Տնտեսական աճի ապահովման հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում

Բնապահպանություն

Բնօգտագործումը բնական ռեսուրսների՝ հողի, ջրի, օդի, անտառների, օգտակար հանածոների և կենդանական աշխարհի օգտագործումն է մարդու տնտեսական և սոցիալական կարիքների բավարարման նպատակով։ Բնօգտագործման կառավարումը այն համակարգն է, որը կարգավորում է այդ ռեսուրսների օգտագործման չափը, ձևերը և արդյունավետությունը՝ ապահովելով դրանց վերականգնելիությունը և երկարաժամկետ պահպանությունը։ Շրջակա միջավայրի պահպանությունը գիտական, իրավական և կազմակերպչական միջոցառումների ամբողջություն է, որի նպատակն է կանխել բնության աղտոտումը, բնական հավասարակշռության խախտումը և կենսաբազմազանության կորուստը, ինչպես նաև ապահովել մարդու առողջության և կյանքի համար անվտանգ միջավայր։ Բնօգտագործման հիմնական տեսակներն են ռացիոնալ (կայուն) և ոչ ռացիոնալ (անարդյունավետ) օգտագործումը, ինչպես նաև ոլորտային բաժանումները՝ արդյունաբերական, գյուղատնտեսական, էներգետիկ և ջրօգտագործում։ Ռացիոնալ բնօգտագործումը ենթադրում է ռեսուրսների խնայողաբար և գիտականորեն հիմնավորված օգտագործում, մինչդեռ ոչ ռացիոնալը հանգեցնում է դրանց սպառման և բնապահպանական խնդիրների խորացման։ Բնօգտագործման և շրջակա միջավայրի պահպանության հիմնական սկզբունքներն են կայուն զարգացումը, կանխարգելման սկզբունքը, «աղտոտողը վճարում է» սկզբունքը, բնական ռեսուրսների վերականգնման ապահովումը և էկոհամակարգերի հավասարակշռության պահպանումը։ Այս համակարգը կարևոր է, քանի որ այն թույլ է տալիս համադրել տնտեսական զարգացումը և բնության պահպանությունը՝ ապահովելով ներկա և ապագա սերունդների բարեկեցությունը։

Գրականություն

Այս թեման վերաբերում է հայ դասական գրող Մուրացանի կյանքին և ստեղծագործական գործունեությանը, ով համարվում է XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի հայ գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Մուրացանը ծնվել է 1854 թվականին Շուշիում՝ հոգևորականի ընտանիքում, իսկ նրա իսկական անունը Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան է։ Նա ստացել է կրթություն Շուշիի հոգևոր դպրոցում և Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, որտեղ ձևավորվել է նրա գրական և պատմական հետաքրքրությունների շրջանակը։ Մուրացանի ստեղծագործությունները հիմնականում պատմավեպեր և պատմական դրամաներ են, որոնցում նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ ժողովրդի անցյալին, ազգային արժեքներին և բարոյական խնդիրներին։ Նրա ամենահայտնի գործերից է «Գևորգ Մարզպետունի» վեպը, որը ներկայացնում է X դարի Հայաստանի պատմական իրադարձությունները և Բագրատունյաց ժամանակաշրջանի պայքարը պետականության պահպանման համար։ Մուրացանի ստեղծագործություններում հաճախ ընդգծվում են հայրենասիրության, անձնազոհության և ազգային ինքնության գաղափարները։ Նա քննադատել է ժամանակի սոցիալական անարդարությունները և բարոյական անկումը՝ փորձելով իր գրականությամբ բարձրացնել ազգային գիտակցությունը։ Մուրացանը երկար տարիներ աշխատել է ուսուցչի և գրողի կարգավիճակով՝ միաժամանակ զարգացնելով իր գրական գործունեությունը։ Նրա կյանքի վերջին տարիները անցել են դժվար պայմաններում, և նա մահացել է 1908 թվականին։ Չնայած համեմատաբար կարճ կյանքին՝ Մուրացանը թողել է հարուստ գրական ժառանգություն, որը կարևոր դեր ունի հայ պատմական արձակի զարգացման մեջ և մինչ այսօր համարվում է ազգային գրականության արժեքավոր մաս։

Այլ առարկաներ

Spot Market, օպցիոն, սվոպ և կենտրոնական բանկի ինտերվենցիաները միասին ներկայացնում են ֆինանսական շուկաների հիմնական գործիքներ և կարգավորման մեխանիզմներ, որոնք օգտագործվում են ինչպես առևտրի իրականացման, այնպես էլ ռիսկերի կառավարման և մակրոտնտեսական կայունության ապահովման համար։ Spot Market-ը վերաբերում է այն շուկային, որտեղ ֆինանսական ակտիվները, արժույթները կամ ապրանքները գնվում և վաճառվում են անմիջապես՝ ընթացիկ շուկայական գնով և կարճաժամկետ հաշվարկով, ինչը ապահովում է բարձր իրացվելիություն և արագ գործարքներ։ Օպցիոնը ածանցյալ ֆինանսական գործիք է, որը գնորդին տալիս է իրավունք, բայց ոչ պարտավորություն՝ ապագայում որոշակի գնով ակտիվ գնելու կամ վաճառելու համար, և այն լայնորեն կիրառվում է ռիսկերի հեջավորման և սպեկուլյացիայի նպատակներով։ Սվոպը պայմանագիր է, որի շրջանակում կողմերը փոխանակում են ֆինանսական հոսքեր, օրինակ՝ տոկոսադրույքներ կամ արժույթներ, ինչը թույլ է տալիս օպտիմալացնել պարտավորությունները և կառավարել տոկոսային կամ արժութային ռիսկերը։ Կենտրոնական բանկի ինտերվենցիաները պետական դրամավարկային քաղաքականության գործիք են, որոնց միջոցով կենտրոնական բանկը միջամտում է արտարժույթի շուկային՝ արժույթի կուրսը կայունացնելու, ինֆլյացիան վերահսկելու կամ ֆինանսական համակարգի տատանումները մեղմելու նպատակով, հաճախ օգտագործելով արտարժույթի պահուստներ կամ տոկոսադրույքային քաղաքականության փոփոխություններ։

