Грак, В. Н.

Грак, В. Н.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Իմպերիալիստական տերությունների պայքարը Մերձավոր Արևելքում գերիշխանության համար Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբնական շրջանում (1940 թ. հունիս – 1941 թ. հուլիս)

Աշխատությունը նվիրված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբնական շրջանում՝ 1940 թվականի հունիսից մինչև 1941 թվականի հուլիսը, Մերձավոր Արևելքում գերիշխանության հաստատման համար իմպերիալիստական տերությունների միջև ծավալված քաղաքական, դիվանագիտական և ռազմավարական պայքարի ուսումնասիրությանը։ Այս ժամանակաշրջանը միջազգային հարաբերությունների պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ուներ, քանի որ պատերազմի ընդլայնման պայմաններում Մերձավոր Արևելքը վերածվել էր համաշխարհային ուժային մրցակցության կարևորագույն կենտրոններից մեկի։ Տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական դիրքը, Եվրոպան Ասիայի և Աֆրիկայի հետ կապող հաղորդակցային ուղիները, նավթային պաշարները, ռազմավարական նշանակության նավահանգիստներն ու տրանսպորտային հանգույցները այն դարձրել էին մեծ տերությունների քաղաքական և ռազմական շահերի բախման առանցքային տարածք։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում է Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի և մյուս ազդեցիկ ուժերի մրցակցությունը՝ տարածաշրջանում իրենց դիրքերն ամրապնդելու, քաղաքական ազդեցության գոտիները պահպանելու կամ ընդլայնելու և ռազմավարական առավելություն ձեռք բերելու նպատակով։ Հատուկ ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ Ֆրանսիայի պարտությունը 1940 թվականին և եվրոպական քաղաքական հավասարակշռության կտրուկ փոփոխությունը նոր իրավիճակ ստեղծեցին Մերձավոր Արևելքում՝ վերաձևավորելով ուժերի հարաբերակցությունը և խորացնելով տարածաշրջանի նկատմամբ արտաքին միջամտության հնարավորությունները։ Պատերազմի ընթացքում Բրիտանական կայսրության համար կենսական նշանակություն ստացան Սուեզի ջրանցքի, Միջերկրական ծովի արևելյան հատվածի, Պարսից ծոցի և դեպի Հնդկաստան տանող հաղորդակցությունների անվտանգությունը, մինչդեռ Գերմանիան և Իտալիան ձգտում էին օգտագործել ստեղծված ռազմաքաղաքական իրավիճակը՝ թուլացնելու բրիտանական ազդեցությունը և ամրապնդելու սեփական դիրքերը։ Տարածաշրջանի քաղաքական գործընթացները դիտարկվում են նաև տեղական պետությունների և ժողովուրդների շահերի, նրանց արտաքին քաղաքական ընտրությունների ու միջազգային հակամարտությունների պայմաններում ձևավորվող ինքնուրույն քաղաքական դերակատարության տեսանկյունից։ Աշխատության թեմատիկ առանցքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին համաշխարհային պատերազմի իրադարձությունները ներգործում Մերձավոր Արևելքի քաղաքական զարգացումների վրա, ինչպես էին մեծ տերությունների ռազմավարական հաշվարկները պայմանավորում տարածաշրջանային հարաբերությունները և ինչպիսի նշանակություն ուներ Մերձավոր Արևելքը համաշխարհային պատերազմի ընդհանուր ընթացքի համար։ Պատմաքաղաքական ուսումնասիրության կարևոր կողմերից է միջազգային ուժերի մրցակցության և տարածաշրջանային գործընթացների փոխկապակցվածության բացահայտումը, ինչպես նաև ռազմական գործողությունների, դիվանագիտական հարաբերությունների և տնտեսական շահերի փոխազդեցության դիտարկումը։ Նյութը կարևոր նշանակություն ունի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատմության, իմպերիալիզմի քաղաքականության, միջազգային հարաբերությունների և Մերձավոր Արևելքի նորագույն պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն առումով, որ լուսաբանում է համաշխարհային պատմության վճռորոշ ժամանակաշրջաններից մեկում տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական նշանակության աճը և մեծ տերությունների մրցակցության ազդեցությունը նրա հետագա քաղաքական զարգացման վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, արևելագետներին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, ինչպես նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ նպաստելով պատերազմի սկզբնական շրջանի բարդ քաղաքական գործընթացների, միջազգային հակասությունների և տարածաշրջանային ուժային հարաբերությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-20
Իմպերիալիստական տերությունների պայքարը Մերձավոր Արևելքում գերիշխանության համար Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբնական շրջանում (1940 թ. հունիս – 1941 թ. հուլիս)

Free

Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more