Տավարաբուծության զարգացման արդյունավետության բարձրացման հիմնահարցերը ՀՀ Լոռվա մարզում

Այլ առարկաներ

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է հատուկ դասարաններում սովորող ուսանողների համար նախատեսված կանոնների և կարգապահական պահանջների ամբողջություն՝ կապված Լազարևյան արևելյան լեզուների ինստիտուտում ուսումնական գործընթացի կազմակերպման հետ։ Նյութը արժեքավոր է հատկապես այն առումով, որ արտացոլում է 19-րդ դարի կրթական միջավայրում գործող ներքին կարգապահության, ուսանողների վարքագծի, պարտականությունների և ուսումնական կյանքի նկատմամբ ներկայացվող պահանջները։ Կանոնները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու ոչ միայն կրթական հաստատության առօրյայի, այլև այն ժամանակաշրջանի մանկավարժական մոտեցումների ու վարչական մշակույթի մասին։ Հրատարակության մեջ ուշադրություն է դարձվում սովորողների կարգապահությանը, դասերին մասնակցությանը, ուսումնական պարտականությունների կատարմանը, հաստատության ներքին կարգի պահպանմանը և ուսանողի պատշաճ վարքագծին։ Նման փաստաթղթերը կարևոր սկզբնաղբյուր են կրթության պատմության, արևելագիտության զարգացման և Մոսկվայի հայկական կրթական հաստատությունների գործունեության ուսումնասիրության համար։ Դրանք նաև օգնում են հասկանալու, թե ինչպիսի ակնկալիքներ էին ձևավորվում ուսանողների գիտելիքների, աշխատասիրության, պատասխանատվության և հասարակական վարքագծի նկատմամբ։ Հատուկ դասարանների կանոնակարգը կարելի է դիտարկել որպես տվյալ կրթական հաստատության կազմակերպական կառուցվածքն ու կրթական արժեքները բնութագրող պատմական վկայություն, որը միաժամանակ հետաքրքրություն է ներկայացնում ինչպես կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, այնպես էլ Լազարևյան ինստիտուտի և 19-րդ դարի արևելագիտական կրթության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պատմություն

Անկախության առաջնեկը աշխատությունը պատմագիտական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Հայաստանի անկախ պետականության ձևավորման առաջին փուլերին և այդ գործընթացում ձևավորված քաղաքական, հասարակական ու մշակութային փոփոխություններին, այն ներկայացնում է անկախության կայացման սկզբնական տարիների մարտահրավերները՝ պետական ինստիտուտների կառուցում, անվտանգային խնդիրներ, տնտեսական անցումային դժվարություններ և արտաքին քաղաքական կողմնորոշումներ, գիրքը վերլուծում է նաև հասարակական գիտակցության փոփոխությունը՝ անկախ պետականության գաղափարի ամրապնդման և ազգային ինքնության վերարժևորման համատեքստում, միաժամանակ ընդգծելով այն դերակատարներին և գործընթացները, որոնք ազդել են նոր պետական համակարգի ձևավորման վրա, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր նորագույն հայ պատմության և պետականաշինության ուսումնասիրության համար։

