ՇԱԽՄԱՏԱՅԻՆ ՆՈՎԵԼ-ՍՏԵՖԱՆ ՑՎԱՅԳ

Գեղարվեստական հայ․

«Հայկական առակներ» (Մխիթար Գոշ, Այգեկցի Վ.) հավաքածու է, որը միավորում է հայկական ժողովրդական առակների, իմաստակատակների և բարոյական դասեր պարունակող պատմությունների լավագույն օրինակները։ Այս առակները երկար տարիներ ձևավորել են հայ ժողովրդի ազգային մտածելակերպը՝ սովորեցնելով արդարություն, աշխատասիրություն, խելք ու բարություն։ Գիրքը ներառում է տարբեր կերպարներ՝ գյուղացիներ, արքաներ, վանահայրեր, մոմավաճառներ, գիշատիչներ ու խելացի աղքատներ՝ ովքեր ամեն անգամ ցույց են տալիս մարդկային թերություններն ու արժանիքները։ Առակները հաճախ ավարտվում են հստակ իմաստով՝ մի փոքրիկ «դաս» տալով ընթերցողին, և հենց դրա շնորհիվ դրանք դառնում են հեշտ հիշվող ու ազդեցիկ։ Մխիթար Գոշը և Այգեկցի Վարդանը այս ստեղծագործության միջոցով մեծ դեր են խաղացել հայկական գրական ժառանգության պահպանման մեջ՝ կուտակելով ու գրավոր թողնելով ժողովրդական ժառանվագը։ Գիրքը ընթերցողին թույլ է տալիս տեսնել, թե ինչպիսի արժեքներ է պահել հայ մարդը՝ ժամանակակից խնդիրների մեջ էլ կիրառելի և հզոր։ Առակներում շատ հաճախ կան հումորային դրվագներ, որոնք ընթերցողին դարձնում են ոչ միայն մտածող, այլև ժպտացող։ Այս հավաքածուն հատկապես օգտակար է երեխաների և պատանիների համար, քանի որ առակները ձևավորում են բարոյական հիմունքներ և արժեհամակարգ։ Միևնույն ժամանակ՝ մեծահասակները նույնպես կարող են գտնել այստեղ խոր իմաստներ և մարդկային բնույթի ճշմարտություններ։ Ընդհանուր առմամբ, «Հայկական առակներ» գիրքը հանդիսանում է հայ ժողովրդի հին ու մշտական իմաստության աղբյուր, որը միշտ актуալ է և դասավանդող։ Հրատարակիչ -Քյուրքչյան Հրատ. տարեթիվ - 2015 ISBN - 978-9939-9122-1-9

Իրավաբանություն

Սահմանադրության գերակայության ապահովումը հանդիսանում է սահմանադրականության հաստատման կարևորագույն երաշխիքներից մեկը, քանի որ այն ապահովում է պետության իրավական համակարգի կայունությունը, օրենքի գերակայությունը և պետական իշխանության գործունեության սահմանափակումը սահմանադրական նորմերով։ Սահմանադրությունը պետության հիմնական օրենքն է, որն ունի բարձրագույն իրավական ուժ և որի դրույթներին պետք է համապատասխանեն բոլոր օրենքները, ենթաօրենսդրական ակտերը և պետական մարմինների որոշումները։ Սահմանադրության գերակայությունը նշանակում է, որ ոչ մի պետական մարմին, պաշտոնատար անձ կամ քաղաքացի իրավունք չունի գործել սահմանադրությանը հակասող ձևով։ Իրավական պետության պայմաններում սահմանադրության գերակայությունը հանդիսանում է ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և պետական իշխանության օրինականության հիմքը։ Սահմանադրականության հաստատման համար կարևոր է, որ պետությունում գործեն արդյունավետ իրավական և ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներ, որոնք կապահովեն սահմանադրական նորմերի իրականացումն ու պաշտպանությունը։ Այս գործընթացում առանձնահատուկ դեր ունի սահմանադրական դատարանը, որը վերահսկում է օրենքների և այլ իրավական ակտերի համապատասխանությունը սահմանադրությանը և կանխում սահմանադրական կարգի խախտումները։ Սահմանադրության գերակայության ապահովումը կապված է նաև իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի հետ, որի շնորհիվ օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունները գործում են փոխադարձ վերահսկողության պայմաններում՝ կանխելով իշխանության կենտրոնացումը և կամայականությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև անկախ դատական համակարգի առկայությունը, քանի որ միայն անկախ դատարաններն են կարող ապահովել սահմանադրական իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը։ Սահմանադրության գերակայությունը նպաստում է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների իրականացմանը, քանի որ սահմանադրությունն ամրագրում է անձի իրավական կարգավիճակի հիմնական սկզբունքները և պետության պարտավորությունները մարդու նկատմամբ։ Եթե սահմանադրության գերակայությունը չի պահպանվում, ապա առաջանում են իրավական անկայունություն, իշխանության չարաշահումներ, կոռուպցիա և մարդու իրավունքների խախտումներ, որոնք վտանգում են սահմանադրականության հիմքերը։ Ժամանակակից ժողովրդավարական պետություններում սահմանադրության գերակայությունը համարվում է ոչ միայն իրավական, այլ նաև քաղաքական մշակույթի կարևոր ցուցանիշ, քանի որ այն արտահայտում է պետության և հասարակության հարգանքը իրավունքի և ժողովրդավարական արժեքների նկատմամբ։ Սահմանադրական նորմերի իրականացումը, իրավական գիտակցության զարգացումը և քաղաքացիների մասնակցությունը պետական կառավարմանը նպաստում են սահմանադրականության ամրապնդմանը և իրավական պետության կայացմանը։ Այսպիսով, սահմանադրության գերակայության ապահովումը հանդիսանում է սահմանադրականության հաստատման հիմնական երաշխիքներից մեկը, որն ապահովում է պետական իշխանության օրինականությունը, մարդու իրավունքների պաշտպանությունը և հասարակության կայուն զարգացումը։

