Տնտեսավարող սուբյեկտների սնանկացման և ռիսկերի գնահատման մեթոդիկան

Այլ առարկաներ

Ճարտարապետագիտական և պատմամշակութային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Թորոս Թորամանյանի՝ Էջմիածնի տաճարի հնագույն ճարտարապետական ձևերի վերաբերյալ ուսումնասիրության քննարկմանն ու գնահատմանը։ Քննության են առնվում տաճարի սկզբնական կառուցվածքի, հատակագծային լուծումների, ծավալատարածական հորինվածքի և հետագա վերափոխումների վերաբերյալ առաջադրված տեսակետները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճարտարապետական հուշարձանի տարբեր շինարարական փուլերի տարբերակման, պահպանված կառուցվածքային տարրերի մեկնաբանման և դրանց ժամանակագրական պատկանելության որոշման խնդիրներին։ Վերլուծվում են պատմական աղբյուրների, ճարտարապետական չափագրությունների, կառուցվածքային դիտարկումների և համեմատական նյութերի օգտագործման հնարավորությունները հուշարձանի նախնական տեսքը վերականգնելու համար։ Քննարկվում են նաև հայկական վաղ քրիստոնեական ճարտարապետության զարգացման համատեքստում տաճարի տեղն ու նշանակությունը և դրա հորինվածքային առանձնահատկությունների վերաբերյալ գիտական մոտեցումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայկական ճարտարապետության պատմության ուսումնասիրման մեթոդներին և Թորամանյանի գիտական ժառանգության շուրջ ձևավորված մասնագիտական քննարկումներին։ Այն կարող է օգտակար լինել ճարտարապետության պատմության, հայագիտության, հնագիտության և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Սիրիայի ճգնաժամի ազդեցության ուսումնասիրությանը Մերձավոր Արևելքում քրդական հարցի զարգացման և դրա կարգավորման հնարավորությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում քրդական հարցը դիտարկվում է որպես տարածաշրջանային և միջազգային քաղաքականության բազմաշերտ խնդիր, որի վրա միաժամանակ ազդում են պետական շահերը, էթնոքաղաքական գործընթացները, անվտանգության մարտահրավերները և տարբեր ուժային կենտրոնների փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սիրիայի ներքաղաքական ճգնաժամի ընթացքում քրդաբնակ տարածքներում տեղի ունեցած քաղաքական և հասարակական փոփոխություններին, քրդական ուժերի դիրքերի ամրապնդմանը և նրանց ձգտումներին՝ ձևավորելու ավելի ինքնուրույն կառավարման մեխանիզմներ։ Ուսումնասիրությունը ներկայացնում է նաև Սիրիայի ճգնաժամի ազդեցությունը Իրաքի, Թուրքիայի և Իրանի հետ կապված քրդական հարցի դրսևորումների վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես են մեկ երկրում տեղի ունեցող իրադարձությունները վերածվում ամբողջ տարածաշրջանին առնչվող անվտանգության և քաղաքականության խնդրի։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում արտաքին դերակատարների քաղաքականության վերլուծությունը, մասնավորապես՝ տարածաշրջանային և միջազգային ուժերի շահերի բախումը, համագործակցության ձևերը և դրանց ազդեցությունը քրդական կազմակերպությունների ու քաղաքական գործընթացների վրա։ Հետազոտությունը անդրադառնում է նաև տարածքային ամբողջականության, ինքնավարության, քաղաքական ներկայացվածության և անվտանգության փոխհարաբերություններին՝ փորձելով գնահատել քրդական հարցի հետագա զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Սիրիական ճգնաժամը ներկայացվում է ոչ միայն