Տնտեսագիտություն

Տրանսպորտի էկոնոմիկա Աշխատությունը նվիրված է տրանսպորտի էկոնոմիկայի հիմնախնդիրներին, դրանց ազդեցությանը տնտեսության զարգացման վրա և տրանսպորտային համակարգի կառավարման մեթոդներին։ Հեղինակը՝ Շ.Ա. Ճեպեճյան, գրքում ուսումնասիրում է տրանսպորտի արդյունաբերության կառավարման, կազմակերպման և ֆինանսավորման հիմնական սկզբունքները՝ մեկնաբանելով դրանց տնտեսական նշանակությունը։ Գրքում ընդգրկված են տրանսպորտային համակարգի կազմակերպման և կառավարման ոլորտի տարբեր տեսություններ, որոնք ներառում են ինչպես տրանսպորտի ենթակառուցվածքի զարգացումը, այնպես էլ տրանսպորտային միջոցների շահագործման արդյունավետությունը։ Հեղինակը քննարկում է, թե ինչպես պետք է իրականացվեն տրանսպորտային ծախսերի կառավարման քաղաքականությունները, ինչպես նաև անդրադառնում է տրանսպորտի ոլորտում ներդրումների, ֆինանսավորման աղբյուրների և պետական աջակցության հարցերին։ Տրանսպորտի էկոնոմիկայի բնագավառը գործնականում բազմաթիվ խաչմերուկներ է ունենում տնտեսության այլ ոլորտների հետ՝ հատկապես առևտրի, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության և ծառայությունների ոլորտների հետ։ Գրքում նաև քննարկվում է տրանսպորտային ծառայությունների մատակարարման հոսքերը, ենթակառուցվածքների արդյունավետ օգտագործումը և տրանսպորտային շուկայի ռեգուլյատոր քաղաքականությունը՝ հաշվի առնելով միջազգային և տեղական շուկաների գործոնները։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում նաև տրանսպորտի էներգետիկ արդյունավետությանը, էկոլոգիական ազդեցություններին, նորագույն տեխնոլոգիաների ներդրմանը տրանսպորտային ոլորտում և ենթակառուցվածքների բարելավմանն ուղղված պետական և մասնավոր ներդրումներին։ Նա շեշտում է, որ կայուն զարգացման հասնելու համար անհրաժեշտ է ներդնել նորարարական լուծումներ՝ սկսած ճանապարհաշինությունից մինչև ինտեգրված տրանսպորտային համակարգեր։ Գրքում դիտարկվում են նաև գլոբալացման ազդեցությունը ազգային տրանսպորտային համակարգերի վրա, հատկապես միջազգային տրանսպորտի զարգացումը, ծովային, երկաթուղային և օդային փոխադրումների աճը։ Գործնականորեն ներկայացված են տրանսպորտի քաղաքականության ռազմավարությունները՝ ինչպես յուրաքանչյուր երկրի, այնպես էլ համաշխարհային մակարդակում։ Աշխատությունը նախատեսված է տրանսպորտային էկոնոմիկայի, ֆինանսների, տնտեսագիտության և մատակարարման համակարգերի ոլորտի մասնագետների, ուսանողների և պրակտիկայի ղեկավարների համար։ Այն կարող է նաև հետաքրքրել պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին, ովքեր զբաղվում են տրանսպորտի ենթակառուցվածքների և քաղաքականության մշակմամբ։

Մշակույթ

Այս մատենագիտական հրատարակությունը ներկայացնում է մշակույթի և արվեստի ոլորտներին վերաբերող նորագույն գրականության համակարգված ցանկ՝ նպատակ ունենալով ընթերցողներին, հետազոտողներին և մասնագետներին տրամադրել տեղեկություն տվյալ թեմատիկ ուղղություններով հրատարակված աղբյուրների վերաբերյալ։ Գրքում ներառված են տարբեր բնույթի նյութերի մատենագիտական նկարագրություններ, որոնք վերաբերում են արվեստի պատմությանը, կերպարվեստին, թատրոնին, երաժշտությանը, մշակութային գործընթացներին և հարակից ոլորտներին։ Հրատարակությունը կազմված է այնպես, որ հեշտացնի անհրաժեշտ գրականության որոնումը, թեմատիկ ուսումնասիրությունների կազմակերպումը և գիտական աշխատանքների համար համապատասխան աղբյուրների ընտրությունը։ Այն արտացոլում է մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակությունների բազմազանությունը՝ ծառայելով որպես օգտակար տեղեկատու գործիք գրադարանավարների, արվեստաբանների, մշակույթի մասնագետների, ուսանողների, դասախոսների և ստեղծագործական ոլորտներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այս ցանկը նաև արժեքավոր նյութ է տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական տեղեկատվական հոսքերի ուսումնասիրության համար։

