Арутюнян, Сусан Араевна

Арутюнян, Сусан Араевна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Բրիտանական կայսրության դիրքերի ամրապնդումը Եգիպտոսում (XIX դարի 80–90-ական թվականներ)

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի 80–90-ական թվականներին Եգիպտոսում Բրիտանական կայսրության քաղաքական, ռազմական և տնտեսական դիրքերի ամրապնդման գործընթացին՝ ներկայացնելով այդ ժամանակաշրջանի միջազգային հարաբերությունների, գաղութատիրական քաղաքականության և Մերձավոր Արևելքում եվրոպական տերությունների մրցակցության կարևոր դրվագներից մեկը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում Եգիպտոսի նկատմամբ Մեծ Բրիտանիայի ազդեցության աստիճանական ընդլայնումն է, որը պայմանավորված էր ինչպես երկրի ռազմավարական աշխարհագրական դիրքով, այնպես էլ նրա տնտեսական և քաղաքական նշանակությամբ։ Հատուկ կարևորություն ունի Սուեզի ջրանցքի գործոնը, քանի որ այն Եվրոպան կապում էր Ասիայի հետ և հսկայական նշանակություն ուներ Բրիտանական կայսրության առևտրային, հաղորդակցային ու ռազմաքաղաքական շահերի տեսանկյունից։ Եգիպտոսի նկատմամբ բրիտանական քաղաքականության ամրապնդումը դիտարկվում է XIX դարի երկրորդ կեսին ձևավորված միջազգային քաղաքական իրադրության համատեքստում՝ հաշվի առնելով Օսմանյան կայսրության թուլացումը, եվրոպական պետությունների գաղութատիրական ձգտումները, Եգիպտոսի ներքին քաղաքական անկայունությունը և արտաքին միջամտության աճող հնարավորությունները։ 1882 թվականի բրիտանական ռազմական միջամտությունը և դրան հաջորդած փաստացի օկուպացիան դարձան երկրի պատմության շրջադարձային իրադարձություններ՝ հիմք ստեղծելով Բրիտանիայի երկարատև գերիշխանության համար։ Այդ գործընթացի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչ քաղաքական և ռազմավարական միջոցներով էր Մեծ Բրիտանիան ամրապնդում իր ազդեցությունը, ինչպես էր սահմանափակում Եգիպտոսի ինքնուրույն արտաքին և ներքին քաղաքականության հնարավորությունները և ինչ դեր էին խաղում դիվանագիտական ճնշումը, ռազմական ներկայությունը, ֆինանսական վերահսկողությունն ու տնտեսական շահերը գաղութատիրական համակարգի ձևավորման գործում։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ բացահայտում է Եգիպտոսի հարցի միջազգային նշանակությունը և դրա կապը XIX դարի վերջի ուժերի հավասարակշռության փոփոխությունների հետ։ Բրիտանական քաղաքականության հետևանքները դիտարկելով՝ կարելի է պատկերացում կազմել Եգիպտոսի պետական ինքնիշխանության սահմանափակման, երկրի քաղաքական կառավարման վրա արտաքին ազդեցության խորացման և տարածաշրջանում եվրոպական տերությունների մրցակցության սրման մասին։ Նյութը նշանակալի է Մերձավոր Արևելքի նորագույն պատմության, բրիտանական գաղութատիրության, միջազգային քաղաքականության և եվրոպական իմպերիալիզմի ուսումնասիրության համար, քանի որ ներկայացնում է այն պատմական նախադրյալներն ու մեխանիզմները, որոնց միջոցով Եգիպտոսը վերածվեց Բրիտանական կայսրության ռազմավարական շահերի կարևոր կենտրոններից մեկի։ Այն արժեքավոր է պատմությամբ, արևելագիտությամբ և միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար՝ նպաստելով XIX դարի վերջում Եգիպտոսի քաղաքական զարգացումների, բրիտանական արտաքին քաղաքականության նպատակների և գաղութատիրական ազդեցության ընդլայնման գործընթացների ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-19
Բրիտանական կայսրության դիրքերի ամրապնդումը Եգիպտոսում (XIX դարի 80–90-ական թվականներ)

Free

Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more