Books by this author (1)
Literature
Վահան Տերյանի գրական դպրոցը խորհրդապաշտության գեղագիտական համակարգում
Աշխատությունը նվիրված է Վահան Տերյանի գրական դպրոցի ուսումնասիրությանը խորհրդապաշտության գեղագիտական համակարգի համատեքստում՝ բացահայտելով նրա պոեզիայի գաղափարական, պատկերային և ձևական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հայ գրականության մեջ նրա ստեղծագործական ժառանգության նշանակությունը։ Հետազոտության հիմքում Տերյանի ստեղծագործությունը դիտարկվում է ոչ թե մեկուսացված երևույթ, այլ եվրոպական և ռուսական խորհրդապաշտության հետ առնչվող լայն գրական-մշակութային գործընթացների շրջանակում։ Ուսումնասիրվում են խորհրդապաշտական գեղագիտության հիմնական սկզբունքները՝ իրականության տեսանելի շերտի հետևում թաքնված իմաստի որոնումը, խորհրդանիշի կարևորությունը, ներաշխարհի և արտաքին աշխարհի փոխհարաբերությունը, երաժշտականության ձգտումը, տրամադրության գերակայությունը և բանաստեղծական խոսքի բազմիմաստությունը։ Այս տեսական հիմքի վրա վերլուծվում է Տերյանի ստեղծագործական համակարգը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նրա բանաստեղծական աշխարհի հիմնական մոտիվներին, այդ թվում՝ մենությանը, թախծին, երազին, կարոտին, սիրուն, հայրենիքի գաղափարին, հոգևոր որոնումներին և անցողիկության զգացողությանը։ Աշխատությունը կարևորում է Տերյանի ստեղծագործության մեջ խորհրդանիշների դերը, որոնք հաճախ հանդես են գալիս ոչ թե որպես մեկ իմաստ ունեցող պատկերներ, այլ որպես բազմաշերտ գեղարվեստական նշաններ՝ արտահայտելով բանաստեղծի ներքին ապրումները և աշխարհընկալումը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բնապատկերին, գիշերին, աշնանը, մթնշաղին, ճանապարհին և այլ պատկերային համակարգերին, որոնք Տերյանի պոեզիայում վերածվում են հոգեվիճակների ու գաղափարների արտահայտման միջոցների։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև բանաստեղծական ձևի ուսումնասիրությունը․ վերլուծվում են լեզվի երաժշտականությունը, հնչերանգը, կրկնությունները, ռիթմը, բառային ընտրությունը և պատկերավորման առանձնահատկությունները, որոնց միջոցով ստեղծվում է Տերյանի պոեզիային բնորոշ նուրբ, մելամաղձոտ և ներքնապես լարված մթնոլորտը։ Միաժամանակ քննվում է նրա գրական դպրոցի ինքնատիպությունը՝ ցույց տալով, որ Տերյանի խորհրդապաշտությունը չի սահմանափակվում օտար գրական ազդեցությունների յուրացմամբ, այլ ձևավորվում է հայկական մշակութային, ազգային և պատմական իրականության հետ փոխազդեցության արդյունքում։ Այդ համատեքստում կարևոր է նաև ազգային ինքնության և հայրենիքի թեմայի ուսումնասիրությունը, քանի որ Տերյանի քնարերգության մեջ անձնական ու համամարդկային ապրումները հաճախ միահյուսվում են ազգային ճակատագրի և պատմական ժամանակի զգացողության հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Տերյանի ազդեցությանը հետագա հայ բանաստեղծության զարգացման վրա՝ դիտարկելով նրա ստեղծագործական սկզբունքների շարունակությունն ու վերաիմաստավորումը հաջորդ սերունդների գրականության մեջ։ Հետազոտությունը կարևոր է հայ գրականության պատմության և գեղագիտության ուսումնասիրության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջականորեն հասկանալու 20-րդ դարասկզբի հայ պոեզիայի արդիականացման գործընթացը և Տերյանի ունեցած առանցքային դերակատարությունը այդ գործընթացում։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, մշակութաբաններին, գեղագիտության մասնագետներին, հայ գրականության ուսուցիչներին, ուսանողներին և Տերյանի ստեղծագործությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Տերյանի գրական դպրոցը ներկայացնում է որպես ինքնատիպ գեղարվեստական համակարգ, որը միավորում է խորհրդապաշտական մտածողությունը, երաժշտական ու խորհրդանշական պոետիկան և ազգային գրական ավանդույթը՝ ձևավորելով հայ նորագույն պոեզիայի զարգացման կարևորագույն ուղղություններից մեկը։
Updated: 2026-09-16