ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾԵԼՈՒ ԵՂԱՆԱԿԱԿԸ

Ֆիզիկա

Այս ռեֆերատը ներկայացնում է կիսահաղորդչային լազերները՝ որպես ժամանակակից օպտոէլեկտրոնիկայի և լազերային տեխնոլոգիաների կարևորագույն ուղղություններից մեկը, որը լայն կիրառություն ունի կապի համակարգերում, բժշկության մեջ, արդյունաբերությունում և տեղեկատվական տեխնոլոգիաներում։ Աշխատանքում բացատրվում է կիսահաղորդչային լազերների աշխատանքի ֆիզիկական սկզբունքը, որը հիմնված է էլեկտրոնների և անցքերի վերամիավորման ընթացքում լուսային ճառագայթման՝ լազերային արտանետման վրա։ Ներկայացվում է, որ այս սարքերում ակտիվ միջավայրը կիսահաղորդիչ նյութերն են, օրինակ՝ գալիումի արսենիդը, որոնցում էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ ստեղծվում է ինվերս բնակեցում և տեղի է ունենում խթանված ճառագայթում։ Ռեֆերատում քննարկվում են կիսահաղորդչային լազերների հիմնական տեսակները՝ հոմոէպիտաքսային և հետերոկառուցվածքային լազերներ, ինչպես նաև դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները և արդյունավետության բարձրացման մեխանիզմները։ Բացատրվում է նաև դրանց առավելությունները՝ փոքր չափսեր, բարձր արդյունավետություն, ցածր էներգասպառում և հեշտ ինտեգրում միկրոէլեկտրոնային համակարգերում, ինչպես նաև որոշ սահմանափակումներ՝ ջերմային կայունության և ճառագայթի որակի հետ կապված։ Աշխատանքում անդրադարձ է կատարվում կիրառություններին՝ օպտիկական կապի օպտիկամանրաթելային համակարգերում, սկաներներում, լազերային տպիչներում, բժշկական ախտորոշման և բուժման սարքերում, ինչպես նաև սենսորային տեխնոլոգիաներում։ Նշվում է նաև, որ կիսահաղորդչային լազերները հանդիսանում են ժամանակակից տեխնոլոգիական զարգացման հիմքային բաղադրիչներից մեկը՝ նպաստելով արագ և արդյունավետ տվյալների փոխանցման ու բարձր ճշգրտությամբ սարքավորումների ստեղծմանը։

Այլ առարկաներ

Ապահովագրական ռիսկը այն հավանականությունն է, որ տեղի կունենա չնախատեսված իրադարձություն, որը կարող է բերել ֆինանսական կորուստների։ Ապահովագրական ռիսկերը դասակարգվում են ըստ իրենց բնույթի և ազդեցության։ Հիմնական տեսակներն են՝ անձնական ռիսկեր (հիվանդություն, դժբախտ պատահար, մահ), գույքային ռիսկեր (հրդեհ, գողություն, բնական աղետներ), պատասխանատվության ռիսկեր (երրորդ անձանց հասցված վնասներ), ինչպես նաև ֆինանսական և ձեռնարկատիրական ռիսկեր (շուկայի տատանումներ, եկամտի կորուստ)։ Ապահովագրական ռիսկերի կառավարման մեթոդները նպատակ ունեն նվազեցնել հնարավոր կորուստները կամ դրանք փոխանցել ապահովագրական ընկերություններին։ Հիմնական մեթոդներն են՝ ռիսկի կանխարգելումը (վտանգների նվազեցում), ռիսկի նվազեցումը (անվտանգության միջոցների կիրառում), ռիսկի պահպանումը (կորուստի ինքնուրույն ծածկում), ռիսկի փոխանցումը (ապահովագրության պայմանագրերի միջոցով) և ռիսկի բաշխումը (դիվերսիֆիկացիա)։ Այս մեթոդների ճիշտ կիրառումը ապահովում է ֆինանսական կայունություն և նվազեցնում անորոշության ազդեցությունը տնտեսության և բիզնեսի վրա։

