Books by this author (1)

Online

Literature

Շահնամե

Պարսկական գրականության և համաշխարհային էպիկական ժառանգության մեծագույն ստեղծագործություններից մեկը՝ այս երկը ներկայացնում է հին Իրանի առասպելական, հերոսական և պատմական անցյալը՝ միավորելով ժողովրդական ավանդազրույցները, դիցաբանական պատկերացումները, պատմական հիշողությունը, փիլիսոփայական խորհրդածություններն ու մարդկային կյանքի համամարդկային խնդիրները։ Ստեղծագործության հիմքում ընկած է իրանական ժողովրդի դարավոր մշակութային հիշողությունը, ազգային ինքնության պահպանման ձգտումը և անցյալի հերոսական իրադարձությունները գեղարվեստական պատումով սերունդներին փոխանցելու գաղափարը։ Այն ընդգրկում է իրանական աշխարհի ծագման, հնագույն թագավորությունների ձևավորման, արքայական տոհմերի հաջորդականության, իշխանության հաստատման ու անկման, պատերազմների, ապստամբությունների, հերոսական սխրանքների և հասարակական փոփոխությունների մասին բազմաթիվ պատմություններ։ Պատումը կառուցված է տարբեր դարաշրջանների ու սերունդների իրադարձությունների հաջորդականության շուրջ՝ ընթերցողին տեղափոխելով մի աշխարհ, որտեղ պատմությունն ու առասպելը սերտորեն միահյուսված են, իսկ իրականության և երևակայության սահմանները հաճախ միտումնավոր անորոշ են։ Ստեղծագործության կարևորագույն առանցքներից են թագավորների և հերոսների ճակատագրերը, նրանց բարոյական ընտրությունները, իշխանության ու պատասխանատվության փոխհարաբերությունները, հայրենիքի պաշտպանությունը, հավատարմությունը, պատիվը, սերը, վրեժը, դավաճանությունը և արդարության որոնումը։ Հատուկ տեղ են զբաղեցնում Զալի և Ռուդաբեի սիրո պատմությունը, Ռոստամի և Սոհրաբի ողբերգական ճակատագիրը, ինչպես նաև Սիավուշի պատմությունը, որոնց միջոցով բացահայտվում են մարդկային զգացմունքների խորությունը, ընտանեկան կապերի բարդությունը, ճակատագրի անխուսափելիությունը և անհատի բախումը հասարակական ու քաղաքական հանգամանքներին։ Ռոստամի և Սոհրաբի պատմությունը հատկապես նշանակալի է որպես հայրական ու որդիական կապի, ինքնության չճանաչման, ողբերգական թյուրիմացության և ուշացած գիտակցման գեղարվեստական արտահայտություն։ Զալի և Ռուդաբեի պատմության մեջ միահյուսվում են սերը, ընտանեկան ավանդույթները, հասարակական արգելքները և տարբեր տոհմերի միջև հարաբերությունները, իսկ Սիավուշի կերպարի ու ճակատագրի միջոցով ընդգծվում են անմեղության, ազնվության, արդարամտության և իշխանական միջավայրում բարոյական սկզբունքներին հավատարիմ մնալու խնդիրները։ Ստեղծագործության հերոսները ներկայացված են ոչ միայն որպես բացառիկ ուժի և քաջության տեր անձինք, այլև որպես բարդ ներաշխարհ ունեցող մարդիկ, որոնք ենթարկվում են մարդկային կրքերին, կասկածներին, վախերին, սիրուն, հպարտությանը և պատասխանատվության զգացմանը։ Հերոսական սխրանքների կողքին մեծ նշանակություն ունեն ողբերգական իրադարձությունները, որոնք ցույց են տալիս պատերազմի կործանարար հետևանքները, իշխանության չարաշահման վտանգները, անհեռատես որոշումների գինը և մարդկային կյանքի փխրունությունը։ Ստեղծագործության կարևորագույն գաղափարներից է ժամանակի անցողիկության գիտակցումը. նույնիսկ ամենահզոր թագավորներն ու անպարտելի հերոսները ենթակա են ճակատագրի, ծերության և մահվան, իսկ նրանց փառքն ու իշխանությունը ժամանակավոր են։ Այս իմաստով երկը ոչ միայն հերոսական անցյալի փառաբանում է, այլև խորապես փիլիսոփայական խորհրդածություն մարդկային գոյության, բարոյական արժեքների և պատմական հիշողության մասին։ Հեղինակը մեծ ուշադրություն է դարձնում արդար և իմաստուն