Գրականություն

Գիրքը հավաքում է Ա. Շիրվանզադեի պատմվածքները, որոնք բնութագրվում են հոգևոր խորությամբ, սոցիալական թեմաների նկատմամբ զգայունությամբ և ազգային առանձնահատկությունների ընդգծմամբ։ Յուրաքանչյուր պատմվածք պատկերում է մարդկային զգացմունքներ, հարաբերություններ և հայ իրականության բազմաշերտ կողմեր՝ առանձնահատուկ հնչողությամբ և սինթեզված ոճով։ Հիմնական թեմաները․ Մարդկային հարաբերություններ և հոգեբանություն Ընտանիքի, համայնքի և սոցիալական միջավայրի ազդեցություն Ազգագրական ու մշակութային տեսանկյուններ Նորարարություն պատմվածքի ձևի և սյուժեի մեջ Մարդու ներքին պայքար և արժեքների փնտրտուքը Գրքի առանձնահատկությունները․ Սոցիալ-մշակութային մոտեցում՝ հայ իրականության պատկերմամբ Հեշտ մատչելի ոճ, որը նպաստում է ընթերցողի ներգրավվածությանը Պատմվածքների բազմազանությունը՝ թեմատիկ և սյուժետային տեսանկյունից Հարմար է ուսանողների, գրականագետների և հայ ընթերցողների համար

Պատմություն

Նյութը լուսաբանում է 1917–1918 թվականների ժամանակահատվածը, երբ Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո Անդրկովկասը հայտնվեց քաղաքական վակուումի և ուժերի բախման կենտրոնում։ Այդ պայմաններում սկսվեց հայ ժողովրդի պետականության վերականգնման գործընթացը։ Հիմնական բովանդակություն Ռուսական կայսրության անկում և տարածաշրջանային ճգնաժամ Նյութը ցույց է տալիս, թե ինչպես 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո Անդրկովկասում առաջացավ իշխանական անկայունություն և նոր քաղաքական կենտրոնների ձևավորման անհրաժեշտություն։ Անդրկովկասյան դաշնակցություն և նրա փլուզումը Ներկայացվում է Անդրկովկասյան Սեյմի և ժամանակավոր կառավարման մարմինների գործունեությունը, ինչպես նաև հայ, վրացի և ադրբեջանական քաղաքական ուժերի միջև հակասությունները։ Դիվանագիտական պայքար և անկախության ուղի Նյութը ընդգծում է արտաքին ուժերի ազդեցությունը (Օսմանյան կայսրություն, Գերմանիա և այլն) և հայ քաղաքական ուժերի պայքարը՝ պետականության պահպանման ու անկախության հասնելու համար։ 1918 թ. մայիս՝ անկախության հռչակում Վերլուծվում է Հայաստանի Հանրապետության ստեղծման գործընթացը և դրա դիվանագիտական նախադրյալները։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի անկախ պետականության կերտումը արդյունք էր ոչ միայն ներքին քաղաքական պայքարի, այլև բարդ միջազգային և տարածաշրջանային դիվանագիտական գործընթացների։

