Баратова, Галина Султановна

Баратова, Галина Султановна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Ույղուրների սոցիալ-տնտեսական պատմությունը Սեմիրեչիեում XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին Սեմիրեչիեի տարածաշրջանում բնակվող ույղուրների սոցիալ-տնտեսական պատմության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով նրանց հասարակական կյանքի, տնտեսական գործունեության, կենցաղի և սոցիալական հարաբերությունների ձևավորման ու զարգացման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության առանցքում ույղուրական համայնքի պատմական զարգացումն է այն ժամանակաշրջանում, երբ Կենտրոնական Ասիայի քաղաքական, տնտեսական և հասարակական միջավայրում տեղի էին ունենում էական փոփոխություններ, որոնք անմիջական ազդեցություն էին թողնում տարածաշրջանի բնակչության կենսակերպի և տնտեսական հարաբերությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սեմիրեչիեի՝ որպես բազմազգ և պատմամշակութային նշանակություն ունեցող տարածաշրջանի դերին, որտեղ բնակվող ույղուրների տնտեսական և հասարակական կյանքը ձևավորվում էր տեղական բնական պայմանների, բնակավայրերի առանձնահատկությունների, տարածաշրջանային առևտրական կապերի և հարևան ժողովուրդների հետ փոխգործակցության ազդեցությամբ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ույղուրների զբաղմունքների, արտադրական գործունեության, գյուղատնտեսության, արհեստագործության և առևտրի պատմական նշանակությունը, ինչպես նաև դրանց կապը համայնքի սոցիալական կառուցվածքի և նյութական կենսապայմանների հետ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հասարակական հարաբերությունների, սոցիալական շերտավորման, տնտեսական փոխհարաբերությունների և համայնքային կյանքի կազմակերպման հարցերին՝ բացահայտելով ավանդական հասարակական կառուցվածքների և ժամանակաշրջանի նոր տնտեսական իրողությունների փոխազդեցությունը։ Պատմական ուսումնասիրության տեսանկյունից էական նշանակություն ունի նաև XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին տարածաշրջանում տեղի ունեցած քաղաքական ու վարչական վերափոխումների ազդեցության դիտարկումը՝ ույղուրական բնակչության սոցիալ-տնտեսական դրության և կենսագործունեության պայմանների համատեքստում։ Ներկայացված թեմատիկան կարևոր է նաև միգրացիոն գործընթացների, բնակչության տեղաշարժերի, բնակեցման առանձնահատկությունների և տարածաշրջանում էթնոմշակութային միջավայրի ձևավորման պատմությունը հասկանալու համար։ Ույղուրների սոցիալ-տնտեսական պատմության ուսումնասիրությունը միաժամանակ նպաստում է Կենտրոնական Ասիայի ժողովուրդների պատմական փոխառնչությունների, տնտեսական կապերի և մշակութային փոխազդեցությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։ Աշխատանքի գիտաճանաչողական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն անդրադառնում է տարածաշրջանային պատմագրության կարևոր ուղղություններից մեկին՝ հնարավորություն ընձեռելով ույղուրական համայնքի պատմությունը դիտարկելու ոչ միայն էթնիկական և մշակութային, այլև հասարակական ու տնտեսական զարգացումների ամբողջության մեջ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում Կենտրոնական Ասիայի պատմությամբ, ույղուր ժողովրդի անցյալով, տարածաշրջանի սոցիալական կառուցվածքի, ավանդական տնտեսության և պատմական ժողովրդագրական գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-20
Ույղուրների սոցիալ-տնտեսական պատմությունը Սեմիրեչիեում XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին

Free

Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more