Եսայան, Անդրանիկ Արարատի

History

Աշխատությունը նվիրված է Հյուսիսարևելյան Հայաստանի երկու պատմական գավառների XVII դարի և XVIII դարի առաջին քառորդի պատմաժողովրդագրական պատկերի ուսումնասիրությանը՝ տարածաշրջանի բնակչության թվաքանակի, բնակավայրերի համակարգի, էթնիկ և սոցիալական կազմի, տնտեսական կյանքի ու ժողովրդագրական փոփոխությունների համատեքստում։ Հետազոտության մեջ տվյալ ժամանակաշրջանը դիտարկվում է որպես քաղաքական անկայունությամբ, ռազմական բախումներով, վարչատարածքային վերափոխումներով և բնակչության տեղաշարժերով պայմանավորված բարդ պատմական փուլ։ Քննության են առնվում բնակավայրերի տեղաբաշխումը, գյուղական ու քաղաքային բնակչության հարաբերակցությունը, բնակեցված և ժամանակավորապես կամ ամբողջությամբ լքված բնակավայրերի վիճակը, ինչպես նաև բնակչության բնական շարժի և գաղթերի ազդեցությունը տարածաշրջանի ժողովրդագրական կառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայկական բնակչության տարածական բաշխմանը, համայնքների կենսագործունեությանը և այն գործոններին, որոնք նպաստել են բնակչության թվաքանակի ու բնակավայրերի ցանցի փոփոխություններին։ Պատմաժողովրդագրական տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու առանձին բնակավայրերի և բնակավայրային խմբերի զարգացման ընդհանուր պատկերը, ինչպես նաև դիտարկելու ժողովրդագրական գործընթացների կապը քաղաքական ու տնտեսական իրադարձությունների հետ։ Հետազոտության աղբյուրագիտական հիմքում կարող են ընդգրկվել ժամանակաշրջանի պատմագրական երկերը, վարչական ու հարկային բնույթի տեղեկությունները, եկեղեցական փաստաթղթերը, ձեռագրերի հիշատակարանները, վիմագրական նյութերը և այլ պատմական վկայություններ, որոնց համադրումը նպաստում է բնակչության վերաբերյալ մասնատված տվյալների համակարգմանը։ Կարևորվում են նաև տեղանունների ուսումնասիրությունը և պատմական աշխարհագրության տվյալները, որոնք հնարավորություն են տալիս ճշտելու բնակավայրերի տեղադրությունը, վարչական պատկանելությունն ու ժամանակի ընթացքում կատարված փոփոխությունները։ Ժողովրդագրական գործընթացները ներկայացվում են տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական կյանքի հետ փոխկապակցված՝ ուշադրություն դարձնելով երկրագործությանը, անասնապահությանը, առևտրային կապերին, հարկային պարտավորություններին և համայնքային կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Հյուսիսարևելյան Հայաստանի պատմական ժողովրդագրության, բնակեցման համակարգի և XVII–XVIII դարերի սահմանագծին տեղի ունեցած սոցիալական ու տարածքային փոփոխությունների մասին՝ միաժամանակ արժեքավոր նյութ տրամադրելով Հայաստանի պատմական աշխարհագրության և տարածաշրջանային պատմության հետագա ուսումնասիրությունների համար։