Գեղարվեստական հայ․

Գարեգին Նժդեհի ստեղծագործություններից է, որը կիզակետում է դնում պատերազմի, պայքարի և ազգային ինքնագիտակցության կարևոր հարցերը։ Գրքում ներկայացվում է պատերազմը ոչ միայն որպես զինված բախում, այլ նաև որպես ազգային արթնացման, հերոսական տառապանքի և հայրենասիրության խորհրդանիշ։ Նժդեհը, որպես Հայոց անկախության մարտիկ, պատմում է Հայաստանի ազատագրության և անկախության ճանապարհին տեղի ունեցած նշանակալի մարտերի ու իրադարձությունների մասին։ Գիրքը նաև ընդգրկում է այն մղումը, որը հայ ժողովրդին ստիպեց դիմակայել բազմաբնույթ թշնամիներին և մեծագույն մարտերին։ «Խուստուփյան Կանչեր»-ը բնութագրում է հայկական ուժերի դիմադրության պատմությունը, անդրադառնում է խիզախության ու զոհողության գաղափարներին, որոնք պետք է հիշվեն յուրաքանչյուր հայի կողմից։ Այս ստեղծագործությունը հանդիսանում է հայոց պատմության և ազգի պատմական պայքարի հիշատակիչ մի կարևոր գործ, որտեղ Նժդեհը բարձրացնում է հայրենասիրության, միասնականության ու ազգային արժանապատվության հարցերը՝ լինելով այնպիսին, որը հետագայում դառնում է հայ ժողովրդի համար ոգեշնչող ուղենիշ։ Գիրքը նաև կարևոր ուղերձ է բոլոր ժամանակների համար՝ կանչելով անհատի, համայնքի և ազգի առաջընթացի և միասնական պայքարի անունը, հիշեցնելով պատերազմի և խիզախության անգնահատելի արժեքը։ Հրատարակիչ - Լուսակն Հրատ. տարեթիվ - 2021 ISBN - 978-9939-871-31-8

Պատմություն

Անդրանիկ Օզանյանը հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի ամենահայտնի ու ազդեցիկ գործիչներից մեկն է, որի անունը սերտորեն կապված է արևմտահայության ինքնապաշտպանության, հայրենասիրության և ազատության գաղափարի հետ։ Նա ծնվել է Շապին Գարահիսար քաղաքում և վաղ տարիքից ականատես եղել Օսմանյան կայսրությունում հայ ժողովրդի նկատմամբ իրականացվող բռնություններին ու անարդարություններին, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ Անդրանիկը հայտնի դարձավ որպես խիզախ ֆիդայի և ռազմական առաջնորդ, ով իր կյանքը նվիրեց հայ ժողովրդի պաշտպանությանն ու ազգային իրավունքների համար պայքարին։ Նա մասնակցել է հայկական ազատագրական շարժումներին, ղեկավարել բազմաթիվ ինքնապաշտպանական մարտեր և դարձել ժողովրդի համար հերոսության ու անձնազոհության խորհրդանիշ։ Նրա ռազմական գործունեությունը հատկապես աչքի ընկավ Սասունի, Վանի և Զանգեզուրի շրջաններում, որտեղ նա կարողացավ կազմակերպել հայ բնակչության պաշտպանությունը թշնամական հարձակումներից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Անդրանիկ Օզանյանը համագործակցել է ռուսական բանակի հետ՝ հայկական կամավորական ջոկատների կազմում պայքարելով Օսմանյան կայսրության դեմ։ Նրա գլխավորած ջոկատները աչքի են ընկել կարգապահությամբ, համարձակությամբ և հաղթանակներով, իսկ ինքը՝ Անդրանիկը, արժանացել է մեծ հեղինակության ոչ միայն հայերի, այլև օտար զինվորականների շրջանում։ Նա մշտապես կարևորել է ազգային միասնությունը, ժողովրդի ինքնապաշտպանությունը և հայրենիքի ազատագրությունը։ Չնայած քաղաքական դժվարություններին ու տարբեր ուժերի միջև տարաձայնություններին՝ Անդրանիկը շարունակել է իր պայքարը մինչև կյանքի վերջը՝ հավատարիմ մնալով հայրենասիրական գաղափարներին։ Նրա կերպարը հայ ժողովրդի հիշողության մեջ պահպանվել է որպես անվախ մարտիկ, արդարության պաշտպան և ազգային արժանապատվության խորհրդանիշ։ Անդրանիկ Օզանյանի գործունեությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման վրա, իսկ նրա անունով այսօր կոչվում են փողոցներ, դպրոցներ և հուշարձաններ Հայաստանում ու սփյուռքում։