որպես քրդական հարցի սրման գործոն, այլև որպես նոր քաղաքական հնարավորություններ ստեղծող միջավայր, որտեղ փոխվում են ուժերի հարաբերակցությունը, բանակցային դիրքերը և տարածաշրջանային քաղաքական օրակարգը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, պատմաբաններին, տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների ոլորտի հետազոտողներին և Մերձավոր Արևելքի ժամանակակից քաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխարհագրություն

Այս աշխատանքը նվիրված է օդում առկա որոշ քիմիական նյութերի հայտնաբերման և քանակական որոշման մեթոդների մշակմանը, ինչպես նաև դրանց կիրառությանը հիգիենիկ նորմավորման գործընթացում։ Նյութում դիտարկվում են տարբեր անալիտիկ մոտեցումներ, այդ թվում՝ գազային քրոմատոգրաֆիա, սպեկտրոֆոտոմետրիա և քիմիական սենսորների կիրառություն, որոնք հնարավորություն են տալիս բարձր ճշգրտությամբ հայտնաբերել նույնիսկ ցածր կոնցենտրացիաների մակարդակում գտնվող վնասակար միացություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արդյունաբերական արտանետումների, աշխատանքային միջավայրերի և քաղաքային օդի աղտոտվածության գնահատման խնդիրներին, որտեղ նման մեթոդների կիրառումը կարևոր է մարդու առողջության պաշտպանության համար։ Ուսումնասիրությունը նաև ընդգծում է ստացված տվյալների հիման վրա հիգիենիկ նորմերի մշակման և վերանայման անհրաժեշտությունը՝ հաշվի առնելով թունաբանական ազդեցությունները, երկարաժամկետ ազդեցության ռիսկերը և թույլատրելի սահմանային կոնցենտրացիաների գիտական հիմնավորումը։ Աշխատանքը ցույց է տալիս, որ օդի որակի վերահսկման արդյունավետ համակարգերի ստեղծումը պահանջում է ինչպես բարձր ճշգրտության լաբորատոր մեթոդներ, այնպես էլ ստանդարտացված նորմատիվային մոտեցումներ, որոնք միասին ապահովում են հանրային առողջության պաշտպանությունը։

Կրոն

«Լապտեր լուսատու» վերնագիրը խորհրդանշական իմաստ ունի և ընթերցողին ուղղորդում է դեպի լույսի՝ որպես գիտելիքի, իմաստության, հոգևոր լուսավորման ու ճշմարտության ճանաչման փոխաբերության ընկալումը։ Լապտերը գրական և հոգևոր ավանդույթներում հաճախ հանդես է գալիս որպես մթության մեջ ճանապարհ ցույց տվող միջոց, որով խորհրդանշվում են մարդու մտավոր զարգացումը, բարոյական կողմնորոշումը և կյանքի դժվարին իրավիճակներում ճիշտ ուղի գտնելու կարողությունը։ Այսպիսի վերնագիրը կարող է կապվել ուսուցողական, խրատական կամ հոգևոր բովանդակության հետ, որտեղ կարևոր տեղ են զբաղեցնում գիտելիքի ձեռքբերումը, առաքինի վարքագիծը, ինքնաճանաչումը և մարդու պարտականությունները հասարակության ու սեփական խղճի հանդեպ։ Տասնիններորդ դարի հայ գրական միջավայրում լուսավորության գաղափարը կարևոր նշանակություն ուներ․ գրավոր խոսքը դիտարկվում էր որպես կրթության տարածման, բարոյական դաստիարակության և հասարակական առաջընթացի միջոց։ Այդ համատեքստում վերնագրի խորհրդանշական շերտը կարելի է կապել ընթերցողին ուղղորդելու, նրան մտածելու մղելու և կյանքի երևույթների նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունք ձևավորելու նպատակի հետ։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ տպագիր գրականության պատմության, տասնիններորդ դարի ընթերցողական մշակույթի և այն գաղափարական ուղղությունների ուսումնասիրության համար, որոնցում գիտելիքն ու հոգևոր