Бутба, Виталий Фиронович

Бутба, Виталий Фиронович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Արևմտյան Կովկասի ցեղերը՝ ըստ «Աշխարհացոյցի» (համեմատական վերլուծություն)

Աշխատությունը նվիրված է Արևմտյան Կովկասի հին ցեղերի ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով հայկական միջնադարյան աշխարհագրական մտքի կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկի՝ «Աշխարհացոյցի» տեղեկությունների վրա։ Այն ներկայացնում է տարածաշրջանի պատմական էթնիկ պատկերը, ցեղային միավորների տեղաբաշխումը, նրանց զբաղեցրած տարածքները և պատմաաշխարհագրական միջավայրը՝ փորձելով վերակազմել Արևմտյան Կովկասի բնակչության մասին հին ժամանակներից պահպանված պատկերացումները։ Հետազոտության առանցքում պատմական տեղեկությունների համեմատական քննությունն է, որի միջոցով դիտարկվում են «Աշխարհացոյցում» հիշատակվող ցեղանունները, դրանց հնարավոր համապատասխանությունները այլ պատմական և աշխարհագրական աղբյուրներում հանդիպող անվանումների հետ, ինչպես նաև էթնիկական խմբերի տեղորոշման և նույնականացման հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայկական աշխարհագրական ավանդույթի տեղեկությունների համադրումը տարածաշրջանի պատմական ուսումնասիրությունների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հին աշխարհագրական պատկերացումների առանձնահատկությունները, ցեղային տարածքների սահմանների փոփոխությունները և Կովկասի պատմական էթնիկական կառուցվածքի ձևավորման տարբեր փուլերը։ Աշխատությունը կարևորում է «Աշխարհացոյցի»՝ որպես պատմական սկզբնաղբյուրի գիտական արժեքը՝ ընդգծելով, որ դրա տեղեկությունները նշանակալի նյութ են ոչ միայն Հայաստանի պատմական աշխարհագրության, այլև հարևան ժողովուրդների, ցեղային միավորումների և Կովկասի տարածաշրջանային պատմության ուսումնասիրության համար։ Համեմատական վերլուծության մեթոդը հնարավորություն է տալիս քննության առնել պատմական անվանումների շարունակականության, փոփոխության և տարբեր աղբյուրներում դրանց արտացոլման խնդիրները՝ միաժամանակ ուշադրություն դարձնելով հին աշխարհագրական գիտելիքների փոխանցման և պահպանման գործընթացներին։ Հետազոտությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես Կովկասի հնագույն պատմությամբ, էթնիկական պատմությամբ, պատմական տեղագրությամբ և հայկական միջնադարյան աշխարհագրական ժառանգությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրության նյութ կարող է ծառայել պատմաբանների, արևելագետների, կովկասագետների, աշխարհագրագետների և պատմական աղբյուրների հետազոտողների համար՝ նպաստելով Արևմտյան Կովկասի անցյալի, նրա բնակչության էթնիկական կազմի և տարածաշրջանի ժողովուրդների պատմական փոխհարաբերությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-20
Արևմտյան Կովկասի ցեղերը՝ ըստ «Աշխարհացոյցի» (համեմատական վերլուծություն)

Free

Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more