Պատմություն

Աշխատանքը ներկայացնում է Լեռնային Ղարաբաղի հայերի ազգագրական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրություն՝ անդրադառնալով տարածաշրջանում հայ բնակչության ձևավորված կենցաղին, նյութական և հոգևոր մշակույթին, ավանդույթներին ու հասարակական հարաբերություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են բնակավայրերի և բնակչության կազմակերպման առանձնահատկությունները, ընտանիքի ու համայնքի կառուցվածքը, առօրյա կյանքի կազմակերպումը, զբաղմունքներն ու տնտեսական գործունեության հիմնական ձևերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ժողովրդական մշակույթի դրսևորումներին, ազգային սովորույթներին, ծեսերին, տոներին, ընտանեկան ավանդույթներին, ժողովրդական հավատալիքներին և բանավոր մշակութային ժառանգությանը։ Ներկայացվում են նաև բնակարանային պայմանների, տարազի, սննդի, արհեստների և կենցաղային մշակույթի առանձնահատկությունները, որոնք ձևավորվել են տարածաշրջանի բնական միջավայրի, պատմական զարգացման և սոցիալ-տնտեսական պայմանների ազդեցությամբ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տեղի հայ բնակչության ինքնության պահպանման և մշակութային ավանդույթների փոխանցման մեխանիզմների մասին՝ միաժամանակ բացահայտելով տարածաշրջանի ազգագրական մշակույթի յուրահատուկ տեղը հայկական ընդհանուր մշակութային համակարգում։ Ուսումնասիրության նյութը կարող է արժեքավոր լինել հայ ժողովրդի պատմության և մշակույթի, ազգագրության, ժողովրդական բանահյուսության և տարածաշրջանային մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն օգտակար է ազգագրագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, հետազոտողների, ուսանողների, ինչպես նաև Լեռնային Ղարաբաղի հայության ավանդական մշակույթով և կենցաղով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մշակույթ

