XIX դարի 40-60-ական թվականների հայ լուսավորական փիլիսոփայությունը

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Պուբլիոս Լենտուլոսի՝ Հիսուս Քրիստոսի մասին Հռոմի սենատին ուղղված հայտնի ուղերձի հետ առնչվող նորահայտ հայկական տեքստային նյութի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այդ գրության հայկական տարբերակը կամ դրան հարակից նյութը, որի լեզվական, բովանդակային, պատմական և ձեռագրագիտական առանձնահատկությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս նոր տեսանկյունից դիտարկել վաղքրիստոնեական գրականության տարածման և վերարտադրության գործընթացները։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում Պուբլիոս Լենտուլոսին վերագրվող ուղերձի պատմությանը, դրա հեղինակության և իսկության վերաբերյալ գիտական քննարկումներին, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչպիսի տեղ է զբաղեցրել այդ ավանդությունը քրիստոնեական պատմագրության և գրականության մեջ։ Հայկական նյութի ուսումնասիրությունը կատարվում է համեմատական մոտեցմամբ՝ հաշվի առնելով այլ լեզուներով պահպանված տարբերակների և հարակից ավանդությունների առանձնահատկությունները։ Առանձին կարևորություն է տրվում տեքստի լեզվական կառուցվածքին, բառապաշարին, թարգմանական կամ վերամշակման հնարավոր հետքերին և այն առանձնահատկություններին, որոնք կարող են վկայել դրա ձևավորման ու փոխանցման պատմության մասին։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է հայկական ձեռագրական և թարգմանական ավանդույթին՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող էին քրիստոնեական տարբեր գրություններ, պատմություններ և ապոկրիֆ կամ կիսապատմական բնույթի նյութեր ներթափանցել հայկական մտավոր և կրոնական միջավայր։ Նորահայտ նյութի ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ ոչ միայն տվյալ գրության պատմության, այլև հայ միջնադարյան գրականության, հայագիտության, վաղքրիստոնեական աղբյուրագիտության և տեքստաբանության համար։ Հեղինակը ձգտում է առանձնացնել պատմական փաստերը հետագա ավանդական կամ լեգենդային շերտերից՝ ուշադրություն դարձնելով աղբյուրների համադրությանը և տեքստի գիտական քննությանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, հայագետների, ձեռագրագետների, աստվածաբանների և քրիստոնեական գրականության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար, քանի որ նորահայտ հայկական նյութը հնարավորություն է տալիս լրացուցիչ տվյալների միջոցով ուսումնասիրելու Հիսուս Քրիստոսի մասին վաղ քրիստոնեական գրությունների շրջանառությունը, դրանց տարբերակների փոխհարաբերությունները և հայկական մշակութային միջավայրում դրանց ընկալման առանձնահատկությունները։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է վերամշակող կազմակերպություններում արտահանման ռազմավարության ձևավորման, գնահատման և կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության առանձնահատկությունների և գործնական փորձի հիման վրա։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են արտահանման նշանակությունը վերամշակող արդյունաբերության զարգացման, կազմակերպությունների մրցունակության բարձրացման, արտադրական ներուժի արդյունավետ օգտագործման և արտաքին շուկաներում դիրքերի ամրապնդման տեսանկյունից։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են արտահանման ռազմավարության էությունը, նպատակներն ու հիմնական բաղադրիչները, արտաքին տնտեսական միջավայրի ազդեցությունը կազմակերպությունների գործունեության վրա, ինչպես նաև արտահանման շուկաների ընտրության, ապրանքների մրցունակության գնահատման, գնագոյացման, շուկայավարման և լոգիստիկայի հետ կապված հարցերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի վերամշակող կազմակերպությունների արտահանման հնարավորություններին և այն գործոններին, որոնք կարող են խթանել կամ սահմանափակել դրանց մուտքը միջազգային շուկաներ։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարևորվում են արտադրանքի որակը, միջազգային չափանիշներին համապատասխանությունը, տեխնոլոգիական վերազինումը, արտադրական ծախսերի օպտիմալացումը, բրենդավորման և շուկայավարման արդյունավետությունը, ինչպես նաև արտաքին շուկաների պահանջների ուսումնասիրությունը։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև արտահանման գործընթացում հանդիպող հիմնական խոչընդոտներին՝ շուկաների սահմանափակ հասանելիությանը, մրցակցային ճնշմանը, ֆինանսական և լոգիստիկ խնդիրներին, մաքսային և վարչական ընթացակարգերին, արտադրական հզորությունների սահմանափակումներին և միջազգային պահանջներին համապատասխանելու անհրաժեշտությանը։ Հետազոտության կարևոր նպատակներից է բացահայտել այն գործնական ուղղությունները, որոնց կիրառումը կարող է նպաստել արտահանման գործունեության արդյունավետության բարձրացմանը։ Այդ համատեքստում դիտարկվում են շուկաների դիվերսիֆիկացման, նոր արտահանման ուղղությունների որոնման, արտադրանքի տեսականու ընդլայնման, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման, որակի կառավարման համակարգերի կատարելագործման, միջազգային համագործակցության և թվային շուկայավարման գործիքների կիրառման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, կառավարման մասնագետների, ձեռնարկությունների ղեկավարների, արտահանմամբ զբաղվող կազմակերպությունների և Հայաստանի արտաքին տնտեսական ներուժի զարգացման հարցերով հետաքրքրվող հետազոտողների համար՝ հնարավորություն տալով ամբողջական պատկերացում կազմել վերամշակող ոլորտում արտահանման ռազմավարության արդյունավետության վրա ազդող գործոնների և դրա կատարելագործման հնարավոր ուղիների վերաբերյալ։

