ՀՀ առողջապահության ոլորտի ֆինանսական ռազմավարության բարելավման ուղիները

Քիմիա

Երկաթը, նիկելը և կոբալտը մետաղական քիմիական տարրեր են, որոնք պատկանում են անցումային մետաղների խմբին և ունեն կարևոր նշանակություն ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ կենսաբանական և տեխնոլոգիական գործընթացներում։ Երկաթը ամենատարածված և լայն կիրառվող մետաղներից է, որն առանձնանում է բարձր ամրությամբ և մագնիսական հատկություններով, և հիմնականում օգտագործվում է պողպատի ու համաձուլվածքների արտադրության մեջ՝ շինարարության, մեքենաշինության և տարբեր ինժեներական կառույցների համար։ Նիկելը հայտնի է իր կոռոզիակայունությամբ և ամրությամբ, հաճախ օգտագործվում է համաձուլվածքներում՝ պողպատին հավելելով դիմացկունություն բարձր ջերմաստիճանների և ագրեսիվ միջավայրերի նկատմամբ, ինչպես նաև կիրառվում է մարտկոցների և էլեկտրատեխնիկական սարքավորումների արտադրության մեջ։ Կոբալտը նույնպես արժեքավոր անցումային մետաղ է, որն ունի մագնիսական հատկություններ և լայնորեն օգտագործվում է բարձրորակ համաձուլվածքների, մշտական մագնիսների և հատուկ տեխնոլոգիական նյութերի ստեղծման մեջ, ինչպես նաև կարևոր դեր ունի կենսաբանական համակարգերում՝ որպես վիտամին B12-ի բաղադրիչ։ Այս երեք տարրերը հաճախ ուսումնասիրվում են միասին, քանի որ ունեն համեմատաբար մոտ ֆիզիկաքիմիական հատկություններ և կարող են ձևավորել կայուն համաձուլվածքներ, որոնք կիրառվում են ավիատիեզերական, ռազմական և բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերություններում։ Նրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև քիմիական ռեակցիաների, էլեկտրաքիմիայի և նյութերի կառուցվածքի հասկացման համար, քանի որ դրանք ցուցաբերում են տարբեր օքսիդացման աստիճաններ և ակտիվ մասնակցություն են ունենում բազմաթիվ արդյունաբերական գործընթացներում։

Այլ առարկաներ

Օժանդակ արտադրամասերի կազմակերպումը արտադրությունում կարևոր դեր ունի հիմնական արտադրական գործընթացի անխափան և արդյունավետ աշխատանքի ապահովման գործում։ Օժանդակ արտադրամասերը այն ստորաբաժանումներն են, որոնք անմիջական արտադրանք չեն թողարկում, սակայն ապահովում են հիմնական արտադրության տեխնիկական, էներգետիկ, գործիքային և սպասարկման պայմանները։ Դրանց շարքին են դասվում վերանորոգման, էներգամատակարարման, գործիքային, տրանսպորտային և պահեստային ծառայությունները։ Օժանդակ արտադրամասերի հիմնական նպատակն է ապահովել սարքավորումների անխափան աշխատանքը, նվազեցնել կանգառները և բարձրացնել արտադրության ընդհանուր արդյունավետությունը։ Դրանց ճիշտ կազմակերպումը ենթադրում է աշխատանքների հստակ բաժանում, տեխնիկական սպասարկման պլանավորում և նյութատեխնիկական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործում։ Վերանորոգման արտադրամասերը զբաղվում են սարքավորումների ընթացիկ և կապիտալ նորոգմամբ, ինչը թույլ է տալիս երկարացնել մեքենաների ծառայության ժամկետը և կանխել խափանումները։ Էներգետիկ արտադրամասերը ապահովում են էլեկտրաէներգիա, ջերմություն, սեղմված օդ և այլ էներգետիկ ռեսուրսներ, որոնք անհրաժեշտ են արտադրական գործընթացի համար։ Գործիքային արտադրամասերը արտադրում և սպասարկում են անհրաժեշտ գործիքներն ու սարքավորումները, իսկ տրանսպորտային ծառայությունները կազմակերպում են հումքի, նյութերի և պատրաստի արտադրանքի տեղափոխումը։ Պահեստային տնտեսությունը ապահովում է նյութերի ճիշտ պահպանումը և դրանց ժամանակին տրամադրումը արտադրությանը։ Օժանդակ արտադրամասերի արդյունավետ կազմակերպման համար կարևոր է նաև ավտոմատացման և թվայնացման կիրառումը, ինչը թույլ է տալիս վերահսկել գործընթացները և նվազեցնել ծախսերը։ Բացի այդ, կարևոր դեր ունի աշխատանքի անվտանգության ապահովումը և արտադրական կարգապահության պահպանումը։ Այսպիսով, օժանդակ արտադրամասերը հանդիսանում են արտադրական համակարգի անբաժանելի մաս, որի ճիշտ կազմակերպումը ապահովում է հիմնական արտադրության կայունությունը, արտադրողականության աճը և ընդհանուր տնտեսական արդյունավետությունը։

