավորությունները և եվրոպական շուկաներում հայկական արտադրանքի մրցունակության բարձրացման հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են տնտեսական օրենսդրության և կարգավորող չափանիշների համապատասխանեցման, տեխնիկական ստանդարտների ներդրման, մաքսային ընթացակարգերի կատարելագործման և գործարար միջավայրի զարգացման հետ կապված հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Եվրոպական միության տնտեսական քաղաքականության հիմնական սկզբունքները, Հայաստանի հետ կնքված համագործակցության համաձայնագրերը, տնտեսական բարեփոխումների ուղղությունները և եվրոպական ինտեգրման միջազգային փորձը։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի՝ Եվրասիական տնտեսական միության անդամակցությունից բխող պարտավորությունների և Եվրոպական միության հետ տնտեսական համագործակցության խորացման հնարավոր փոխազդեցություններին, ինչպես նաև իրավական ու ինստիտուցիոնալ սահմանափակումներին։ Կարևորվում են տնտեսական զարգացման, արտահանման շուկաների բազմազանեցման, ներդրումների ներգրավման, արտադրության արդիականացման և միջազգային տնտեսական մրցունակության բարձրացման հեռանկարները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միջազգային տնտեսագիտության, արտաքին տնտեսական քաղաքականության, եվրոպական ինտեգրման, պետական տնտեսական կառավարման և Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմություն

Մատենագիտական բնույթի այս հրատարակությունը ներկայացնում է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին հայ ժողովրդի մասնակցության վերաբերյալ գրականության համակարգված հանձնարարական ցանկ։ Այն ներառում է պատմական ուսումնասիրություններ, հուշագրություններ, փաստագրական նյութեր, գեղարվեստական ստեղծագործություններ և այլ հրապարակումներ, որոնք լուսաբանում են պատերազմի տարիներին հայ զինվորականների ու հասարակության մասնակցության տարբեր կողմերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռազմաճակատային իրադարձություններին, հայկական զորամիավորումներին, տարբեր ռազմաճակատներում հայ մարտիկների գործունեությանը, թիկունքի աշխատանքին և պատերազմի տարիների հասարակական կյանքին վերաբերող գրականությանը։ Ներկայացված նյութերը հնարավորություն են տալիս ընթերցողին կողմնորոշվել թեմային առնչվող հրատարակությունների շրջանակում և ընտրել հետագա ուսումնասիրության համար անհրաժեշտ աղբյուրներ։ Մատենագիտական ցանկը կարող է նպաստել նաև տվյալ ժամանակաշրջանի պատմական հիշողության, պատերազմի վերաբերյալ գրական ժառանգության և թեմայի ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունների բացահայտմանը։ Հրատարակությունն ունի տեղեկատվական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ համակարգելով թեմատիկ գրականությունը և հեշտացնելով դրա որոնումն ու օգտագործումը։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, գրադարանավարների, մատենագետների, ուսանողների և հայ ժողովրդի ռազմական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի տարածքում մթնոլորտային տեղումների քիմիական կազմի և դրանցում տարբեր մետաղների պարունակության ուսումնասիրությանը՝ քաղաքային միջավայրի աղտոտվածության գնահատման տեսանկյունից։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է անձրևաջրի և ձյան նմուշներում մետաղական տարրերի հայտնաբերման, դրանց կոնցենտրացիաների որոշման, տարածական ու ժամանակային փոփոխությունների բացահայտման և հնարավոր ծագման աղբյուրների գնահատման վրա։ Մթնոլորտային տեղումները դիտարկվում են որպես շրջակա միջավայրի վիճակը բնութագրող կարևոր ցուցիչ, քանի որ օդում առկա մասնիկներն ու մի շարք քիմիական միացություններ կարող են ներգրավվել տեղումների ձևավորման գործընթացում և դրանց միջոցով տեղափոխվել երկրային մակերևույթ։ Քննության են առնվում տեղումների հիմնական ջրաքիմիական բնութագրերը, միջավայրի թթվահիմնային հատկությունները և մետաղների պարունակության փոփոխությունները տարբեր եղանակային ու սեզոնային պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում քաղաքային միջավայրում մետաղների հնարավոր մարդածին և բնական աղբյուրների տարբերակմանը։ Դրանց պարունակության վրա կարող են ազդեցություն ունենալ տրանսպորտային հոսքերը, արդյունաբերական և շինարարական գործունեությունը, վառելիքի այրման գործընթացները, ճանապարհային փոշին, հողային մասնիկների տեղափոխումը և տարածաշրջանի բնական երկրաքիմիական առանձնահատկությունները։ Նմուշների տարածքային համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել քաղաքի տարբեր հատվածների