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է միջնադարյան ժողովրդապրոֆեսիոնալ երաժշտական ստեղծագործության լեզվաոճական առանձնահատկությունների բացահայտմանը և վերլուծությանը՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով այն երաժշտական միջոցների, արտահայտչական սկզբունքների և ոճական հատկանիշների վրա, որոնց միջոցով ձևավորվել ու զարգացել է տվյալ ժամանակաշրջանի երաժշտական մտածողությունը։ Ուսումնասիրության հիմքում ժողովրդական և մասնագիտացված երաժշտական ստեղծագործության փոխհարաբերության գաղափարն է, քանի որ միջնադարյան երաժշտական մշակույթում այս երկու ոլորտները հաճախ գոյություն են ունեցել սերտ փոխազդեցության պայմաններում։ Ժողովրդական երաժշտական ավանդույթը կարող էր ծառայել որպես մեղեդիական, ռիթմական և ինտոնացիոն նյութի աղբյուր, իսկ մասնագիտական ստեղծագործությունը այդ նյութը վերամշակել, համակարգել և ենթարկել ավելի բարդ գեղարվեստական ու կառուցվածքային սկզբունքների։ «Ժողովդապրոֆեսիոնալ» երաժշտական ստեղծագործության ուսումնասիրությունը կարևոր է այն պատճառով, որ այն հնարավորություն է տալիս դիտարկել միջնադարյան երաժշտական մշակույթը ոչ միայն որպես ծիսական կամ եկեղեցական արվեստի պատմություն, այլև որպես աշխարհիկ և ժողովրդական ավանդույթների հետ փոխազդող բազմաշերտ համակարգ։ Այս միջավայրում ձևավորվող ստեղծագործությունները կարող էին արտահայտել հասարակության կենցաղը, աշխարհայացքը, զգացմունքները, սոցիալական հարաբերությունները և պատմական հիշողությունը։ Երաժշտական լեզվի ուսումնասիրության առանցքային հարցերից մեկը մեղեդիական մտածողությունն է։ Միջնադարյան ստեղծագործություններում մեղեդու կառուցվածքը կարող է արտահայտվել որոշակի ինտոնացիոն դարձվածքների, ձայնակարգային հարաբերությունների, կրկնությունների, աստիճանական զարգացումների և մեղեդիական հանգուցալուծումների միջոցով։ Այս տարրերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն սկզբունքները, որոնց հիման վրա կազմակերպվել է երաժշտական հնչյունային նյութը։ Ձայնակարգային համակարգը նույնպես կարևոր դեր ունի երաժշտական լեզվի բնութագրման գործում։ Ձայնակարգերի ընտրությունը, դրանց ներսում հնչյունների փոխհարաբերությունները և կայուն ու անկայուն հենակետերի ձևավորումը որոշում են ստեղծագործության ընդհանուր հնչերանգային բնույթը։ Միջնադարյան երաժշտության ուսումնասիրության ժամանակ այդ հարաբերությունները կարևոր են հատկապես այն պատճառով, որ ժամանակակից տոնալ համակարգի հասկացությունները միշտ չէ, որ կարող են ամբողջությամբ փոխանցվել ավելի վաղ երաժշտական մտածողությանը։ Հետևաբար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել նյութը տվյալ մշակույթի և ժամանակաշրջանի երաժշտական համակարգի ներքին տրամաբանության շրջանակում։ Լեզվաոճական առանձնահատկությունների կարևոր բաղադրիչ է նաև ռիթմական կազմակերպվածությունը։ Ժողովրդական երաժշտական ավանդույթների հետ կապված ստեղծագործություններում ռիթմը կարող է կապված լինել խոսքի, շարժման, աշխատանքի, պարի կամ ծիսական գործողության բնույթի հետ։ Ռիթմական կրկնությունները, չափային կառույցները, շեշտադրումների հարաբերությունները և ժամանակային կազմակերպման տարբեր ձևերը ստեղծում են ստեղծագործության յուրահատուկ արտահայտչական կերպարը։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է երաժշտական ժամանակը կազմակերպվել միջնադարյան ստեղծագործության մեջ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև երաժշտական ձևի ուսումնասիրությունը։ Ստեղծագործության ներքին կառուցվածքը կարող է հիմնված լինել կրկնվող բաժինների, երկմաս կամ բազմամաս կառուցվածքների, մեղեդիական դարձվածքների հաջորդականության և թեմատիկ նյութի զարգացման վրա։ Ձևային կազմակերպվածության վերլուծությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես է ստեղծագործողը կառուցում երաժշտական միտքը և ինչ միջոցներով է ապահովում ամբողջականության զգացումը։ Ժողովրդական ավանդույթի ազդեցության դեպքում ձևային կառուցվածքը կարող է սերտորեն կապված լինել բանավոր փոխանցման և հիշողության մեխանիզմների հետ, քանի որ կրկնությունը և կառուցվածքային պարզությունը նպաստում են ստեղծագործության պահպանմանն ու փոխանցմանը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ինտոնացիոն բառապաշարի քննությունը։ Առանձին մեղեդիական դարձվածքներ, ռիթմական ձևեր կամ հնչերանգային շարժումներ կարող են կրկնվել տարբեր