լուսավորությունը դիտարկվել են որպես անհատի և հասարակության զարգացման կարևոր նախապայմաններ։ Այն կարող է ընդգրկվել հին հայերեն հրատարակությունների հավաքածուներում՝ որպես տվյալ ժամանակաշրջանի գրական ու մշակութային միջավայրի ուսումնասիրության նյութ։ Վերնագրի պատկերավոր բնույթը նաև հնարավորություն է տալիս դիտարկելու լույսի խորհրդանիշի կիրառությունը հայ գրավոր մշակույթում և դրա կապը կրթության, բարոյականության ու հոգևոր ինքնակատարելագործման գաղափարների հետ։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է մեծահասակների շրջանում COVID-19-ի կլինիկական ընթացքի առանձնահատկությունների և օրգանիզմի իմունային պատասխանում ցիտոկինների նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վարակը դիտարկվում է որպես տարբեր ծանրությամբ և կլինիկական դրսևորումներով ընթացող հիվանդություն, որի զարգացման վրա կարող են ազդեցություն ունենալ տարիքային առանձնահատկությունները, ուղեկցող հիվանդությունները, իմունային համակարգի վիճակը և այլ գործոններ։ Քննության են առնվում հիվանդության կլինիկական պատկերի հիմնական բնութագրերը, ընթացքի տարբերակները և լաբորատոր ցուցանիշների փոփոխությունները՝ դրանք համադրելով բորբոքային ու հակաբորբոքային ցիտոկինների արձագանքի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ցիտոկիններին՝ որպես իմունային համակարգի բջիջների միջև հաղորդակցությունն ապահովող կենսաբանական ազդանշանային մոլեկուլների, որոնք մասնակցում են վարակի նկատմամբ պաշտպանական պատասխանի ձևավորմանն ու բորբոքային գործընթացների կարգավորմանը։ Ուսումնասիրվում է, թե դրանց մակարդակների և փոխհարաբերությունների փոփոխությունները ինչպես կարող են կապված լինել հիվանդության կլինիկական ընթացքի ու ծանրության տարբերությունների հետ՝ միաժամանակ հաշվի առնելով, որ նման կապերը միշտ չէ, որ նշանակում են անմիջական պատճառահետևանքային հարաբերություն։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կլինիկական և իմունաբանական տվյալների համադրումը՝ հիվանդության ընթացքի կենսաբանական մեխանիզմների ավելի ամբողջական ընկալման նպատակով։ Կարևորվում է նաև տարբեր հիվանդների իմունային պատասխանի անհատական տարբերությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն վարակը կարող է ուղեկցվել էապես տարբեր բորբոքային արձագանքներով։ Ցիտոկինային պատասխանի գնահատումը կարող է հետազոտական նշանակություն ունենալ հիվանդության ծանրության հետ կապված կենսամարկերների ուսումնասիրման և ռիսկի գնահատման գիտական մոտեցումների զարգացման համար։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ առանձին իմունաբանական ցուցանիշների մեկնաբանությունը պետք է իրականացվի կլինիկական ընդհանուր պատկերի և այլ լաբորատոր տվյալների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է վարակաբանության, կլինիկական բժշկության և իմունաբանության մոտեցումները՝ նպաստելով SARS-CoV-2 վարակի ժամանակ մեծահասակների օրգանիզմում ձևավորվող կլինիկական և իմունաբանական փոփոխությունների փոխկապակցվածության առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է մաթեմատիկական մոդելավորման կրթական հնարավորությունների ուսումնասիրությանը և դրա կիրառմանը որպես տարբեր ուսումնական առարկաների միջև բովանդակային ու գործնական կապերի ձևավորման արդյունավետ միջոց։ Հետազոտության կենտրոնում այն գաղափարն է, որ մաթեմատիկական գիտելիքները կարող են ծառայել ոչ միայն առանձին հաշվարկային խնդիրների լուծմանը, այլև բնության, տեխնիկայի, հասարակության և տնտեսության մեջ հանդիպող երևույթների նկարագրման, վերլուծության ու կանխատեսման համար։ Մոդելավորման միջոցով սովորողները հնարավորություն են ստանում մաթեմատիկական հասկացությունները կապել ֆիզիկայի, քիմիայի, կենսաբանության, աշխարհագրության, ինֆորմատիկայի, տնտեսագիտության և այլ առարկաների բովանդակության հետ՝ գիտելիքները դիտարկելով միասնական համակարգի շրջանակում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է իրական խնդիրը մաթեմատիկական լեզվով ներկայացնելու գործընթացի վրա։ Սովորողը նախ ուսումնասիրում է տվյալ երևույթը, առանձնացնում դրա էական հատկությունները և փոխկապակցված մեծությունները, ապա կատարում որոշակի պարզեցումներ ու ենթադրություններ և կառուցում համապատասխան մաթեմատիկական նկարագրություն։ Այդ նկարագրությունը կարող է արտահայտվել հավասարման, ֆունկցիայի, գրաֆիկի, աղյուսակի, հավասարումների համակարգի, վիճակագրական կախվածության, երկրաչափական կառուցվածքի կամ այլ մաթեմատիկական միջոցի տեսքով։ Այնուհետև իրականացվում է ստացված մոդելի ուսումնասիրությունը, լուծման արդյունքների մեկնաբանումը և դրանց համեմատումը սկզբնական իրական իրավիճակի հետ։ Այս հաջորդականությունը նպաստում է ոչ միայն մաթեմատիկական կարողությունների, այլև վերլուծական և համակարգային մտածողության զարգացմանը։ Կարևորվում է միջառարկայական կապերի դերը կրթական գործընթացում։ Դպրոցական առարկաները սովորաբար ներկայացվում են առանձին դասընթացների տեսքով, սակայն իրական աշխարհի երևույթները չեն սահմանափակվում մեկ գիտության շրջանակով։ Բնագիտական կամ սոցիալ-տնտեսական խնդրի ուսումնասիրությունը հաճախ պահանջում է միաժամանակ օգտագործել տարբեր ոլորտների գիտելիքներ։ Մաթեմատիկական մոդելավորումը ստեղծում է այդ գիտելիքները միավորելու հնարավորություն, քանի որ մաթեմատիկական լեզուն կարող է կիրառվել տարբեր բնույթի երևույթների քանակական և կառուցվածքային նկարագրման համար։ Այս մոտեցումը նպաստում է սովորողի գիտելիքների ամբողջականացմանը և օգնում է հասկանալ, թե տարբեր դասընթացներում ձեռք բերված հասկացությունները ինչպես կարող են կիրառվել նույն խնդրի լուծման ընթացքում։ Ֆիզիկայի հետ միջառարկայական կապը մոդելավորման առավել ակնառու օրինակներից է։ Շարժման, արագության, արագացման, ուժի, աշխատանքի, էներգիայի, էլեկտրական երևույթների և այլ ֆիզիկական գործընթացների ուսումնասիրությունը հիմնված է մաթեմատիկական հարաբերությունների վրա։ Մոդելավորման առաջադրանքները հնարավորություն են տալիս սովորողին տեսնել, թե ինչպես է ֆիզիկական երևույթի նկարագրությունը վերածվում ֆունկցիայի կամ հավասարման, իսկ ստացված մաթեմատիկական լուծումը կրկին մեկնաբանվում է ֆիզիկական տեսանկյունից։ Այսպիսով մաթեմատիկական բանաձևը դադարում է ընկալվել որպես միայն վերացական արտահայտություն և ձեռք է բերում կոնկրետ երևույթ նկարագրող գործիքի նշանակություն։ Նման կապեր կարող են ձևավորվել նաև քիմիայի հետ։ Նյութերի քանակական հարաբերությունները, լուծույթների բաղադրությունը, ռեակցիաների ընթացքը և տարբեր պարամետրերի միջև կախվածությունները կարող են ներկայացվել մաթեմատիկական