Պատմություն

Այս աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Զանգեզուրի տարածաշրջանի գոյապայքարին 1917–1920 թվականներին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ձևավորման բարդ շրջանի համատեքստում։ Գրքում հեղինակը ներկայացնում է Զանգեզուրի բնակչության ինքնապաշտպանական պայքարը՝ օսմանյան և ադրբեջանական ուժերի սպառնալիքների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղական ինքնակազմակերպմանը, ռազմական դիմադրությանը և քաղաքական ղեկավարության ձևավորմանը։ Աշխատության հիմնական թեմաներից են․ Զանգեզուրի ռազմաքաղաքական իրավիճակը 1917–1920 թթ. ինքնապաշտպանական ջոկատների և տեղական կառույցների գործունեությունը տարածաշրջանի բնակչության դիմադրությունը արտաքին հարձակումներին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հետ կապերը տարածաշրջանային հակամարտությունների ազդեցությունը պետականության ձևավորման վրա Հեղինակը օգտագործում է արխիվային փաստաթղթեր, ժամանակակիցների հուշագրություններ և պատմական աղբյուրներ՝ վերականգնելով Զանգեզուրի գոյապայքարի ամբողջական պատկերը։

Մանկական

«Հեքիաթների մոլորակ. ընտրանի 9» (Ղազարոս Աղայան) հայ հեքիաթարվեստի հիասքանչ հավաքածու է, որը ներկայացնում է Աղայանի լավագույն հեքիաթները։ Գիրքը հիմնված է ժողովրդական խոսքի ոճի վրա, սակայն Աղայանը հեքիաթներին տալիս է իր յուրահատուկ գրական ձևը և հնչեղությունը։ Հեքիաթների լեզուն պարզ է, կենսունակ և հուզիչ՝ հարմար երեխաների համար, բայց նաև հաճելի մեծերի համար։ Աղայանի հերոսները հաճախ հանդես են գալիս որպես պարզ մարդիկ՝ մեծ խիզախությամբ, հումորով և ճշմարտության որոնմամբ։ Գիրքը ներկայացնում է ժողովրդական արժեհամակարգը՝ բարոյականության, արդարության և ազնվության մասին ուսմունքներով։ Հեքիաթներում հաճախ ընդգծվում է, որ չարը հալչում է ճշմարտության և խելքի առաջ։ Աղայանը հումորով է նկարագրում մարդկային թերությունները, սակայն ոչ երբեք նենգ կամ վիրավորական։ Հեքիաթների աշխարհը լի է զվարճալի դրվագներով, սիմվոլներով և պատկերներով, որոնք զարգացնում են երևակայությունը։ Գիրքը նաև կարևոր է հայ գրականության համար, քանի որ Աղայանը հանդիսանում է հայ հեքիաթի մեծ վարպետներից մեկը։ «Հեքիաթների մոլորակ» հավաքածուն օգնում է երեխաներին սիրել կարդալը և ճանաչել ազգային մշակույթը։ Այս գիրքը հարմար է որպես ուսումնական ընթերցանություն և նաև որպես ընտանեկան ընթերցում՝ երեկոյան պատմությունների համար։ Հրատարակիչ - ՄՀՄ Գրատուն Հրատ. տարեթիվ - 2015 ISBN - 978-9939-842-27-1

