Այգեկցի, Վարդան

Literature

Ժողովածուն ներկայացնում է հայ միջնադարյան առակագրության արժեքավոր ժառանգության ընտրանի՝ ընթերցողին ծանոթացնելով Վարդան վարդապետի առակների գեղարվեստական, բարոյախոսական և խրատական աշխարհին։ Վարդան Այգեկցու և Վարդան վարդապետի անվան հետ կապվող առակագրական ավանդույթը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ գրականության պատմության մեջ՝ միավորելով ժողովրդական իմաստությունը, կյանքի դիտարկումները, հասարակական քննադատությունը և բարոյական դաստիարակության սկզբունքները։ Առակների հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ մարդկային կյանքի բարդ երևույթները, հասարակական հարաբերությունները և բարոյական հակասությունները ներկայացվում են պարզ, պատկերավոր ու հաճախ այլաբանական պատմությունների միջոցով։ Կենդանիների, թռչունների, մարդկանց և տարբեր առարկաների կերպարները հանդես են գալիս որպես մարդկային բնավորությունների, հասարակական խավերի և վարքագծային առանձնահատկությունների խորհրդանշական արտահայտություններ։ Նրանց գործողությունների ու փոխհարաբերությունների միջոցով բացահայտվում են ագահության, նախանձի, խաբեության, կեղծավորության, տգիտության, հպարտության և անարդարության բացասական հետևանքները, միաժամանակ ընդգծվում են խոհեմության, ազնվության, համեստության, աշխատասիրության, արդարության և ողջախոհության արժեքները։ Առակների կարևոր գաղափարական առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք բարոյական ճշմարտությունները ներկայացնում են ոչ թե վերացական դատողությունների, այլ կյանքի հետ կապված պատկերավոր իրավիճակների միջոցով։ Ընթերցողը պատմությունների ընթացքի և ավարտի հիման վրա ինքնուրույն հանգում է որոշակի եզրակացությունների՝ ճանաչելով մարդկային բնավորության թերություններն ու առաքինությունները։ Այս առումով առակը միաժամանակ հանդես է գալիս որպես գեղարվեստական պատմություն, հասարակական դիտարկում և դաստիարակչական միջոց։ Ժողովածուի գաղափարական աշխարհում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև մարդկային փոխհարաբերությունների քննությունը։ Առակներում արտահայտվող հակադրությունները հնարավորություն են տալիս անդրադառնալու ուժի և թուլության, իմաստության և հիմարության, ճշմարտության և ստի, արդարության և անարդարության, անհատական շահի և ընդհանուր բարօրության խնդիրներին։ Այլաբանական կերպարների միջոցով քննադատվում են հասարակական արատները, իշխանության չարաշահումը, կեղծ հեղինակությունը և մարդկային հարաբերություններում դրսևորվող եսասիրությունը։ Միաժամանակ առակագրական խոսքը կարևորում է փորձից քաղված դասերը և խրախուսում է ողջամիտ, շրջահայաց ու բարոյապես պատասխանատու վարքագիծը։ Գրական առումով ստեղծագործությունների կարևոր արժանիքներից են սեղմ ու դիպուկ պատմողական կառուցվածքը, կենդանի խոսքը, պատկերավոր արտահայտությունները, հումորը, երգիծանքը և այլաբանության վարպետ կիրառությունը։ Առակների սյուժեները սովորաբար կառուցվում են որոշակի հակասության կամ անսպասելի իրավիճակի շուրջ, որի հանգուցալուծումը բացահայտում է պատմության բարոյական իմաստը։ Այս պարզ, բայց խորիմաստ կառուցվածքը ստեղծագործություններին հաղորդում է հիշվող բնույթ և ապահովում դրանց հասանելիությունը տարբեր տարիքի ու կրթական մակարդակի ընթերցողների համար։ Ժողովածուի առանձնահատուկ արժեքն այն է, որ ընտրված առակները ներկայացնում են հայ միջնադարյան գրականության այն ավանդույթը, որտեղ գեղարվեստական պատումը սերտորեն կապված է կյանքի ճանաչողության և հասարակական մտածողության հետ։ Հայ առակագրությունը ձևավորվել է ժողովրդական բանահյուսության, արևելյան առակային ավանդույթների և քրիստոնեական բարոյախոսության փոխազդեցությամբ՝ ստեղծելով ինքնատիպ գրական ժառանգություն, որն արտահայտում է հայ ժողովրդի կենսափորձը, աշխարհընկալումը և բարոյական պատկերացումները։ Վարդան վարդապետի անունով հայտնի առակագրական ժառանգությունը կարևոր դեր ունի այդ ավանդույթի պահպանման և հետագա սերունդներին փոխանցման գործում։ Պատմական ու մշակութային առումով ժողովածուն նշանակալի է նաև հայ գրականության տարածման և եվրոպական հրատարակչական միջավայրում հայկական գրավոր ժառանգության ներկայացման տեսանկյունից։ Փարիզում հայերեն առակների հրատարակությունը վկայում է հայ գրական մշակույթի միջազգային տարածման, ազգային գրավոր ժառանգության պահպանման և հայ ընթերցողական շրջանակների ընդլայնման ձգտման մասին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ միջնադարյան գրականության, առակագրության պատմության, ժողովրդական իմաստության, երգիծանքի և բարոյախոսական մտածողության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր ընթերցանության նյութ է նաև երեխաների և պատանիների դաստիարակության տեսանկյունից, քանի որ առակների միջոցով զարգացնում է բարոյական դատողությունը, քննադատական մտածողությունը, երևակայությունը և մարդկային վարքի նկատմամբ ուշադիր վերաբերմունքը։ Միաժամանակ ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում գրականագետների, բանասերների, մանկավարժների և հայ մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար՝ որպես հայ առակագրական ավանդույթի պահպանման ու տարածման նշանակալի վկայություն։