Books by this author (3)
History
A brief account of the Mechitaristican Society founded on the island of St. Lazaro
Այս պատմագիտական և հայագիտական աշխատությունը ներկայացնում է Մխիթարյան միաբանության ձևավորման, զարգացման և գործունեության համառոտ պատմությունը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում հաստատված հայկական համայնքին։ Գիրքը հրատարակվել է 1835 թվականին Վենետիկում, ունի 62 էջ և հեղինակել է Հարություն Ավգերյանը, իսկ հրատարակության անգլերեն տարբերակը ներկայացվում է որպես հայերենից և իտալերենից թարգմանված աշխատանք։ Ուսումնասիրության հիմնական թեման Մխիթարյանների՝ որպես հայ կաթոլիկ վանական-մշակութային կազմակերպության ձևավորումն ու նրանց գործունեությունն է։ Միաբանությունը հիմնադրվել է Մխիթար Սեբաստացու կողմից 1701 թվականին Կոստանդնուպոլսում, իսկ հետագայում հաստատվել է Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում, որը դարձավ հայագիտության, գրահրատարակության, ձեռագրերի պահպանության և կրթական գործունեության կարևոր կենտրոն։ Աշխատությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ ներկայացնում է միաբանության գործունեությունը ոչ միայն որպես կրոնական կառույցի, այլև որպես հայկական մշակույթի պահպանման և զարգացման կենտրոնի։ Մխիթարյանների գործունեության առանցքային ուղղություններից էին հայերեն գրքերի հրատարակությունը, հին և միջնադարյան հայկական գրականության ուսումնասիրությունը, ձեռագրերի հավաքագրումն ու պահպանումը, հայոց լեզվի ուսումնասիրությունը, բառարանների և քերականական աշխատությունների կազմումը, ինչպես նաև կրթական գործունեությունը։ Այդ աշխատանքը նշանակալի դեր ունեցավ հայագիտական գիտության զարգացման և հայ մշակութային ժառանգության՝ եվրոպական գիտական միջավայրում ներկայացման գործում։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում Սուրբ Ղազար կղզու՝ որպես գիտական և մշակութային կենտրոնի նկարագրությունը։ Կղզում ձևավորված միաբանության տպարանը և ակադեմիական միջավայրը հնարավորություն տվեցին ստեղծել ու տարածել բազմաթիվ հայերեն և օտարալեզու հրատարակություններ։ Մխիթարյանների տպագրական գործունեությունը նպաստեց հայ գրավոր մշակույթի պահպանմանը և նոր ընթերցողական ու կրթական միջավայրի ձևավորմանը։ Հրատարակության մատենագիտական տվյալները հաստատում են, որ այն տպագրվել է նույն հայկական ակադեմիայի տպարանում՝ Վենետիկում։ Կարևոր թեմա է նաև հայոց լեզվի ուսումնասիրությունը։ Մխիթարյան միաբանության անդամները մեծ ուշադրություն էին դարձնում ինչպես դասական հայերենի, այնպես էլ ժամանակակից հայերենի ուսումնասիրմանը։ Նրանց կազմած քերականական աշխատությունները և բառարանները կարևոր դեր ունեցան հայերենի գիտական նկարագրության և օտարերկրացիներին հայերենը սովորեցնելու գործում։ Աշխատանքի պատմական համատեքստում հիշատակվում է նաև Պասկալ Օգյուսերի և լորդ Բայրոնի հետ կապված հայագիտական գործունեությունը, այդ թվում՝ հայերեն-անգլերեն քերականության և բառարանի կազմման աշխատանքները։ Մխիթարյանների մշակութային գործունեության մեկ այլ կարևոր ուղղություն էր հին հայկական գրական ժառանգության ուսումնասիրությունը։ Միաբանության անդամները հավաքում, համադրում և հրատարակում էին հին ձեռագրերի ու գրական երկերի նյութերը՝ նպաստելով բազմաթիվ տեքստերի պահպանմանը և գիտական շրջանառության մեջ մտցնելուն։ Այս գործունեությունը հետագայում մեծ նշանակություն ունեցավ ինչպես հայագիտության, այնպես էլ համաշխարհային բանասիրության համար, քանի որ հայկական աղբյուրները հաճախ պարունակում էին տեղեկություններ այլ ժողովուրդների և հին մշակույթների մասին։ Միաբանության գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս նաև հասկանալու հայկական մշակույթի զարգացման առանձնահատկությունները վաղ նոր շրջանում։ Այն ժամանակ, երբ հայկական համայնքները գտնվում էին տարբեր քաղաքական և մշակութային միջավայրերում, Սուրբ Ղազարը դարձավ այնպիսի կենտրոն, որտեղ միավորվում էին կրոնական կյանքը, կրթությունը, տպագրությունը, լեզվաբանությունը, պատմագիտությունը և գրականությունը։ Այդ պատճառով հրատարակությունը արժեքավոր է ոչ միայն Մխիթարյանների պատմությամբ հետաքրքրվողների, այլև հայկական մտավոր մշակույթի ձևավորման գործընթացն ուսումնասիրողների համար։ Աշխատության պատմական արժեքը պայմանավորված է նաև նրա վաղ հրատարակության հանգամանքով։ 1835 թվականին լույս տեսած այս գիրքը ստեղծվել է այն ժամանակաշրջանում, երբ Մխիթարյանների գիտական և հրատարակչական գործունեությունն արդեն ձեռք էր բերել լայն ճանաչում, և միաբանության մասին տեղեկությունների տարածումը նպաստում էր եվրոպական ընթերցողների շրջանում հայկական