Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության տնտեսական գնահատման մեթոդաբանության կատարելագործման ուղիները ՀՀ-ում

Տնտեսագիտություն

Աշխատավարձի ձևերի և համակարգերի արդյունավետ կիրառումը պայմանավորված է այնպիսի կազմակերպական, տնտեսական և իրավական պայմաններով, որոնք ապահովում են աշխատուժի արդար վարձատրություն, աշխատանքի արտադրողականության աճ և ձեռնարկության ընդհանուր արդյունավետության բարձրացում։ Աշխատավարձի հիմնական ձևերն են ժամանակային և գործային (piece-rate) համակարգերը, ինչպես նաև դրանց համակցված տարբերակները, որոնց ճիշտ ընտրությունը կախված է արտադրության բնույթից, տեխնոլոգիական մակարդակից և աշխատանքի չափելիությունից։ Ժամանակային համակարգը առավել արդյունավետ է այն դեպքերում, երբ աշխատանքի արդյունքը դժվար է չափել քանակապես, իսկ գործային համակարգը կիրառվում է այնտեղ, որտեղ հնարավոր է հստակ գնահատել կատարված աշխատանքի ծավալը և որակը։ Արդյունավետ կիրառման կարևոր պայմաններից են աշխատանքի նորմավորման հստակ համակարգի առկայությունը, արդար և թափանցիկ գնահատման չափանիշները, արտադրողականության և որակի վերահսկման մեխանիզմները, ինչպես նաև աշխատավարձի կապը աշխատանքի արդյունքի հետ, ինչը խթանում է աշխատողների մոտիվացիան։ Բացի այդ, անհրաժեշտ է ապահովել ֆինանսական կայունություն և ձեռնարկության վճարունակություն, որպեսզի աշխատավարձի վճարումները լինեն կանոնավոր և ժամանակին, ինչպես նաև հաշվի առնել սոցիալական երաշխիքները և նվազագույն աշխատավարձի պետական կարգավորումը։ Կարևոր պայման է նաև մարդկային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման համակարգի առկայությունը, որը ներառում է վերապատրաստում, աշխատանքի գնահատում և կարիերայի աճի հնարավորություններ։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Արփիար Արփիարյանի գիտական, գրականագիտական և հասարակական գործունեության ուսումնասիրությանը՝ նրան ներկայացնելով միաժամանակ որպես պատմաբան, գրականության քննադատ և ազգային-հասարակական մտքի կարևոր ներկայացուցիչ։ Գրքում վերլուծվում են նրա պատմագիտական և գրաքննադատական աշխատությունները, դրանց մեթոդաբանական առանձնահատկությունները, թեմատիկ ընդգրկումը և նշանակությունը հայ մշակութային ու մտավոր կյանքի զարգացման համատեքստում։ Հեղինակը անդրադառնում է Արփիարյանի պատմական մտածողության ձևավորմանը, պատմական իրադարձությունների մեկնաբանման եղանակներին և անցյալի ուսումնասիրության նկատմամբ նրա մոտեցումներին՝ ընդգծելով պատմության և ազգային ինքնագիտակցության փոխկապակցվածությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նրա գրաքննադատական հայացքներին, գրական ստեղծագործությունների գնահատման սկզբունքներին և հայ գրականության զարգացման ընթացքի վերաբերյալ դիտարկումներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում է այն միջավայրը, որտեղ ձևավորվել են նրա գաղափարական և գրականագիտական հայացքները, ինչպես նաև ժամանակի հասարակական, քաղաքական և մշակութային իրադարձությունների ազդեցությունը նրա գործունեության վրա։ Գրքում բացահայտվում են նաև նրա քննադատական ժառանգության այն առանձնահատկությունները, որոնք կապված են գրականության հասարակական դերի, ազգային խնդիրների, գրողի պատասխանատվության և գեղարվեստական արժեքի գնահատման հետ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս Արփիարյանի ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն առանձին պատմագիտական կամ գրականագիտական ուսումնասիրությունների ամբողջություն, այլև որպես ժամանակաշրջանի հայ մտավոր կյանքի կարևոր արտահայտություն։ Հեղինակը համադրում է պատմագիտական և գրականագիտական մոտեցումները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են պատմության ընկալումն ու գրականության քննադատությունը փոխլրացնում միմյանց և արտացոլում տվյալ ժամանակաշրջանի ազգային ու հասարակական մտահոգությունները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության և պատմագրության մասնագետներին, գրականագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հետազոտողներին, դասախոսներին և ուսանողներին, ինչպես նաև այն ընթերցողներին, ովքեր հետաքրքրված են հայ մտավորականության պատմությամբ և Արփիարյանի թողած գրականագիտական ու պատմագիտական ժառանգությամբ։