ստեղծագործություններում՝ ձևավորելով տվյալ մշակութային միջավայրին բնորոշ երաժշտական լեզու։ Այդպիսի ինտոնացիոն միավորների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր ստեղծագործություններ և պարզել դրանց միջև եղած ընդհանուր հատկանիշները։ Միաժամանակ հնարավոր է ուսումնասիրել անհատական և ավանդական սկզբունքների փոխհարաբերությունը՝ պարզելու համար, թե որքանով է ստեղծագործողը հետևում կայացած երաժշտական մոդելներին և որքանով է դրանք վերափոխում։ Միջնադարյան երաժշտական ստեղծագործության լեզվաոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրության մեջ մեծ նշանակություն ունի բանավոր և գրավոր ավանդույթների հարաբերակցությունը։ Երաժշտական նյութի բանավոր փոխանցումը ենթադրում է որոշակի փոփոխականություն․ նույն ստեղծագործությունը տարբեր կատարողների կամ տարբեր միջավայրերի պայմաններում կարող էր ունենալ տարբեր մեղեդիական, ռիթմական կամ կառուցվածքային դրսևորումներ։ Գրավոր արձանագրումը, ընդհակառակը, փորձում է ֆիքսել երաժշտական նյութի որոշակի տարբերակ։ Այս հանգամանքը պետք է հաշվի առնել միջնադարյան երաժշտական աղբյուրների վերլուծության ժամանակ, քանի որ պահպանված գրառումը կարող է ներկայացնել ոչ թե ստեղծագործության միակ և անփոփոխ ձևը, այլ դրա պատմական տարբերակներից մեկը։ Կարևոր է նաև երաժշտության և խոսքի փոխհարաբերությունը։ Եթե ստեղծագործությունը կապված է բանաստեղծական կամ ծիսական տեքստի հետ, երաժշտական լեզվի կառուցվածքը կարող է պայմանավորված լինել բառերի շեշտադրությամբ, վանկային կառուցվածքով և բովանդակային տրամաբանությամբ։ Մեղեդու շարժումը, ռիթմը և ձևային բաժանումները կարող են համապատասխանել խոսքի կառուցվածքին՝ ստեղծելով երաժշտական և բանավոր արտահայտության միասնական համակարգ։ Այսպիսի փոխհարաբերությունը հատկապես կարևոր է երգային ստեղծագործությունների լեզվաոճական բնութագրման համար։ Ժողովրդական և մասնագիտական երաժշտական մտածողության փոխազդեցությունը կարող է դրսևորվել նաև մեղեդիների կառուցման սկզբունքներում։ Ժողովրդական ավանդույթից փոխանցված ինտոնացիոն ձևերը կարող էին ենթարկվել մասնագիտական մշակման՝ ստանալով ավելի բարդ կառուցվածք կամ նոր գործառույթ։ Մյուս կողմից, մասնագիտական երաժշտության որոշ տարրեր կարող էին ներթափանցել ժողովրդական միջավայր և հետագայում վերածվել ավանդական երաժշտական նյութի։ Այս փոխադարձ գործընթացը ցույց է տալիս, որ ժողովրդական և մասնագիտական երաժշտությունը անհրաժեշտ է դիտարկել ոչ թե որպես միմյանցից մեկուսացված համակարգեր, այլ որպես փոխազդող մշակութային ոլորտներ։ Հետազոտության պատմամշակութային նշանակությունն այն է, որ երաժշտական լեզուն դիտարկվում է որպես տվյալ հասարակության աշխարհայացքի արտահայտման միջոց։ Երաժշտության մեջ պահպանված ինտոնացիոն, ռիթմական և ձևային առանձնահատկությունները կարող են վկայել հասարակության գեղագիտական նախասիրությունների, ծիսական պատկերացումների, սոցիալական կյանքի և մշակութային կապերի մասին։ Հետևաբար երաժշտագիտական վերլուծությունը կարող է լրացնել միջնադարյան հասարակության վերաբերյալ պատմական և մշակութաբանական ուսումնասիրությունները։ Աշխատանքի կարևորությունը պայմանավորված է նաև միջնադարյան երաժշտական ժառանգության համակարգված ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ։ Այդ ժառանգության մի մասը պահպանվել է գրավոր աղբյուրներում, մյուս մասը՝ բանավոր ավանդության միջոցով, իսկ որոշ նյութեր հասանելի են միայն հետագա գրառումների և համեմատական ուսումնասիրությունների շնորհիվ։ Երաժշտական լեզվի և ոճի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս տարբեր աղբյուրներից ստացված տվյալները համադրել և վերականգնել երաժշտական մշակույթի զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միջնադարյան ժողովրդապրոֆեսիոնալ երաժշտական ստեղծագործությունը ներկայացնում է որպես բարդ և բազմաշերտ երևույթ, որի լեզվաոճական համակարգը ձևավորվել է ժողովրդական ավանդույթի, մասնագիտական երաժշտական մտածողության, բանավոր փոխանցման և պատմամշակութային միջավայրի փոխազդեցության արդյունքում։ Մեղեդիական, ձայնակարգային, ռիթմական, ձևային և ինտոնացիոն առանձնահատկությունների համակողմանի քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տվյալ ժամանակաշրջանի երաժշտական մտածողության յուրահատկությունները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու միջնադարյան երաժշտական ժառանգության զարգացման մասին։