մշակույթի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։ Գրքի պահպանված օրինակների մատենագիտական նկարագրությունները հաստատում են դրա վաղ շրջանի հրատարակչական բնույթը և կապը Վենետիկի հայկական ակադեմիայի հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը կարելի է դիտարկել որպես Մխիթարյան միաբանության պատմության վաղ շրջանի կարևոր վկայություն, որը միավորում է կրոնական, կրթական, գիտական և մշակութային գործունեության նկարագրությունը։ Այն արժեքավոր է հայագիտության պատմության, հայկական տպագրության, հայոց լեզվի ուսումնասիրության, ձեռագրագիտության և հայ մշակութային ժառանգության պահպանման պատմությունը հետազոտողների համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, բանասերներին, կրոնագետներին, մատենագետներին, գրադարանագետներին և հայկական մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։
Updated: 2026-09-11
Linguistics
A grammar, Armenian and English
Այս աշխատությունը նվիրված է հայերենի և անգլերենի քերականական համակարգերի ուսումնասիրությանը՝ երկու լեզուների կառուցվածքային առանձնահատկությունների համադրական ներկայացմամբ։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են քերականության հիմնական բաղադրիչները՝ ձևաբանությունն ու շարահյուսությունը, ինչպես նաև դրանցում առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խոսքի մասերի համակարգին, գոյականների, ածականների, դերանունների, բայերի և այլ քերականական միավորների ձևաբանական ու գործառական առանձնահատկություններին։ Քննության են առնվում բայական համակարգերի կառուցվածքը, ժամանակի, եղանակի, դեմքի և թվի արտահայտման միջոցները, ինչպես նաև հայերենի և անգլերենի բայական ձևերի միջև առկա տարբերությունները։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև գոյականի քերականական կատեգորիաներին, հոդերի կիրառությանը, հոլովական հարաբերությունների արտահայտմանը և բառերի միջև շարահյուսական կապերի ձևավորմանը։ Համադրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են երկու լեզուները տարբեր միջոցներով արտահայտում նույն կամ նմանատիպ քերականական իմաստները։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև նախադասության կառուցվածքի, բառերի շարադասության, պարզ և բարդ նախադասությունների, հարցական և ժխտական կառուցվածքների առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այն խնդիրներին, որոնք կարող են առաջանալ հայերենից անգլերեն և անգլերենից հայերեն թարգմանության կամ լեզվի ուսուցման ընթացքում՝ պայմանավորված երկու քերականական համակարգերի կառուցվածքային տարբերություններով։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայերենի և անգլերենի քերականական կազմակերպվածության, դրանց ընդհանրությունների ու տարբերությունների և լեզվական կառուցվածքի գործառական առանձնահատկությունների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, հայերեն և անգլերեն լեզուների մասնագետների, թարգմանիչների, օտար լեզվի ուսուցիչների, ուսանողների, հետազոտողների և երկու լեզուների քերականական համակարգերի համեմատական ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-11-02
Linguistics
A grammar, Armenian and English
Լեզվաբանական և ուսումնական բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է հայերենի և անգլերենի քերականական համակարգերի ներկայացմանը և համադրմանը։ Քննության են առնվում երկու լեզուների խոսքի մասերը, բառերի ձևափոխության օրինաչափությունները, քերականական կարգերը և նախադասությունների կառուցման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գոյականի, ածականի, դերանվան, բայի և մյուս խոսքի մասերի գործածությանը, ինչպես նաև հոլովման, խոնարհման, ժամանակային ձևերի և շարահյուսական կապերի առանձնահատկություններին։ Երկու լեզուների քերականական նյութի զուգահեռ ներկայացումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրանց կառուցվածքային ընդհանրություններն ու տարբերությունները և ավելի հստակ հասկանալու համապատասխան քերականական ձևերի կիրառությունը։ Աշխատությունը կարող է ներառել կանոնների բացատրություններ, լեզվական օրինակներ և գործնական դիտարկումներ, որոնք նպաստում են հայերենի ու անգլերենի համակարգված յուրացմանը։ Համեմատական մոտեցումը հատկապես կարևոր է լեզուների ուսուցման, թարգմանության և քերականական կառուցվածքների փոխադարձ մեկնաբանության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայերեն կամ անգլերեն ուսումնասիրողներին, լեզվի ուսուցիչներին, թարգմանիչներին, բանասերներին և համեմատական քերականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։
Updated: 2026-10-03