Այլ առարկաներ

Հեղինակ Ց. Մ. Գալստյանը գրքում մանրամասն անդրադառնում է երկրագործության կարևորագույն ուղղություններին՝ ընդգրկելով հողագիտության հիմունքները, հողի կառուցվածքն ու կազմը, ինչպես նաև նրա ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական հատկությունները և դրանց ազդեցությունը մշակաբույսերի աճի ու զարգացման վրա։ Աշխատությունը ներկայացնում է հողի մշակման հիմնական եղանակները, դրանց նպատակահարմար կիրառումը տարբեր պայմաններում, ինչպես նաև հողի բերրիության պահպանման և բարձրացման մեթոդները՝ ներառյալ պարարտացման համակարգերը և օրգանական ու հանքային նյութերի ճիշտ օգտագործումը։ Գրքում հատուկ ուշադրություն է դարձվում ցանքաշրջանառության կազմակերպմանը, մշակաբույսերի ընտրությանը և դրանց կենսաբանական առանձնահատկություններին, ինչը կարևոր դեր ունի կայուն և արդյունավետ արտադրության ապահովման համար։ Ներկայացվում են նաև ոռոգման և ջրի կառավարման սկզբունքները, հողի էրոզիայի կանխարգելման միջոցառումները և շրջակա միջավայրի պահպանության հարցերը՝ ընդգծելով կայուն գյուղատնտեսության կարևորությունը։ Հեղինակը նաև անդրադառնում է ժամանակակից ագրոտեխնիկական մոտեցումներին, որոնք հնարավորություն են տալիս բարձրացնել արտադրողականությունը՝ միաժամանակ պահպանելով բնական ռեսուրսները։ Գիրքը նախատեսված է գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների, մասնագետների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ձեռք բերել կամ խորացնել գիտելիքներ երկրագործության ոլորտում և կիրառել դրանք գործնականում։

Մաթեմատիկա

Фрактальная геометрия природы աշխատությունը գիտահանրամատչելի և մաթեմատիկական ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է բնության ձևերի և կառուցվածքների նկարագրման նոր մոտեցում՝ հիմնված ֆրակտալ երկրաչափության գաղափարների վրա, այն բացատրում է, թե ինչպես են բարդ բնական օբյեկտները՝ լեռների ռելիեֆը, գետային ցանցերը, ամպերը, ափագծերը, ծառերի ճյուղավորումը և կենսաբանական կառուցվածքները, հաճախ ունենում ինքնանմանություն և կրկնվող օրինաչափություններ տարբեր մասշտաբներում, գիրքը մանրամասն ներկայացնում է ֆրակտալների հիմնական հասկացությունները, Մանդելբրոտի կողմից ձևավորված տեսության հիմքերը, ֆրակտալ չափողականության գաղափարը և դրա կիրառությունները ֆիզիկայում, կենսաբանությունում, համակարգչային գրաֆիկայում և քաոսի տեսությունում, միաժամանակ ընդգծելով, որ դասական էվկլիդյան երկրաչափությունը հաճախ բավարար չէ բնության բարդ ձևերը նկարագրելու համար, և ֆրակտալ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ մոդելավորել բնական երևույթների կառուցվածքը և դինամիկան։

Տնտեսագիտություն

Գիրքը ներկայացնում է տնտեսության զարգացման պատմական ընթացքը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև ժամանակակից փուլ, բացահայտելով տնտեսական համակարգերի ձևավորման, փոխակերպման և զարգացման հիմնական օրինաչափությունները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են տարբեր դարաշրջանների տնտեսական կառույցները, արտադրական հարաբերությունների էվոլյուցիան, առևտրի, արդյունաբերության և գյուղատնտեսության զարգացման փուլերը, ինչպես նաև պետական տնտեսական քաղաքականության փոփոխությունները պատմական տարբեր ժամանակահատվածներում։ Հեղինակները վերլուծում են ֆեոդալական, կապիտալիստական և պլանային տնտեսությունների առանձնահատկությունները, արդյունաբերական հեղափոխությունների ազդեցությունը համաշխարհային տնտեսության վրա, ինչպես նաև գլոբալացման գործընթացների ձևավորումը և դրանց հետևանքները ազգային տնտեսությունների համար։ Գրքում ուշադրություն է դարձվում նաև տնտեսական մտքի զարգացման պատմությանը, տարբեր դպրոցների և տեսությունների ձևավորմանը, ինչպես նաև տնտեսական ճգնաժամերի և վերելքների պատճառահետևանքային կապերին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել տնտեսական պատմության հիմնական փուլերի և դրանց ազդեցության մասին ժամանակակից տնտեսական համակարգերի ձևավորման վրա՝ օգտակար լինելով ուսանողների, հետազոտողների և տնտեսագիտությամբ հետաքրքրվողների համար։

Պատմություն

Այս պնդումը վերաբերում է Վաղարշապատի (Էջմիածնի) պատմաաշխարհագրական տեղադրության և շարունակական բնակեցման հարցին։ Ընդհանուր պատմական և հնագիտական տվյալների համաձայն՝ Վաղարշապատը և Սուրբ Էջմիածինը գտնվում են իրենց հիմնական պատմական տարածքում, որը համարվում է Հայաստանի հնագույն բնակեցված կենտրոններից մեկը։ Վաղարշապատը եղել է Հայաստանի հին մայրաքաղաքներից և կրոնական կենտրոններից մեկը, իսկ Էջմիածնի Մայր տաճարի հիմնադրումը ավանդաբար կապվում է IV դարի սկզբի քրիստոնեացման շրջանի հետ։ Հնագիտական ուսումնասիրությունները և պատմական աղբյուրները վկայում են, որ այդ տարածքը շարունակաբար բնակեցված է եղել տարբեր դարաշրջաններում՝ չնայած երբեմն տեղի ունեցած ավերածություններին և քաղաքական փոփոխություններին։ Միևնույն ժամանակ, պատմական քաղաքների տարածքային կառուցվածքը ժամանակի ընթացքում կարող էր ենթարկվել որոշ տեղային փոփոխությունների՝ կապված բնական, սոցիալական և քաղաքաշինական գործոնների հետ, սակայն հիմնական կենտրոնական միջուկը պահպանել է իր դիրքը։ Այսպիսով, կարելի է ասել, որ Վաղարշապատը և Սուրբ Էջմիածնի հոգևոր կենտրոնը գտնվում են իրենց պատմական ձևավորման հիմնական վայրում՝ ունենալով շարունակական պատմամշակութային ներկայություն նույն տարածաշրջանում։