մոդելների միջոցով։ Սովորողները կարող են կիրառել համամասնություններ, հավասարումներ, տոկոսային հաշվարկներ, ֆունկցիոնալ կախվածություններ և վիճակագրական մեթոդներ՝ քիմիական խնդիրների վերլուծության ընթացքում։ Այսպիսի առաջադրանքները ցույց են տալիս, որ նույն մաթեմատիկական գաղափարը կարող է ունենալ տարբեր գիտական մեկնաբանություններ և օգտագործվել տարբեր առարկայական իրավիճակներում։ Կենսաբանության հետ կապերի ձևավորման համար մաթեմատիկական մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել պոպուլյացիաների փոփոխությունները, օրգանիզմների աճը, կենսաբանական ցուցանիշների հարաբերակցությունները, ժառանգականության հավանականային օրինաչափությունները և այլ գործընթացներ։ Իրական կամ պայմանական տվյալների օգտագործումը նպաստում է վիճակագրական մտածողության զարգացմանը։ Սովորողները կարող են հավաքել տվյալներ, կազմել աղյուսակներ և գրաֆիկներ, հաշվարկել միջին ցուցանիշներ, համեմատել արդյունքները և կատարել եզրակացություններ։ Այդպիսով մաթեմատիկան հանդես է գալիս որպես կենսաբանական տեղեկատվության մշակման և մեկնաբանման միջոց։ Աշխարհագրության հետ կապը կարող է իրականացվել բնակչության թվաքանակի, կլիմայական ցուցանիշների, տարածությունների, քարտեզների մասշտաբների, բնական ռեսուրսների և տնտեսական աշխարհագրության տվյալների ուսումնասիրության միջոցով։ Մաթեմատիկական մեթոդները հնարավորություն են տալիս մշակել աշխարհագրական տվյալները, բացահայտել փոփոխությունների միտումները և կառուցել պարզ կանխատեսումներ։ Նման աշխատանքը հատկապես նպաստում է գրաֆիկական և վիճակագրական տեղեկատվության ընկալման կարողությունների զարգացմանը։ Ինֆորմատիկայի հետ կապը կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից կրթության պայմաններում։ Բարդ մաթեմատիկական մոդելների ուսումնասիրությունը հաճախ պահանջում է հաշվարկների ավտոմատացում, տվյալների մշակում և արդյունքների պատկերային ներկայացում։ Համակարգչային ծրագրերի, աղյուսակային միջավայրերի կամ ուսումնական ծրագրավորման գործիքների կիրառումը հնարավորություն է տալիս փորձարկել մոդելի տարբեր պարամետրեր և արագ դիտարկել դրանց փոփոխության հետևանքները։ Համակարգչային մոդելավորումը սովորողին թույլ է տալիս կատարել թվային փորձեր, համեմատել տարբեր սցենարներ և ուսումնասիրել այնպիսի գործընթացներ, որոնց ձեռքով հաշվարկը կարող է լինել ժամանակատար։ Այս տեսանկյունից մաթեմատիկայի և ինֆորմատիկայի ինտեգրումը նպաստում է նաև թվային կարողությունների զարգացմանը։ Տնտեսագիտական բովանդակությամբ մոդելները կարող են ներառել եկամուտների և ծախսերի հաշվարկ, տոկոսներ, գների փոփոխություն, արտադրության ցուցանիշներ և այլ քանակական հարաբերություններ։ Նման խնդիրները ցույց են տալիս մաթեմատիկական գիտելիքների կիրառական նշանակությունը և օգնում սովորողներին հասկանալ առօրյա ու տնտեսական գործընթացներում հանդիպող թվային տեղեկատվությունը։ Մոդելավորման միջոցով հնարավոր է զարգացնել նաև ֆինանսական գրագիտության որոշ տարրեր՝ շեշտադրելով տվյալների ճիշտ մեկնաբանությունը և հաշվարկների տրամաբանությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է մոդելավորման առաջադրանքների դասակարգումը։ Դրանք կարող են տարբեր լինել ըստ բարդության, առարկայական բովանդակության, անհրաժեշտ մաթեմատիկական գործիքների և