Բոռնազյան, Ս. Վ.

Բոռնազյան, Ս. Վ.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Սոցիալ-տնտեսական հարաբերությունները Կիլիկյան Հայաստանում XII–XIV դարերում

Աշխատությունը նվիրված է Կիլիկյան հայկական պետության XII–XIV դարերի սոցիալ-տնտեսական կյանքի, հասարակական կառուցվածքի և տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով միջնադարյան հայկական պետականության զարգացման կարևորագույն կողմերից մեկը։ Գրքում քննության են առնվում Կիլիկյան Հայաստանի հասարակական կյանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները, սոցիալական տարբեր խավերի դիրքն ու փոխհարաբերությունները, հողատիրական համակարգը, տնտեսական գործունեության հիմնական ձևերը և դրանց ազդեցությունը երկրի քաղաքական ու հասարակական զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆեոդալական հարաբերությունների ձևավորմանն ու զարգացմանը, հողային սեփականության բնույթին, ավատատիրական դասակարգի դիրքին, գյուղացիության սոցիալական վիճակին, կախյալ բնակչության պարտավորություններին և հասարակական տարբեր խմբերի միջև գոյություն ունեցող տնտեսական կապերին։ Աշխատության կարևոր ուսումնասիրության ուղղություններից են գյուղատնտեսության, արհեստագործության և առևտրի զարգացումը, քաղաքային կյանքի աշխուժացումը, ներքին տնտեսական շրջանառությունը և Կիլիկյան Հայաստանի ընդգրկվածությունը միջազգային առևտրատնտեսական հարաբերություններում։ Քննության առարկա են նաև երկրի աշխարհագրական դիրքի, միջազգային առևտրական ուղիների և հարևան ժողովուրդների ու պետությունների հետ ունեցած կապերի ազդեցությունը տնտեսական կյանքի վրա։ Միջերկրածովյան տարածաշրջանում Կիլիկյան Հայաստանի ռազմավարական դիրքը, ծովային առևտրի հնարավորությունները և եվրոպական ու արևելյան առևտրական կենտրոնների հետ փոխգործակցությունը կարևոր նշանակություն ունեին երկրի տնտեսական ներուժի ընդլայնման, քաղաքների զարգացման և հասարակական հարաբերությունների փոփոխության համար։ XII–XIV դարերն առանձնահատուկ ժամանակաշրջան էին Կիլիկյան հայկական պետության պատմության մեջ, քանի որ պետականության ամրապնդմանը, տնտեսական կյանքի աշխուժացմանը և միջազգային հարաբերությունների ընդլայնմանը զուգահեռ տեղի էին ունենում նաև հասարակական կառուցվածքի ու արտադրական հարաբերությունների փոփոխություններ։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու միջնադարյան հայկական հասարակության ներքին կազմակերպման մեխանիզմները, տնտեսական ռեսուրսների բաշխման սկզբունքները, հասարակական խավերի շահերն ու փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև տնտեսական գործընթացների և քաղաքական իրադարձությունների փոխազդեցությունը։ Ուսումնասիրության պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ Կիլիկյան Հայաստանի պատմությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պետական և քաղաքական զարգացումների ամբողջություն, այլև որպես բարդ սոցիալ-տնտեսական համակարգ, որի ուսումնասիրությունը կարևոր է միջնադարյան հայ հասարակության զարգացման օրինաչափությունները հասկանալու համար։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ միջնադարի պատմությամբ, ֆեոդալական հասարակարգի առանձնահատկություններով, հողատիրական հարաբերություններով, տնտեսական պատմությամբ և Կիլիկյան Հայաստանի միջազգային կապերով հետաքրքրվող հետազոտողների, պատմաբանների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար։ Այն նպաստում է Կիլիկյան հայկական պետականության պատմական դերի առավել ամբողջական ընկալմանը՝ ընդգծելով երկրի տնտեսական կյանքի, հասարակական հարաբերությունների և տարածաշրջանային փոխազդեցությունների նշանակությունը հայ ժողովրդի միջնադարյան պատմության մեջ։

Updated: 2026-11-19
Սոցիալ-տնտեսական հարաբերությունները Կիլիկյան Հայաստանում XII–XIV դարերում

Free

Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more