միջև առկա տարբերությունները և առանձնացնել այն տարածքները, որտեղ որոշ տարրերի պարունակությունը կարող է համեմատաբար բարձր լինել։ Կարևորվում է նաև ժամանակային փոփոխությունների ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար տեղումների քիմիական կազմի կախվածությունը տարվա եղանակից, տեղումների ինտենսիվությունից և մթնոլորտային պայմաններից։ Հետազոտության շրջանակում կիրառվող ջրաքիմիական և անալիտիկ մեթոդները հնարավորություն են տալիս ստանալ քանակական տվյալներ, համադրել տարբեր նմուշների արդյունքները և բացահայտել առանձին մետաղների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Ստացված տվյալները կարող են օգտագործվել մթնոլորտային աղտոտման գործընթացների գնահատման, աղտոտիչների տեղափոխման և նստեցման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության, ինչպես նաև երկարաժամկետ բնապահպանական փոփոխությունների վերահսկման համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում մթնոլորտ–ջուր–հող համակարգում քիմիական տարրերի շրջանառությանը, քանի որ տեղումների միջոցով մակերևույթ հասնող նյութերը կարող են հետագայում ներգործել հողերի, մակերևութային ջրերի և քաղաքային էկոհամակարգերի քիմիական վիճակի վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ընդլայնել պատկերացումները քաղաքային տարածքներում մթնոլորտային տեղումների՝ որպես բնապահպանական տեղեկատվության աղբյուրի նշանակության մասին և ձևավորել գիտական հիմք շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի կատարելագործման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ջրաքիմիայի, բնապահպանության, երկրաքիմիայի, շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի և քաղաքային էկոլոգիայի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է մետաղական թաղանթում մակերևութային ալիքների գրգռման և տեղայնացման ֆիզիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով մետաղի մակերևույթի և էլեկտրամագնիսական դաշտի փոխազդեցության առանձնահատկությունների վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է մետաղական թաղանթի մակերևույթին ձևավորել և տարածել սահմանափակված էլեկտրամագնիսական ալիքներ, ինչպես նաև ուսումնասիրել դրանց էներգիայի տարածական կենտրոնացման և տեղայնացման մեխանիզմները։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են մետաղական միջավայրի էլեկտրական հատկությունները, թաղանթի հաստությունը, նյութի հաղորդականությունը և դիէլեկտրական միջավայրի պարամետրերը, որոնք էական ազդեցություն ունեն մակերևութային ալիքների առաջացման և տարածման բնութագրերի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ալիքների գրգռման պայմաններին, ռեզոնանսային երևույթներին և այն մեթոդներին, որոնց միջոցով արտաքին էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը կարող է արդյունավետորեն փոխանցել էներգիա մակերևութային ռեժիմներին։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել մակերևութային պլազմոնային ալիքների, դաշտի ինտենսիվության տարածական բաշխման, ալիքի տարածման երկարության, դիսպերսիոն հատկությունների և կորուստների հետ կապված հարցերը։ Մետաղական թաղանթի երկրաչափական և նյութական պարամետրերի փոփոխությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ալիքների տեղայնացման աստիճանի, տարածման ուղղության և էներգիայի կենտրոնացման փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև թաղանթի մակերևույթի կառուցվածքի, միջավայրերի սահմանային պայմանների և հնարավոր դեֆեկտների ազդեցության գնահատումը, քանի որ դրանք կարող են օգտագործվել մակերևութային ալիքների տարածումը վերահսկելու և դրանց էներգիան որոշակի փոքր տարածքներում կենտրոնացնելու համար։ Տեսական և հնարավոր փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է բացահայտել մակերևութային ալիքների գրգռման առավել արդյունավետ պայմանները և մշակել դրանց կառավարման ու տեղայնացման համապատասխան մոտեցումներ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ մակերևութային պլազմոնիկայի, նանոֆոտոնիկայի և մետանյութերի զարգացման համար, ինչպես նաև կիրառվել բարձր զգայունությամբ օպտիկական սենսորների, մանրաչափ օպտիկական սարքերի, լուսային ազդանշանների կառավարման համակարգերի և այլ միկրո- ու նանոմասշտաբային տեխնոլոգիաների ստեղծման մեջ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել էլեկտրադինամիկայի, օպտիկայի, պլազմոնիկայի, նյութագիտության և նանոտեխնոլոգիաների ոլորտներում զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։