սովորողի ինքնուրույնության աստիճանի։ Սկզբնական փուլերում հնարավոր է առաջարկել արդեն պարզեցված իրավիճակներ, որտեղ հիմնական փոփոխականներն ու պայմանները տրված են։ Հետագայում սովորողներին կարելի է ներգրավել մոդելի կառուցման ամբողջական գործընթացում՝ խնդրի ձևակերպումից մինչև արդյունքների ստուգում և մեկնաբանում։ Այսպիսի աստիճանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս զարգացնել մոդելավորման կարողությունները համակարգված ձևով։ Կարևորվում է ուսուցչի դերը միջառարկայական մոդելավորման կազմակերպման ընթացքում։ Ուսուցիչը պետք է ընտրի այնպիսի խնդիրներ, որոնք մի կողմից համապատասխանում են սովորողների մաթեմատիկական պատրաստվածությանը, իսկ մյուս կողմից իրական կապ են ստեղծում այլ առարկաների բովանդակության հետ։ Արհեստական կամ չափազանց բարդ կապերը կարող են նվազեցնել մեթոդի արդյունավետությունը, մինչդեռ սովորողներին ծանոթ երևույթների վրա հիմնված խնդիրները կարող են բարձրացնել հետաքրքրվածությունը և օգնել հասկանալ ուսումնասիրվող հասկացությունների կիրառական նշանակությունը։ Անհրաժեշտ է նաև համագործակցություն տարբեր առարկաների ուսուցիչների միջև, որպեսզի նույն երևույթը հնարավոր լինի դիտարկել տարբեր գիտական տեսանկյուններից և պահպանել օգտագործվող հասկացությունների գիտական ճշգրտությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում խնդրահարույց ուսուցման հնարավորություններին։ Մոդելավորման առաջադրանքը սովորաբար չունի անմիջապես տրված լուծման եղանակ, և սովորողը պետք է ինքնուրույն որոշի, թե որ տվյալներն են կարևոր, ինչպիսի փոփոխականներ պետք է ընտրել և ինչ մաթեմատիկական միջոցներ կիրառել։ Այս գործընթացը զարգացնում է խնդիր ձևակերպելու, ենթադրություններ առաջադրելու, տարբեր լուծումներ համեմատելու և սեփական ընտրությունը հիմնավորելու կարողությունները։ Սխալ կամ ոչ ճշգրիտ մոդելը նույնպես կարող է ունենալ կրթական արժեք, քանի որ դրա արդյունքների և իրական տվյալների միջև տարբերությունը սովորողին ստիպում է վերանայել սկզբնական ենթադրությունները և կատարելագործել կառուցված մոդելը։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է ստեղծագործական մտածողության զարգացումը։ Նույն իրական խնդիրը հաճախ հնարավոր է ներկայացնել տարբեր մաթեմատիկական մոդելներով, և դրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր առավելություններն ու սահմանափակումները։ Սովորողը կարող է համեմատել մի քանի մոտեցումներ, գնահատել դրանց ճշգրտությունը և ընտրել տվյալ խնդրին առավել համապատասխան տարբերակը։ Այսպիսի աշխատանքը մաթեմատիկական կրթությունը հեռացնում է միայն պատրաստի ալգորիթմների վերարտադրումից և այն դարձնում հետազոտական գործունեության ձև։ Մոդելավորման միջոցով զարգանում է նաև քննադատական մտածողությունը։ Ստացված թվային արդյունքը ինքնին վերջնական պատասխան չէ. անհրաժեշտ է գնահատել դրա իմաստը սկզբնական խնդրի համատեքստում։ Սովորողը պետք է կարողանա որոշել՝ արդյոք արդյունքը իրատեսական է, ինչպիսի սահմանափակումներ ունի օգտագործված մոդելը և ինչ գործոններ չեն ներառվել հաշվարկներում։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է իրական տվյալների հետ աշխատանքի ժամանակ, երբ տեղեկատվությունը կարող է լինել ոչ ամբողջական կամ պարունակել որոշակի անորոշություն։ Առանձին նշանակություն