Айвазян, Мария Арамовна

Айвазян, Мария Арамовна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Linguistics

Ռ. Աճառյանը և իրանագիտությունը

Աշխատությունը նվիրված է հայ անվանի լեզվաբան, հայագետ և բանասեր Ռ. Աճառյանի գիտական գործունեությանն ու իրանագիտության բնագավառում ունեցած ներդրմանը՝ անդրադառնալով հայերենի և իրանական լեզուների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրման կարևորությանը։ Այն ներկայացնում է Աճառյանի գիտական հետաքրքրությունների այն ուղղությունը, որը կապված է իրանական լեզուների, դրանց պատմական զարգացման, լեզվական առանձնահատկությունների և հայերենի հետ ունեցած բազմաբնույթ առնչությունների հետ։ Հայերենի պատմական բառապաշարի, ստուգաբանության և լեզվական շփումների ուսումնասիրությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ լեզվաբանական մտքի զարգացման մեջ, քանի որ հայ ժողովրդի պատմական ու մշակութային կյանքը դարերի ընթացքում սերտորեն կապված է եղել իրանական աշխարհի հետ։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում իրանական ծագում ունեցող բառերի, փոխառությունների, լեզվական ընդհանրությունների և տարբերությունների բացահայտումը, ինչպես նաև դրանց միջոցով հայերենի պատմական զարգացման առանձին փուլերի լուսաբանումը։ Ռ. Աճառյանի գիտական ժառանգությունը կարևոր հիմք է նման հետազոտությունների համար՝ իր մեջ միավորելով պատմահամեմատական լեզվաբանության, ստուգաբանության, բարբառագիտության և հայերենի պատմության ուսումնասիրության սկզբունքները։ Աշխատության թեմատիկ ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու իրանագիտությունը ոչ միայն որպես առանձին լեզվաբանական գիտակարգ, այլև որպես հայագիտության հետ սերտորեն փոխկապակցված գիտական բնագավառ, որի միջոցով բացահայտվում են հայերենի ձևավորման, բառապաշարի հարստացման և պատմական զարգացման տարբեր շերտերը։ Կարևորվում է նաև լեզվական նյութի գիտական քննության դերը՝ որպես ժողովուրդների միջև պատմական շփումների, մշակութային փոխազդեցությունների և քաղաքակրթական կապերի ուսումնասիրության միջոց։ Աշխատությունը ներկայացնում է Ռ. Աճառյանի գիտական ժառանգության նշանակությունը հայ-իրանական լեզվական հարաբերությունների հետազոտման համատեքստում և ընդգծում նրա ուսումնասիրությունների արժեքը հետագա սերունդների լեզվաբանների ու արևելագետների համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ լեզվաբանության, իրանագիտության, արևելագիտության և պատմական լեզվական կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար՝ նպաստելով հայ և իրանական լեզուների փոխհարաբերությունների, դրանց պատմական հիմքերի և գիտական ուսումնասիրության ավանդույթների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը։

Updated: 2026-11-19
Ռ. Աճառյանը և իրանագիտությունը

Free

Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more