Քիմիա

Նյութը ուսումնասիրում է այն եղանակները, որոնց միջոցով ջրից հեռացվում են մակերևութային ակտիվ նյութերը (ՄԱՆ)՝ այսինքն՝ օճառների, լվացող միջոցների և արդյունաբերական այլ միացությունների մնացորդները, որոնք կարող են վնասել շրջակա միջավայրը և ջրային էկոհամակարգերը։ Հիմնական բովանդակություն Մակերևութային ակտիվ նյութերի բնույթը Ներկայացվում են ՄԱՆ-երի քիմիական հատկությունները, դրանց կիրառությունները կենցաղում և արդյունաբերությունում, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ջրի որակի վրա։ Աղտոտման ազդեցությունները Դիտարկվում է, թե ինչպես են այս նյութերը առաջացնում փրփուրի կուտակում, նվազեցնում ջրի թթվածնի պարունակությունը և խախտում ջրային օրգանիզմների բնական կենսագործունեությունը։ Մաքրման մեթոդներ Նյութը ներկայացնում է ջրի մաքրման հիմնական եղանակները՝ ֆիզիկական (ֆիլտրացիա, նստեցում), քիմիական (օքսիդացում, կոագուլյացիա), կենսաբանական (միկրոօրգանիզմների միջոցով քայքայում)։ Բնապահպանական նշանակություն Շեշտվում է ջրի մաքրության պահպանման և էկոլոգիական հավասարակշռության ապահովման կարևորությունը։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութը ցույց է տալիս, որ մակերևութային ակտիվ նյութերով ջրերի աղտոտումը լուրջ բնապահպանական խնդիր է, և դրա արդյունավետ լուծումը պահանջում է համակցված քիմիական, ֆիզիկական և կենսաբանական մոտեցումներ։

Այլ առարկաներ

Վերաբերում է կարտոֆիլի մշակության ընթացքում կիրառվող պաշտպանիչ և խթանիչ միջոցների ազդեցության ուսումնասիրմանը տեղական՝ Ստեփանավանի կլիմայական ու հողային պայմաններում։ Պրեստիժ (Prestige)-ը սերմակարտոֆիլի մշակման համար օգտագործվող համակարգային պատրաստուկ է, որը համակցված ձևով պայքարում է ինչպես սնկային հիվանդությունների, այնպես էլ որոշ վնասատուների, հատկապես կոլորադյան բզեզի և հողի վնասատուների դեմ՝ պաշտպանելով բույսը զարգացման սկզբնական փուլերում և ապահովելով ավելի առողջ ծիլերի առաջացում։ Իսկ «կենսահեղուկ» անվանումը սովորաբար վերաբերում է կենսաբանական ծագման հեղուկ պարարտանյութերին կամ բիոստիմուլյատորներին, որոնք նպաստում են բույսի աճին, արմատային համակարգի զարգացումին, սննդանյութերի ավելի լավ յուրացմանը և ընդհանուր դիմադրողականության բարձրացմանը։ Ստեփանավանի նման լեռնային և համեմատաբար խոնավ կլիմա ունեցող տարածաշրջանում կարտոֆիլի աճը կարող է ենթարկվել տարբեր սնկային հիվանդությունների՝ ինչպես ուշացած մրիկ (ֆիտոֆտորա), այնպես էլ հողի միջոցով փոխանցվող վարակների, ինչպես նաև վնասատուների ազդեցության, ուստի նման պատրաստուկների համակցված կիրառությունը հաճախ դիտարկվում է որպես ինտեգրված պաշտպանության մոտեցում։ Պրեստիժը հիմնականում պաշտպանում է բույսը վաղ փուլում՝ նվազեցնելով վնասատուների և որոշ հիվանդությունների ճնշումը, իսկ կենսահեղուկները կարող են ուժեղացնել բույսի կենսաբանական ակտիվությունը՝ բարձրացնելով աճի արագությունը, բերքատվությունը և դիմադրողականությունը շրջակա միջավայրի սթրեսների նկատմամբ։ Այս երկու միջոցների համատեղ ազդեցությունը սովորաբար ուսումնասիրվում է փորձարարական դաշտային պայմաններում՝ գնահատելով բույսերի բարձրությունը, տերևային մակերեսը, պալարների քանակը և զանգվածը, ինչպես նաև հիվանդությունների և վնասատուների վնասի աստիճանը՝ նպատակ ունենալով գտնել առավել արդյունավետ ագրոտեխնիկական լուծումներ տվյալ տարածաշրջանի համար։

