Ахундов, Д. А.

Ахундов, Д. А.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Culture

Հին և վաղ միջնադարյան Ադրբեջանի ճարտարապետությունը

Աշխատությունը նվիրված է պատմական Ադրբեջանի տարածքում հնագույն և վաղ միջնադարյան ժամանակաշրջաններում ճարտարապետական արվեստի ձևավորման, զարգացման և առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը ներկայացնում է ճարտարապետական ժառանգության առաջացման պատմական, աշխարհագրական, սոցիալական և մշակութային նախադրյալները՝ փորձելով բացահայտել շինարարական ավանդույթների ձևավորման սկզբնաղբյուրները, դրանց զարգացման հաջորդականությունը և հին արևելյան քաղաքակրթությունների հետ ունեցած ընդհանրություններն ու փոխազդեցությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հնագույն բնակավայրերի, բազմասենյակ բնակելի տների, պաշտպանական կառույցների, ամրոցների, միջնաբերդերի և պաշտամունքային շինությունների ճարտարապետական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բնակավայրերի հատակագծային կազմակերպմանը, շինությունների տարածական լուծումներին, կառուցողական առանձնահատկություններին, ճարտարապետական ձևերի ծագմանը և դրանց հետագա կատարելագործմանը։ Հեղինակը դիտարկում է նաև հնագիտական և պատկերագրական նյութերի նշանակությունը հնագույն ճարտարապետական միջավայրի վերակազմության գործում՝ անդրադառնալով Գոբուստանի ժայռապատկերներին, դրանցում արտացոլված բնակելի և պաշտամունքային կառույցների պատկերներին ու հնագույն հասարակությունների կենսակերպի հետ ունեցած կապին։ Աշխատության առանձին բաժին նվիրված է Ապշերոնի թերակղզու հնագույն և վաղ միջնադարյան քաղաք-ամրոցներին, միջնաբերդերին ու տաճարային կառույցներին։ Քննության են առնվում Բաքվի պատմական ամրաշինական համակարգերը, Գըզ Գալասը աշտարակային կառույցը, Աթեշի-Բագուան հնագույն քաղաքի պաշտամունքային միջավայրը, Ապամ Նապաթ աստվածության պաշտամունքի հետ կապվող հուշարձանները և Սաբայիլի ամրացված սրբազան տարածքի ճարտարապետական առանձնահատկությունները։ Այս հուշարձանների ուսումնասիրության միջոցով փորձ է արվում բացահայտելու հնագույն քաղաքաշինության, պաշտպանական ճարտարապետության և կրոնական պատկերացումների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև ճարտարապետական կառույցների գործառնական և խորհրդանշական նշանակությունը։ Գրքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում հնագույն շինությունների և արվեստի ստեղծագործությունների գեղագիտական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Հեղինակը անդրադառնում է հնագույն ճարտարապետական մտածողության ձևավորմանը, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցներին, տարածական համաչափություններին, կառուցվածքային լուծումներին և զարդարվեստի տարրերին՝ դրանք դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի աշխարհընկալման, կրոնական պատկերացումների ու մշակութային միջավայրի համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում հին Արևելքի երկրների հետ ճարտարապետական և գեղարվեստական կապերին, փոխազդեցություններին ու զուգահեռներին, որոնք հնարավորություն են տալիս տարածաշրջանի ճարտարապետական զարգացումը դիտարկել ավելի լայն քաղաքակրթական գործընթացների շրջանակում։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև հնագույն պաշտամունքային կառույցների վերականգնման և վերակազմության խնդիրներին՝ ներառելով Իրանի վաղ Աքեմենյան ժամանակաշրջանի տաճարների, Ահուրա Մազդայի պաշտամունքի հետ առնչվող շինությունների և Միթրայի տաճարների ճարտարապետական առանձնահատկությունները։ Առանձին հետազոտական ուղղություն է ներկայացված Կովկասյան Աղվանքի ճարտարապետական ժառանգության ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ վանքերի, տաճարների և քարե կոթողների կառուցվածքային ու խորհրդանշական համակարգերը։ Քննության առարկա են դառնում պաշտամունքային խորհրդանիշները, տաճարային հորինվածքները, քարակոթողների պատկերագրական և գաղափարական բովանդակությունը, ինչպես նաև հնագույն մենհիրների, խաչքարատիպ և այլ քարե հուշարձանների ճարտարապետական ու մշակութային նշանակությունը։ Հեղինակը փորձ է կատարում բացահայտելու այդ հուշարձանների միջոցով արտահայտված աշխարհընկալումը, կրոնական պատկերացումները և գեղարվեստական ավանդույթները՝ դրանք կապելով տարածաշրջանի պատմական զարգացման հետ։ Գրքի կարևոր առանձնահատկություններից է ճարտարապետական հուշարձանների ուսումնասիրության համադրական մեթոդը, որի շրջանակում օգտագործվում են պատմական, հնագիտական, ճարտարապետական և արվեստաբանական դիտարկումներ, համեմատվում են տարբեր ժամանակաշրջանների ու հարակից տարածաշրջանների կառույցները, վերլուծվում դրանց հատակագծային, կառուցողական և գեղարվեստական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հեղինակը հատուկ տեղ է հատկացնում նաև հնագույն և վաղ միջնադարյան ճարտարապետական կառույցների վերականգնման, վերակազմության և սկզբնական գործառույթների բացահայտման խնդիրներին՝ ընդգծելով ճարտարապետական ժառանգության պահպանման ու գիտական մեկնաբանության կարևորությունը։ Աշխատության պատմամշակութային նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն ճարտարապետությունը ներկայացնում է ոչ միայն որպես շինարարական արվեստի դրսևորում, այլև որպես հասարակական կյանքի, կրոնական համակարգերի, գեղագիտական մտածողության, աշխարհընկալման և քաղաքակրթական փոխհարաբերությունների արտահայտություն։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հնագույն բնակավայրերի և ճարտարապետական հուշարձանների ուսումնասիրման մեթոդներին, հասկանալու քաղաքաշինական ու շինարարական ավանդույթների զարգացման տրամաբանությունը և պատկերացնելու տարածաշրջանի ճարտարապետական ժառանգության բազմաշերտ բնույթը։ Գիրքը արժեքավոր մասնագիտական նյութ է ճարտարապետության, հնագիտության, արվեստի պատմության, պատմական քաղաքաշինության և հին Արևելքի մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների ու մասնագետների համար, ինչպես նաև օգտակար ընթերցանություն է բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրվում են Կովկասի հնագույն պատմությամբ, մշակութային փոխազդեցություններով և ճարտարապետական հուշարձանների պատմական ու գեղարվեստական արժեքով։

Updated: 2026-11-17
Հին և վաղ միջնադարյան Ադրբեջանի ճարտարապետությունը

Free

Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more