Աթայան, Ռ.

Աթայան, Ռ.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Culture

Հայկական խազային նոտագրություն

Աշխատությունը նվիրված է հայկական խազային նոտագրությանը՝ հայ ժողովրդի հոգևոր և երաժշտական մշակույթի կարևորագույն, ինքնատիպ և պատմականորեն նշանակալի համակարգերից մեկին։ Խազային նոտագրությունը հայկական միջնադարյան երաժշտական մտածողության արտահայտությունն է, որի միջոցով դարեր շարունակ գրի են առնվել, պահպանվել և փոխանցվել հոգևոր երգեցողության ստեղծագործությունները։ Այն ներկայացնում է հայ երաժշտական գրավոր ավանդույթի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները՝ անդրադառնալով խազերի ծագմանը, կառուցվածքին, նշանակությանը, կիրառման սկզբունքներին և հայ եկեղեցական երաժշտության պահպանման գործում ունեցած դերին։ Գրքի ուսումնասիրության կենտրոնում հայոց խազային համակարգն է՝ իր նշանների բազմազանությամբ, խորհրդանշական բնույթով և երաժշտական բովանդակության արտահայտման յուրահատուկ եղանակներով։ Խազերը պարզապես երաժշտական նշանների ամբողջություն չեն, այլ միջնադարյան հայ երաժշտական մշակույթի բարդ համակարգ, որի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի երաժշտական լեզվի, ձայնային մտածողության, կատարողական ավանդույթների և գրավոր փոխանցման մեթոդների մասին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայկական նոտագրության պատմության, դրա զարգացման ընթացքի և հայ հոգևոր երաժշտության գրավոր ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Խազային նշանների մեկնաբանության խնդիրը առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում հայ երաժշտագիտության մեջ, քանի որ դրանց ամբողջական վերծանումը կապված է ոչ միայն նշանների արտաքին ձևերի, այլև դրանց գործառույթների, փոխհարաբերությունների և պատմական կիրառության համակողմանի քննության հետ։ Այս համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայ միջնադարյան երաժշտության ինքնատիպությունը և այն մտավոր ու մշակութային միջավայրը, որտեղ ձևավորվել ու զարգացել է հայկական հոգևոր երգեցողության ավանդույթը։ Խազային նոտագրության պատմական արժեքը հատկապես մեծ է հայ երաժշտական ժառանգության պահպանման և ազգային մշակութային ինքնության ուսումնասիրության համար, քանի որ այն վկայում է հայերի՝ երաժշտությունը գրավոր կերպով ամրագրելու, համակարգելու և սերունդներին փոխանցելու վաղեմի ավանդույթի մասին։ Թեման առնչվում է նաև միջնադարյան ձեռագրագիտությանը, հայ հնագրությանը, եկեղեցական ծիսագիտությանը և համեմատական երաժշտագիտությանը՝ ստեղծելով միջգիտակարգային ուսումնասիրության լայն հնարավորություններ։ Աշխատությունը կարևոր է ինչպես հայ երաժշտության պատմությամբ և տեսությամբ զբաղվող մասնագետների, այնպես էլ միջնադարյան ձեռագրերի, հոգևոր երգարվեստի և հայկական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրողների համար։ Այն արժեքավոր նյութ է ազգային երաժշտական ավանդույթների պատմական խորությունը ճանաչելու, հայկական նոտագրության առանձնահատկությունները հասկանալու և հայ ժողովրդի ստեղծած երաժշտական ժառանգության գիտական գնահատման համար։

Updated: 2026-11-18
Հայկական խազային նոտագրություն

Free

Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more