Бациева, С. М.

Бациева, С. М.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Philosophy

Մարդկանց հասարակական կյանքի բնույթի մասին

Իբն Խալդունի այս պատմափիլիսոփայական աշխատությունը նվիրված է մարդկային հասարակության ձևավորման, զարգացման և գործունեության հիմնարար օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով մարդու հասարակական էության, մարդկանց համակեցության, սոցիալական հարաբերությունների և պատմական գործընթացների փոխկապակցվածությունը։ Հեղինակը հասարակական կյանքը դիտարկում է որպես մարդկային գոյության բնական և անհրաժեշտ պայման՝ ընդգծելով, որ մարդն իր կարիքները բավարարելու, անվտանգությունն ապահովելու և կենսագործունեությունը կազմակերպելու համար կարիք ունի այլ մարդկանց հետ համագործակցության և համատեղ կյանքի։ Աշխատության առանցքային գաղափարներից է հասարակության առաջացման և զարգացման պատճառների բացահայտումը, ինչպես նաև այն գործոնների ուսումնասիրությունը, որոնք պայմանավորում են մարդկային համայնքների կազմակերպվածությունը, սոցիալական կապերի ձևավորումը և հասարակական կառուցվածքների փոփոխությունը։ Հեղինակը կարևորում է մարդու բնության, նյութական պայմանների, միջավայրի, սովորույթների և համատեղ գործունեության ազդեցությունը հասարակական կյանքի վրա՝ փորձելով բացատրել, թե ինչպես են անհատական շահերը, ընդհանուր նպատակները և փոխադարձ կախվածությունը ձևավորում սոցիալական ամբողջություն։ Տրակտատում արտահայտված մոտեցումը հասարակությունը դիտարկում է ոչ թե որպես պատահականորեն առաջացած մարդկանց միավորում, այլ որպես որոշակի պատճառահետևանքային կապերով, ներքին կառուցվածքով և զարգացման օրինաչափություններով օժտված համակարգ։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում պատմական երևույթների ուսումնասիրությունը՝ դրանց հիմքում ընկած հասարակական, տնտեսական, քաղաքական և մշակութային հանգամանքների բացահայտման միջոցով։ Իբն Խալդունի փիլիսոփայական մտածողության կարևոր առանձնահատկություններից է հասարակական իրողությունները բանականորեն և վերլուծականորեն մեկնաբանելու ձգտումը, երբ պատմական զարգացումները չեն դիտարկվում միայն առանձին իրադարձությունների կամ անհատների գործողությունների տեսանկյունից, այլ կապվում են ավելի լայն սոցիալական պայմանների և մարդկային վարքագծի օրինաչափությունների հետ։ Նրա հայեցակարգում հասարակական կյանքի ուսումնասիրությունը ձեռք է բերում ինքնուրույն ճանաչողական նշանակություն՝ նպաստելով պատմության, սոցիոլոգիական մտքի և քաղաքական փիլիսոփայության հիմնարար հարցերի համակարգված ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարևոր տեղ ունի միջնադարյան արաբամուսուլմանական մտավոր ժառանգության մեջ, քանի որ արտահայտում է հասարակության և պատմության գիտական ուսումնասիրության վաղ և ազդեցիկ մոտեցումներից մեկը։ Իբն Խալդունի գաղափարները հետագայում նշանակալի ազդեցություն են ունեցել պատմափիլիսոփայական և հասարակագիտական մտածողության զարգացման վրա՝ հատկապես հասարակական համակեցության, սոցիալական կազմակերպման, իշխանության, համայնքային կապերի և քաղաքակրթությունների զարգացման օրինաչափությունների ուսումնասիրման բնագավառներում։ Նրա մտավոր ժառանգությունը կարևոր է նաև նրանով, որ պատմական իրողությունները դիտարկելու համար առաջարկում է քննադատական և պատճառահետևանքային մտածողության սկզբունքներ՝ խրախուսելով երևույթների արտաքին նկարագրությունից անցնել դրանց խորքային պատճառների բացահայտմանը։ Ստեղծագործությունը արժեքավոր է պատմության, փիլիսոփայության, հասարակագիտության և քաղաքակրթությունների զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու մարդկային հասարակության բնույթի վերաբերյալ միջնադարյան մտածողության կարևոր գաղափարներին և հասկանալու, թե ինչպես են ձևավորվել հասարակական կյանքի գիտական մեկնաբանության հիմնարար սկզբունքները։

Updated: 2026-11-20
Մարդկանց հասարակական կյանքի բնույթի մասին

Free

Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more