ունի նախագծային և հետազոտական ուսուցման հետ կապը։ Սովորողները կարող են ընտրել իրական խնդիր, հավաքել անհրաժեշտ տվյալները, կառուցել մաթեմատիկական մոդել, կատարել հաշվարկներ և ներկայացնել արդյունքները։ Նման նախագծերը կարող են միավորել մի քանի առարկաների գիտելիքներ և կազմակերպվել անհատական կամ խմբային աշխատանքի ձևով։ Խմբային աշխատանքը նպաստում է նաև հաղորդակցական կարողությունների զարգացմանը, քանի որ անհրաժեշտ է քննարկել գաղափարները, հիմնավորել ընտրված մեթոդները և համատեղ ներկայացնել ստացված արդյունքները։ Հետազոտության մեթոդական հատվածում կարող են դիտարկվել մոդելավորման կիրառման արդյունավետության գնահատման չափանիշները։ Դրանք կարող են ներառել սովորողների մաթեմատիկական գիտելիքների յուրացման մակարդակը, գիտելիքների նոր իրավիճակներում կիրառման կարողությունը, այլ առարկաների հետ կապերը բացահայտելու հմտությունը, խնդիրների լուծման ինքնուրույնությունը և ուսումնական հետաքրքրվածությունը։ Փորձարարական ուսուցման միջոցով հնարավոր է համեմատել ավանդական առաջադրանքներով և միջառարկայական մոդելավորման մեթոդով աշխատող խմբերի արդյունքները՝ պարզելու մեթոդի կրթական ազդեցությունը։ Կարևոր է նաև գնահատման ձևերի կատարելագործումը։ Մոդելավորման առաջադրանքի դեպքում միայն վերջնական թվային պատասխանի գնահատումը բավարար չէ։ Անհրաժեշտ է հաշվի առնել խնդրի ընկալումը, մոդելի ընտրության հիմնավորվածությունը, մաթեմատիկական գործողությունների ճշգրտությունը, արդյունքների մեկնաբանումը և մոդելի սահմանափակումների գիտակցումը։ Այսպիսի բազմակողմ գնահատումը ավելի ամբողջական պատկեր է տալիս սովորողի իրական կարողությունների մասին։ Միջառարկայական մոդելավորումը նպաստում է նաև սովորողների մոտ գիտության միասնական պատկերի ձևավորմանը։ Նրանք սկսում են հասկանալ, որ դպրոցում ուսումնասիրվող առարկաները մեկուսացված գիտելիքների հավաքածուներ չեն, այլ իրական աշխարհի տարբեր կողմերը նկարագրող փոխկապակցված համակարգեր։ Մաթեմատիկան այս համակարգում հանդես է գալիս որպես ընդհանուր լեզու, որի միջոցով հնարավոր է արտահայտել քանակական հարաբերություններ, ուսումնասիրել օրինաչափություններ և կառուցել տարբեր երևույթների պարզեցված ներկայացումներ։ Աշխատության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է ժամանակակից կրթության մեջ կիրառական, հետազոտական և ինտեգրված ուսուցման մեթոդների զարգացման անհրաժեշտությամբ։ Մոդելավորման նպատակային ներառումը դասավանդման գործընթացում կարող է նպաստել մաթեմատիկական գիտելիքների գիտակցված յուրացմանը, դրանց գործնական արժեքի ընկալմանը և տարբեր առարկաներում ձեռք բերված գիտելիքների արդյունավետ համադրմանը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է մաթեմատիկական մոդելավորումը որպես ուսուցման կազմակերպման բազմագործառույթ միջոց, որը կապում է մաթեմատիկական տեսությունը իրական երևույթների հետ, զարգացնում է սովորողների վերլուծական, ստեղծագործական և հետազոտական կարողությունները և նպաստում միջառարկայական գիտելիքների միասնական համակարգի ձևավորմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկայի և բնագիտական առարկաների ուսուցիչների, կրթության մեթոդաբանների, մանկավարժների, դասախոսների, ուսանողների և միջառարկայական ուսուցման կազմակերպմամբ զբաղվող մասնագետների համար։