Ինֆորմատիկա

Գիրքը նվիրված է գործընթացների համարժեքության ճանաչման տեսական և գործնական հիմնախնդիրներին՝ համակարգերի նախագծման փուլում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են գործընթացների վարքագծային և կառուցվածքային համարժեքության գնահատման մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս համեմատելու տարբեր նախագծային լուծումներ, հայտնաբերելու դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները և ապահովելու նախագծվող համակարգերի ճշգրտությունն ու հուսալիությունը։ Ներկայացվում են ձևական մոդելավորման, գործընթացների վերլուծության և ստուգման ժամանակակից մոտեցումները, ինչպես նաև ալգորիթմական մեթոդներ, որոնք կիրառվում են բարդ տեղեկատվական և ծրագրային համակարգերի մշակման ընթացքում։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է համարժեքության ճանաչման դերը նախագծային սխալների կանխարգելման, համակարգերի օպտիմալացման և դրանց ֆունկցիոնալ համապատասխանության ապահովման գործում։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է համակարգային վերլուծաբանների, ծրագրային ճարտարագետների, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետների, հետազոտողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են համակարգերի մոդելավորման, նախագծման և ձևական վերլուծության ժամանակակից մեթոդներով։

Մշակույթ

Հրատարակությունը տեղեկատվական և մատենագիտական բնույթի պարբերական տեղեկատու է, որը համակարգված ներկայացնում է ՀՍՍՀ մշակույթի և արվեստի տարբեր ոլորտներին վերաբերող նոր հրատարակված գրականությունը՝ հնարավորություն տալով ընթերցողներին և մասնագետներին հետևելու տվյալ ժամանակաշրջանի մասնագիտական հրատարակչական արտադրանքին։ Նյութերի շրջանակը կարող է ընդգրկել մշակույթի ընդհանուր հարցերին, մշակութային քաղաքականությանը, արվեստի պատմությանն ու տեսությանը, կերպարվեստին, գեղանկարչությանը, քանդակագործությանը, գրաֆիկային, ճարտարապետությանը, երաժշտությանը, թատրոնին, կինոյին, պարարվեստին, ժողովրդական ստեղծագործությանը, դեկորատիվ-կիրառական արվեստին, թանգարանային և գրադարանային գործունեությանը վերաբերող գրքեր, հոդվածներ, ժողովածուներ և այլ տպագիր հրապարակումներ։ Մատենագիտական նյութերի թեմատիկ դասավորությունը նպաստում է անհրաժեշտ տեղեկատվության արագ հայտնաբերմանը և հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրողին պատկերացում կազմելու հետաքրքրող բնագավառում նոր լույս տեսած աշխատությունների մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի հրատարակության ընթացիկ բնույթը, քանի որ այն նպատակ ունի ոչ միայն ամփոփելու արդեն ձևավորված գրական ժառանգությունը, այլև պարբերաբար արձանագրելու նոր հրապարակումները՝ ստեղծելով տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և արվեստագիտական գրականության շարունակական մատենագիտական պատկերը։ Տեղեկատուն կարող է օգտագործվել գրադարանային-տեղեկատվական սպասարկման, թեմատիկ մատենագիտական ցանկերի կազմման, գիտական աշխատանքի համար անհրաժեշտ աղբյուրների նախնական որոնման, գրականության համալրման և մասնագիտական իրազեկման նպատակներով։ Այն օգտակար է արվեստաբանների, մշակութաբանների, երաժշտագետների, թատերագետների, կինոգետների, գրադարանավարների, մատենագետների, դասախոսների, ուսանողների և մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների համար։ Մատենագիտական գրառումների կուտակումը նաև պատմական արժեք է ձեռք բերում, քանի որ տարբեր տարիների թողարկումների համադրումը հնարավորություն է տալիս հետևելու մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գիտական ու մասնագիտական հետաքրքրությունների փոփոխություններին, առանձին թեմաների ակտիվացմանը և հրատարակչական գործունեության զարգացման միտումներին։ Այդպիսով տեղեկատուն կատարում է տեղեկատվական, որոնողական, հաշվառման և պատմամատենագիտական գործառույթներ՝ նպաստելով մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ գրականության համակարգմանը, պահպանմանը և արդյունավետ օգտագործմանը։

Փիլիսոփայություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայոց ցեղասպանության ուսումնասիրության կրոնագիտական ուղղություններին և պատմական իրադարձությունների մեջ կրոնական գործոնի դերի վերլուծության տեսական ու մեթոդաբանական խնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում կրոնական ինքնության, ազգային պատկանելության, հասարակական հարաբերությունների և քաղաքական գործընթացների փոխազդեցությունն է՝ ուշադրություն դարձնելով այն հանգամանքին, որ կրոնական գործոնը պատմական վերլուծության մեջ չի կարող դիտարկվել մեկուսացված սոցիալական, էթնիկական, քաղաքական և գաղափարական պայմաններից։ Քննվում են կրոնական համայնքների կարգավիճակի, քրիստոնեական ինքնության, եկեղեցական հաստատությունների և հոգևոր մշակույթի նշանակությունը հայ բնակչության հասարակական կյանքի ու ինքնության պահպանման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն մեթոդաբանական հարցին, թե ինչպես կարելի է տարբերակել կրոնական շարժառիթները քաղաքական, ազգային և սոցիալական գործոններից՝ խուսափելով պատմական բարդ գործընթացները մեկ պատճառի վերագրելուց։ Ուսումնասիրվում են կրոնական հռետորաբանության, ինքնության սահմանազատման, կրոնափոխության, եկեղեցական կառույցների նկատմամբ քաղաքականության և հոգևոր-մշակութային ժառանգության ճակատագրի հետ կապված հարցերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սկզբնաղբյուրների քննադատական օգտագործումը՝ եկեղեցական փաստաթղթերի, վկայությունների, հուշագրությունների, դիվանագիտական նյութերի և ժամանակաշրջանի այլ գրավոր աղբյուրների համադրման միջոցով։ Կրոնագիտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նաև ողբերգական պատմական փորձի հետագա ընկալումը կրոնական հիշողության, համայնքային ինքնության, հիշատակի ծեսերի և հոգևոր մշակույթի շրջանակներում։ Անդրադարձ է կատարվում տարբեր քրիստոնեական եկեղեցիների և կրոնական կազմակերպությունների արձագանքների ուսումնասիրման նշանակությանը՝ դրանք դիտարկելով համապատասխան պատմական միջավայրի և աղբյուրագիտական սահմանափակումների համատեքստում։ Հետազոտությունը կարևորում է պատմագիտության, կրոնագիտության, աստվածաբանության, սոցիոլոգիայի և մշակութային հիշողության ուսումնասիրությունների միջև միջգիտակարգային կապը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը նպատակ ունի համակարգելու կրոնական բաղադրիչի ուսումնասիրման հիմնական խնդիրները և ցույց տալու, թե կրոնագիտական վերլուծությունը ինչպես կարող է լրացնել պատմական հետազոտությունը՝ նպաստելով ցեղասպանության պատճառների, հետևանքների, հիշողության և հայ հասարակության հոգևոր-մշակութային փորձառության առավել բազմակողմանի ըմբռնմանը։

Քաղաքագիտություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կարևորագույն ուղղություններից մեկի՝ ծովային ելքի ձեռքբերման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը 1919-1920 թվականներին։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում է այն աշխարհաքաղաքական և տնտեսական իրավիճակը, որում նորաստեղծ հայկական պետությունը փորձում էր հաղթահարել իր ներփակ աշխարհագրական դիրքը և ապահովել կապ դեպի Սև կամ Միջերկրական ծով։ Ծովային ելքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տարածքային ձեռքբերման խնդիր, այլև որպես Հայաստանի տնտեսական զարգացման, արտաքին առևտրի, հաղորդակցության, քաղաքական ինքնուրույնության և միջազգային դիրքերի ամրապնդման կարևոր նախապայման։ Ուսումնասիրության մեջ վերլուծվում են հայկական կառավարության և Փարիզում գործող հայկական պատվիրակությունների դիվանագիտական քայլերը, նրանց ներկայացրած տարածքային պահանջները և միջազգային խորհրդաժողովներում ծավալված բանակցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կիլիկիայի, Տրապիզոնի, Լազիստանի և Բաթումի ուղղություններով ծովային ելք ապահովելու տարբերակներին, ինչպես նաև դրանց շուրջ ձևավորված միջազգային հակասություններին։ Աշխատանքը ներկայացնում է Հայաստանի հարաբերությունները Վրաստանի, Հունաստանի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի հետ՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին այդ պետությունների ռազմավարական և տարածքային շահերը ազդում հայկական դիվանագիտական նախաձեռնությունների վրա։ Կարևորվում է նաև հայ-վրացական հարաբերություններում Լազիստանի, Բաթումի և մերձսևծովյան տարածքների շուրջ առաջացած տարաձայնությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև Պոնտոսի հույների տարածքային պահանջների ազդեցությունը Տրապիզոնի հարցի վրա։ Հետազոտության կարևոր հատվածը վերաբերում է Սևրի պայմանագրի շրջանակում Հայաստանի ծովային ելքի իրավունքի ամրագրմանը և դրա հետագա ճակատագրին՝ ցույց տալով, որ դիվանագիտական ձեռքբերումները չվերածվեցին կայուն և գործնականորեն իրականացված տարածքային լուծման։ Աշխատանքը նաև բացահայտում է ծովային ելքի ծրագրերի ձախողման հիմնական պատճառները՝ կապված մեծ տերությունների հակասությունների, տարածաշրջանային պետությունների շահերի, թուրքական քաղաքականության և Հայաստանի սահմանափակ քաղաքական ու ռազմական հնարավորությունների հետ։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության և դիվանագիտության պատմության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպիսի միջազգային պայմաններում էր ձևավորվում հայկական պետության արտաքին քաղաքական օրակարգը և ինչ նշանակություն ուներ աշխարհագրական մեկուսացվածության հաղթահարումը հանրապետության գոյատևման ու զարգացման համար։