Արզումանյան, Նվարդ Վազգենի

Psychology

Աշխատությունը նվիրված է դեռահասության շրջանում տեղի ունեցող հոգեբանական փոփոխությունների և անհատական տարբերությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով խառնվածքի առանձնահատկություններին, բնավորության որոշ ընդգծված գծերին և ճանաչողական զարգացման մակարդակին։ Հետազոտության առանցքում դեռահասության անցումային շրջանի հոգեբանական դինամիկան է, երբ ինքնագիտակցության, ինքնուրույնության ձգտման, սոցիալական հարաբերությունների և հուզական արձագանքների փոփոխությունները կարող են տարբեր անհատների մոտ արտահայտվել տարբեր ձևերով և ինտենսիվությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խառնվածքին՝ որպես հոգեկան գործունեության դինամիկ առանձնահատկությունների համակարգի, որը կարող է կապված լինել արձագանքման արագության, հուզականության, ակտիվության և փոփոխվող պայմաններին հարմարվելու ձևերի հետ։ Քննվում է նաև բնավորության շեշտվածության հասկացությունը՝ որպես որոշ անհատական գծերի առավել արտահայտվածություն, որը ինքնին պարտադիր կերպով չի նշանակում հոգեբանական խանգարում, սակայն որոշ իրավիճակներում կարող է ազդել վարքի և միջանձնային փոխհարաբերությունների առանձնահատկությունների վրա։ Ինտելեկտի մակարդակը դիտարկվում է ճանաչողական հնարավորությունների համատեքստում՝ ներառելով տեղեկատվության ըմբռնման, խնդիրների լուծման, իրավիճակների գնահատման և սեփական գործողությունների հետևանքների գիտակցման կարողությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այս գործոնների ոչ թե մեկուսացված, այլ փոխկապակցված ուսումնասիրությունը, քանի որ դեռահասի հոգեբանական զարգացումը պայմանավորված է բազմաթիվ անհատական և սոցիալական հանգամանքների համադրությամբ։ Անդրադարձ է կատարվում ինքնագնահատականի, հասակակիցների հետ հարաբերությունների, ծնողների և ուսուցիչների հետ հաղորդակցության, ինքնուրույնության պահանջի և սոցիալական միջավայրին հարմարվելու առանձնահատկություններին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հոգեբանական գնահատման և համեմատական վերլուծության մեթոդներ՝ տարբեր անհատական բնութագրերի և դեռահասության անցումային շրջանի դրսևորումների միջև հնարավոր կապերը բացահայտելու համար։ Միաժամանակ կարևորվում է անհատական տարբերությունների զգուշավոր մեկնաբանումը՝ խուսափելով դեռահասների վարքը միայն խառնվածքով, բնավորությամբ կամ ինտելեկտային ցուցանիշներով բացատրելուց։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է զարգացման հոգեբանության, անձի հոգեբանության և տարիքային հոգեբանության մոտեցումները՝ նպաստելով դեռահասների անհատական զարգացման առանձնահատկությունների առավել ամբողջական ընկալմանը և կրթական ու ընտանեկան միջավայրում նրանց համապատասխան հոգեբանական աջակցության կազմակերպմանը։