Բոզոյան, Ա.

Բոզոյան, Ա.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Կիլիկյան Հայաստանը Մերձավոր Արևելքի եկեղեցաքաղաքական հարաբերությունների փաստաթղթերում

Աշխատությունը նվիրված է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրությանը՝ Մերձավոր Արևելքի միջնադարյան եկեղեցաքաղաքական հարաբերությունների համատեքստում՝ կարևորելով հայկական պետականության, Հայոց եկեղեցու և տարածաշրջանի քրիստոնեական ու մահմեդական քաղաքական ու կրոնական կենտրոնների միջև ձևավորված բազմաշերտ կապերը։ Գրքում ներկայացված փաստաթղթային նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու Կիլիկյան Հայաստանի միջազգային հարաբերությունների կրոնական, դիվանագիտական և քաղաքական կողմերը, բացահայտելու այն պատմական պայմաններն ու իրադարձությունները, որոնց ազդեցությամբ ձևավորվել և զարգացել են տարածաշրջանի տարբեր եկեղեցիների ու քաղաքական ուժերի փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում Հայոց եկեղեցու դիրքին Մերձավոր Արևելքի քրիստոնեական աշխարհի շրջանակում, նրա հարաբերություններին բյուզանդական, կաթոլիկ և արևելյան քրիստոնեական եկեղեցական կենտրոնների հետ, ինչպես նաև եկեղեցական միության, դավանաբանական տարբերությունների, հոգևոր իշխանության և քաղաքական շահերի փոխազդեցությանը։ Կիլիկյան Հայաստանը, գտնվելով Արևելքի և Արևմուտքի քաղաքական ու մշակութային աշխարհների խաչմերուկում, մշտապես ներգրավված էր բարդ դիվանագիտական գործընթացներում, որոնցում կրոնական գործոնը հաճախ հանդես էր գալիս որպես քաղաքական համագործակցության, բանակցությունների, հակասությունների և իշխանական հարաբերությունների կարևոր միջոց։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր նյութ է ներկայացնում հասկանալու համար, թե ինչպես էին հայկական իշխանական և եկեղեցական կառույցները փորձում պահպանել իրենց ինքնուրույնությունը, հեղինակությունն ու ազգային-դավանաբանական առանձնահատկությունները՝ միաժամանակ հարաբերություններ հաստատելով տարածաշրջանի ազդեցիկ ուժերի հետ։ Փաստաթղթերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ուշադրություն դարձնելու միջնադարյան հաղորդակցության ձևերին, եկեղեցական դիվանագիտության առանձնահատկություններին, տարբեր կրոնական ավանդույթների փոխազդեցությանը և քաղաքական որոշումների ընդունման գործում հոգևոր հաստատությունների ունեցած դերակատարությանը։ Աշխատության կարևոր կողմերից է պատմական իրադարձությունների դիտարկումը ոչ միայն հայկական պատմության ներքին զարգացումների, այլև Մերձավոր Արևելքի ընդհանուր քաղաքական ու կրոնական գործընթացների շրջանակում, ինչը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Կիլիկյան Հայաստանի միջազգային դիրքի և տարածաշրջանային նշանակության մասին։ Փաստաթղթային սկզբնաղբյուրների օգտագործումը կարևորում է հետազոտության գիտական արժեքը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու պատմական հարաբերությունների վկայություններին, համադրելու տարբեր եկեղեցական ու քաղաքական դիրքորոշումներ և ուսումնասիրելու միջնադարյան պատմության այն հարցերը, որոնք առանց սկզբնաղբյուրների քննության դժվար կլիներ ամբողջականորեն ընկալել։ Ներկայացված նյութերը նշանակալի են նաև հայ-բյուզանդական, հայ-լատինական և ընդհանրապես արևելաքրիստոնեական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար՝ բացահայտելով կրոնական ինքնության, եկեղեցական իրավասության, դավանաբանական երկխոսության և պետական շահերի միջև առկա բարդ կապերը։ Աշխատությունն ունի կարևոր պատմագիտական, աղբյուրագիտական և հայագիտական նշանակություն, քանի որ նպաստում է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության միջազգային չափումների լուսաբանմանը, միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի եկեղեցական ու քաղաքական պատմության ուսումնասիրությանը և հայկական պատմական ժառանգության վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրության նյութ է պատմաբանների, արևելագետների, հայագետների, աստվածաբանների, եկեղեցու պատմությամբ հետաքրքրվողների, ինչպես նաև միջնադարյան Հայաստանի և Մերձավոր Արևելքի քաղաքակրթական փոխհարաբերությունները խորությամբ ուսումնասիրել ցանկացող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-18
Կիլիկյան Հայաստանը Մերձավոր Արևելքի եկեղեցաքաղաքական հարաբերությունների փաստաթղթերում

Free

Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more