կառավարման գաղափարին՝ հակադրելով բարեպաշտ, խոհեմ ու ժողովրդի բարօրությամբ մտահոգ կառավարիչներին բռնակալ, ինքնահավան և անարդար իշխանավորներին։ Պատմությունների միջոցով բացահայտվում է այն համոզմունքը, որ թագավորի մեծությունը որոշվում է ոչ միայն նրա ռազմական հաջողություններով կամ ժառանգական իրավունքով, այլև արդարությամբ, իմաստությամբ, չափավորությամբ և ժողովրդի հանդեպ ունեցած պատասխանատվությամբ։ Գեղարվեստական առումով ստեղծագործությունն առանձնանում է էպիկական լայն ընդգրկմամբ, պատմողական հարուստ կառուցվածքով, պատկերավոր լեզվով, արտահայտիչ նկարագրություններով, հերոսական խոսքերով, երկխոսություններով և դրամատիկ հակադրություններով։ Բանաստեղծական պատումը համադրում է մարտական տեսարանների վեհությունն ու ողբերգական դրվագների հուզական խորությունը՝ ստեղծելով բազմաշերտ գեղարվեստական աշխարհ։ Հատկապես տպավորիչ են հերոսների մենամարտերի, ճակատամարտերի, արքունական արարողությունների, ճանապարհորդությունների և բնության պատկերները, որոնց միջոցով ձևավորվում է հնագույն իրանական աշխարհի ամբողջական գեղարվեստական համայնապատկերը։ Ստեղծագործության լեզվական և ոճական առանձնահատկությունները կարևոր դեր են խաղացել պարսկերենի գրական զարգացման ու դասական գրական ավանդույթի ամրապնդման գործում։ Ֆիրդուսին իր ստեղծագործությամբ պահպանել և վերամշակել է հին իրանական ավանդազրույցներն ու պատմական հիշողությունը՝ դրանք վերածելով միասնական ազգային էպոսի։ Նրա աշխատանքը մեծ նշանակություն է ունեցել պարսկական մշակույթի, գրականության և պատմական ինքնագիտակցության պահպանման համար, հատկապես այն ժամանակաշրջանում, երբ տարածաշրջանում տեղի էին ունենում քաղաքական, կրոնական և լեզվամշակութային խոշոր փոփոխություններ։ Ստեղծագործությունը դարերի ընթացքում դարձել է ոչ միայն իրանական, այլև ամբողջ պարսկալեզու աշխարհի մշակութային ինքնության կարևորագույն խորհրդանիշներից մեկը՝ ազդեցություն թողնելով հետագա պոեզիայի, պատմագրության, ժողովրդական բանահյուսության, կերպարվեստի և ձեռագրական մանրանկարչության զարգացման վրա։ Այն նշանակալի տեղ ունի նաև համաշխարհային գրականության մեջ՝ իր թեմաների համամարդկային բնույթի, կերպարների հոգեբանական խորության և գեղարվեստական հզորության շնորհիվ։ Հայերեն թարգմանությամբ այն հնարավորություն է տալիս հայ ընթերցողին անմիջականորեն հաղորդակցվելու պարսկական դասական գրականության կարևորագույն արժեքներից մեկին, ծանոթանալու հարևան ժողովրդի պատմական հիշողությանը, առասպելաբանությանը, աշխարհայացքին և մշակութային ավանդույթներին, ինչպես նաև բացահայտելու հայ և իրանական մշակույթների միջև պատմականորեն ձևավորված ընդհանրություններն ու առնչությունները։ Գիրքը արժեքավոր է ինչպես դասական արևելյան գրականությամբ, պատմությամբ և դիցաբանությամբ հետաքրքրվողների, այնպես էլ այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել հերոսական էպոսի ժանրային առանձնահատկությունները, ազգային ինքնության ձևավորման գործընթացները և գրականության միջոցով պատմական հիշողության պահպանման նշանակությունը։ Այն ընթերցողին ներկայացնում է ոչ միայն հին աշխարհի հերոսական կերպարների ու իրադարձությունների հարուստ պատկերասրահ, այլև մարդկային բնության, բարոյական ընտրության, իշխանության, սիրո, հավատարմության և ճակատագրի մասին խորքային մտորումների մի ամբողջ աշխարհ՝ պահպանելով իր գեղարվեստական, պատմական և մշակութային նշանակությունը մինչև մեր օրերը։

Updated: 2026-11-18
Շահնամե

Free

Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more