Աբրահամյան, Ա. Գ.

Աբրահամյան, Ա. Գ.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Linguistics

Նախամաշտոցյան հայ գրերն ու գրչության մշակույթը

Գիրքը նվիրված է հայ գրի և գրչության պատմության նախամաշտոցյան շրջանին՝ անդրադառնալով հայ ժողովրդի գրավոր մշակույթի ձևավորման նախադրյալներին, գրային համակարգերի զարգացմանը և գրավոր հաղորդակցության ավանդույթներին մինչև Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից հայոց այբուբենի ստեղծումը։ Աշխատության առանցքում հայոց գրավոր մշակույթի ակունքների ուսումնասիրությունն է, որը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու նախաքրիստոնեական Հայաստանի մտավոր, կրթական, մշակութային և հասարակական կյանքի մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պատմական ու լեզվամշակութային պայմաններին, որոնցում ձևավորվել և գործածվել են գրավոր հաղորդակցության տարբեր միջոցներ, ինչպես նաև հարևան ժողովուրդների գրային համակարգերի և տարածաշրջանային մշակութային ազդեցությունների հնարավոր դերին հայոց գրավոր ավանդույթի զարգացման գործում։ Քննության առարկա են դառնում նախամաշտոցյան շրջանում գրի կիրառության, գրավոր հիշատակությունների, արձանագրությունների, վիմագրական նյութերի և ձեռագրական մշակույթի նախադրյալների հետ կապված հարցերը։ Աշխատությունը կարևոր տեղ է հատկացնում հայոց գրի ծագման ու զարգացման պատմության ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով այն ոչ միայն որպես լեզվական հաղորդակցության միջոց, այլև որպես ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության պահպանման կարևոր գործոն։ Գրավոր մշակույթի պատմական զարգացումը ներկայացվում է Հայաստանի քաղաքական, կրոնական և հասարակական փոփոխությունների համատեքստում՝ ընդգծելով գրի նշանակությունը պետական կառավարման, կրթության, կրոնական կյանքի, գիտելիքի փոխանցման և մշակութային կապերի հաստատման գործում։ Կարևոր թեմաներից է նաև նախամաշտոցյան գրավոր ավանդույթների և հայոց այբուբենի ստեղծման պատմական նշանակության փոխհարաբերությունը, քանի որ Մեսրոպ Մաշտոցի իրականացրած այբուբենաստեղծ գործունեությունը դիտարկվում է ավելի լայն մշակութային գործընթացների շրջանակում։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է հայոց գրի պատմության վաղ շրջանի ուսումնասիրության կարևորությամբ և այն հարցերի լուսաբանմամբ, որոնք առնչվում են հայ ժողովրդի գրավոր ինքնագիտակցության ձևավորմանը։ Այն նպաստում է հայ գրի ծագման, գրչության ավանդույթների, լեզվական պատմության և հին Հայաստանի մշակութային միջավայրի վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը՝ միաժամանակ ընդգծելով գրավոր ժառանգության դերը ազգային մշակույթի շարունակականության ապահովման գործում։ Գիրքը արժեքավոր ուսումնասիրություն է հայագետների, պատմաբանների, լեզվաբանների, ձեռագրագետների, մշակութաբանների, ինչպես նաև հայոց լեզվի, գրականության և ազգային մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն կարևոր նյութ է հայ գրի պատմության վաղ շրջանի, նախամաշտոցյան մշակութային ժառանգության և հայ ժողովրդի գրավոր քաղաքակրթության ակունքների վերաբերյալ գիտական պատկերացում կազմելու համար։

Updated: 2026-11-17
Նախամաշտոցյան հայ գրերն ու գրչության մշակույթը

Free

Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more