Հոգեբանություն

Психология супружества: теория и практика աշխատությունը ընտանեկան և սոցիալական հոգեբանության ոլորտի ուսումնա-գիտական ձեռնարկ է, որը նվիրված է ամուսնական հարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և կայունության հոգեբանական հիմունքների ուսումնասիրությանը, այն ներկայացնում է զույգերի փոխհարաբերությունների հիմնական փուլերը՝ ծանոթացում, զուգընկերության ընտրություն, ամուսնություն, համատեղ կյանքի ադապտացիա և հնարավոր ճգնաժամային իրավիճակներ, գիրքը վերլուծում է հաղորդակցման ոճերի ազդեցությունը ամուսնական բավարարվածության վրա, կոնֆլիկտների առաջացման պատճառները և դրանց լուծման մեթոդները, ինչպես նաև ընդգծում է փոխըմբռնման, հուզական աջակցության և դերային բաշխման կարևորությունը ընտանեկան կայունության համար, միաժամանակ առաջարկելով հոգեբանական խորհրդատվության և միջամտության գործնական մոտեցումներ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր հոգեբանության, սոցիալական աշխատանքի և ընտանեկան խորհրդատվության մասնագետների համար։

Գեղարվեստական հայ․

«Բալենի»՝ Շահեն Թաթիկյանի ստեղծագործությունը հայ գրականության մեջ ունի յուրահատուկ տեղ և համարվում է մաքուր մարդկային տարերքով վիպասանություն։ Այս պատմվածքն ու վեպը պատմում է մի պատմություն, որը բացահայտում է մարդկային հոգեբանության բարդությունն ու փոխհարաբերությունների նրբությունները, խորություն և զգացմունքներ, որոնք հաճախ մնում են աննկատ։ «Բալենի»-ի գլխավոր հերոսը, Բալեն անունով մի երիտասարդ կամ չափահաս, իր արարքներով ու բնավորությամբ լուռ կերպով ընթերցողին ներկայացնում է մի անձ, որը չի համապատասխանում հասարակության սահմանած նորմերին։ Վեպը բավականին սուր է իր դիտարկումներով, այն չի վախենում ցույց տալու ոչ միայն մարդու անձնական կողմերը, այլև նրա հարաբերությունները՝ ընտանիքի, ընկերների կամ հասարակության հետ։ Թաթիկյանի այս ստեղծագործությունը կարելի է դիտել որպես ընտանեկան դրամա, որտեղ սիրո, բարոյականության, ազգասիրության և անձնական կայացման հարցերը վերածվում են մարդկային ճգնաժամի՝ հստակորեն ներկայացնելով այն բաները, որոնք անհատը մնում է չհայտարարված։ Պատմությունը միտված է այն համոզմանը, որ մենք ամեն ինչ անում ենք, որպեսզի հոգեպես հաղթահարենք մի քիչ ավելի բարդ աշխարհ՝ փորձում հասկանալ ինքներս մեզ և մարդկանց շուրջը։ «Բալենի» ստեղծագործության մեջ նաև կտրուկ քննադատություն կա հասարակական ստանդարտների, հասարակության բարոյականության ու ճնշումների վերաբերյալ։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են մարդիկ դիմագրավել դրանց կամ դրանց ենթարկվել՝ կախված իրենց բնավորությունից և վերաբերմունքից։ Թաթիկյանը ցույց է տալիս նաև այն փաստը, որ երբեմն նույնիսկ ամենապարզ մարդկային հարաբերությունները կարող են դարձնել անհնար հասկացվող ու բարդ՝ հատկապես, երբ այն «սահմանափակվում է» ազգային կամ հասարակական մեծատաղանդներով։ «Բալենի»-ը մի վեպ է, որը խոսում է ոչ միայն մարդու հոգեբանության մասին, այլ նաև ծավալում է առանձին կործանիչ պատմություններ, որոնք ակնհայտորեն ու վստահաբար ստիպում են ընթերցողին մտորել այն մասին, թե որտեղ են անցնում մարդու կենսագործունեության սահմանները։ Հրատարակիչ - Դարակ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-885-10-0