Lեզվաբանություն

Գիրքը «Աւանդական ուղղագրութիւն», որը հրատարակվել է ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա-ի և Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ-ի կողմից, նվիրված է հայերենի դասական՝ ավանդական ուղղագրական համակարգի ամբողջական ներկայացմանը և ուսումնասիրմանը։ Այն մանրամասն բացատրում է, թե ինչպես են ձևավորվել հայերեն գրության կանոնները պատմականորեն, ինչ սկզբունքների վրա է հիմնված ավանդական ուղղագրությունը և ինչու է այն պահպանվել հատկապես արևմտահայերենում և սփյուռքում։ Գրքում ներկայացվում են տարբեր ուղղագրական երևույթներ՝ ձայնավորների և բաղաձայնների գրությունը, երկհնչյունների կիրառումը, բառերի կազմությունը, ինչպես նաև բազմաթիվ բացառություններ, որոնք կարևոր են ճիշտ գրելու համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն տարբերություններին, որոնք առաջացել են 20-րդ դարում իրականացված ուղղագրական բարեփոխումների արդյունքում, երբ ձևավորվեց նոր՝ պարզեցված ուղղագրությունը։ Այս համատեքստում գիրքը ոչ միայն ներկայացնում է կանոնները, այլ նաև համեմատում է երկու համակարգերը՝ օգնելով ընթերցողին հասկանալ, թե ինչ փոփոխություններ են կատարվել և ինչպես են դրանք ազդել լեզվի գրավոր ձևի վրա։ Բացի տեսական բացատրություններից, գրքում ընդգրկված են բազմաթիվ օրինակներ, բառացանկեր և գործնական նյութեր, որոնք հնարավորություն են տալիս սովորողներին կիրառել ստացած գիտելիքները և ամրապնդել ճիշտ գրությունը։ Այն նաև կարևոր աղբյուր է լեզվաբանների, ուսուցիչների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայոց լեզվի պատմությամբ, զարգացմամբ և պահպանությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը նպատակ ունի պահպանել և փոխանցել հայերենի ավանդական գրավոր մշակույթը՝ օգնելով ընթերցողին ավելի խորությամբ հասկանալ լեզվի կառուցվածքն ու ժառանգությունը։

Գեղարվեստական հայ․

«Իմ գրադարանը․ Հակոբ Պարոնյան. Ստեղծագործությունների ժողովածու»**՝ Հակոբ Պարոնյանի լայնածավալ ստեղծագործությունների հավաքածուն է, որը ներառում է նրա լավագույն բանաստեղծություններն, պատմվածքները, դիմանկարներն ու երկերի մի շարք հետաքրքիր օրինակներ։ Պարոնյան հայ գրականության մեջ համարվում է մեծ վերածնունդի ներկայացուցիչ, ով հայտնի է իր սուր հումորի, սրամտության, սիրված լեզվաբանությամբ և հասարակական վերարտադրության խոր ուսումնասիրություններով։ Նրա ստեղծագործությունները լի են կեղծիքների, սոցիալական ու քաղաքական խեղումները քննադատող հարցադրումներով։ «Իմ գրադարանը» ժողովածուն ներառում է Պարոնյանի այն բոլոր գործերը, որոնք դարձան համընդհանուր ճանաչում՝ մաս կազմելով հայ գրականության մեծանուն ժառանգությանը։ Շատ դեպքերում Պարոնյանը կիրառել է հասարակական անարդարություններին ծաղր ու հեգնանք՝ բացահայտելով մարդու մոլորությունները և անհատականություն ստեղծելու դժվարությունը՝ այդպիսով խթանելով նոր մտածողության ձևեր։ Ժողովածուի մեջ ընդգրկված են նրա սրամիտ ու մտախոհ պատմվածքները, որոնք նուրբ հումորով և մելանխոլիկ թախիծով ծաղրում են ինչպես իր ժամանակի իրականությունը, այնպես էլ մարդկային արատները։ Պարոնյանը գտնում էր այն բոլոր փոխադարձ միությունները՝ անհատական հոգևոր աշխարհն ու հասարակական կյանքի անարդարությունները, որոնք հետագայում նրա ստեղծագործական փիլիսոփայության հիմնական հիմքը դարձան։ Հատկապես նրա «Որպես մի դիմանկար» ու «Խենթ հարս» պատմվածքները համարվում են գրականության թանկարժեք շերտեր։ Ընդհանուր առմամբ, Պարոնյանի գրականությունը իր բնույթով շատ սոցիալական է՝ հաճախ ընդգծելով այդ ժամանակաշրջանի հասարակական ու հոգեբանական իրավիճակը։ Նրա սրամիտ հեգնանքը շարունակաբար բացահայտում է մարդկային էական հարցերը՝ արդարության, սիրո, հարստության, սոցիալական հավասարության մասին։ Պարոնյանի ստեղծագործությունների մեջ հաճախ նկատվում է ակնհայտ մելանխոլիկ թախիծ, որը զուգորդվում է ծիծաղելի ու կատակերգական իրավիճակների հետ։ Նա թիրախավորում է մարդկանց մեջ գտնվող կեղծավորությունն ու հասարակական ստանդարտներին հնազանդվող վարքագիծը՝ դրանք ներկայացնելով որպես ժառանգություն, որից պետք է ազատվելու ճանապարհը։ «Իմ գրադարանը»՝ Հակոբ Պարոնյանի ստեղծագործությունների ժողովածուն, ներկայացնում է բացառիկ արժեքներ, որոնք մաս են կազմում հայ ազգային գրականության պատմության։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ավելի խորն ու մանրամասնորեն ծանոթանալ այս մեծ գրողին, նրա ստեղծած կերպարներին ու արվեստին, որոնք իբրև հայ գրականության ժառանգություն անմահանում են։ Հրատարակիչ - Էդիթ Պրինտ Հրատ. տարեթիվ - 2012 ISBN - 978-9939-52-467-2