Պատմություն

Աշխատության առանցքում գտնվում է Հայաստանի ճակատագիրը որոշած միջազգային և տարածաշրջանային զարգացումների վերլուծությունը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես Առաջին համաշխարհային պատերազմ-ից հետո ձևավորված նոր աշխարհակարգը, մեծ տերությունների շահերը և տարածաշրջանային հակասությունները ազդեցին Հայաստանի վրա։ Այս համատեքստում կարևոր տեղ է հատկացվում Սևրի պայմանագիր-ին, որը հայկական կողմի համար ստեղծում էր մեծ ակնկալիքներ, սակայն իրականում չիրագործվեց քաղաքական պայմանների փոփոխության պատճառով։ Խուրշուդյանը մանրամասն ներկայացնում է նաև Թուրք-հայկական պատերազմ-ը, որը դարձավ Հայաստանի ռազմական և քաղաքական թուլացման հիմնական պատճառներից մեկը։ Ներկայացվում են ռազմական գործողությունների ընթացքը, հայկական բանակի վիճակը և արտաքին աջակցման բացակայությունը, ինչը հանգեցրեց ծանր հետևանքների։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր-ին, որը փաստացիորեն ամրագրեց Հայաստանի պարտությունը և սահմանափակեց նրա տարածքը։ Հեղինակը վերլուծում է պայմանագրի դրույթները և դրա ազդեցությունը Հայաստանի պետականության վրա՝ ցույց տալով, որ այն դարձավ երկրի բաժանման և անկախության կորստի կարևոր փուլերից մեկը։ Աշխատության կարևոր բաժիններից է նաև խորհրդային գործոնի ներկայացումը։ Խուրշուդյանը ցույց է տալիս, թե ինչպես Խորհրդային իշխանության հաստատումը Հայաստանում-ը փոխեց քաղաքական իրավիճակը և հանգեցրեց Հայաստանի բաժանմանը տարբեր ուժերի ազդեցության գոտիների միջև։ Նա վերլուծում է նաև խորհրդային և քեմալական Թուրքիայի համագործակցությունը, որը մեծ դեր խաղաց տարածաշրջանի սահմանների ձևավորման մեջ։ Գիրքը չի սահմանափակվում միայն քաղաքական և ռազմական իրադարձություններով․ այն նաև անդրադառնում է այդ ժամանակաշրջանի սոցիալական և մարդկային հետևանքներին՝ գաղթ, ավերածություններ և բնակչության ծանր վիճակ։ Հեղինակը փորձում է ամբողջական պատկեր ներկայացնել ոչ միայն պետական մակարդակով կատարված փոփոխությունների, այլ նաև հասարակության վրա դրանց ազդեցության մասին։

Պատմություն

Այս աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Կիլիկիայի հայկական պետականության վերջին փուլին՝ 14–15-րդ դարերին։ Այն ընդգրկում է այն ժամանակաշրջանը, երբ Կիլիկիո հայոց թագավորությունը արդեն թուլացած էր և կանգնած էր արտաքին ուժերի ճնշման տակ, սակայն դեռ շարունակում էր պահպանել որոշ ինքնիշխան կառույցներ։ Գրքում հեղինակը վերլուծում է քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական իրավիճակը, որը ձևավորվել էր տարածաշրջանում մամլուքյան, մոնղոլական և եվրոպական ազդեցությունների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ինքնիշխան հայկական կազմավորումներին, որոնք շարունակել են գոյություն ունենալ թագավորության անկումից հետո։ Աշխատության հիմնական թեմաներից են․ Կիլիկիայի հայկական թագավորության թուլացման պատճառները արտաքին ուժերի՝ հատկապես մամլուքների ազդեցությունը հայկական իշխանական տների և տեղական կառույցների գործունեությունը ինքնիշխանության պահպանման փորձերը 14–15-րդ դարերում Կիլիկիայի հայկական քաղաքական համակարգի վերջնական անկումը 1424 թվականին Հեղինակը օգտագործում է պատմական աղբյուրներ, տարեգրություններ և դիվանագիտական տվյալներ՝ ներկայացնելով Կիլիկիայի պատմության վերջին փուլը որպես բարդ քաղաքական գործընթացների արդյունք։

Մանկական

Գիտելիքների աշխարհում. Մեր մոլորակը Հրատարակիչ - Բուկինիստ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-66-273-2