Հակոբյան, Աստղիկ Հմայակի

History

Աշխատությունը նվիրված է 1921–1945 թվականներին Իրանում բնակվող հայության հասարակական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ինչպես Իրանի ներքին զարգացումների, այնպես էլ տարածաշրջանային ու միջազգային իրադարձությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում հայկական բնակավայրերի և համայնքային կառույցների վիճակը, բնակչության տեղաբաշխումը, սոցիալական կազմը, տնտեսական գործունեությունը և համայնքի ներսում գործող կազմակերպությունների դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթական ու մշակութային կյանքին, հայկական դպրոցների, եկեղեցական հաստատությունների, բարեգործական և հասարակական կազմակերպությունների գործունեությանը, ինչպես նաև մամուլի, գրականության և ազգային մշակույթի պահպանման գործընթացներին։ Վերլուծվում են Իրանի պետական քաղաքականության փոփոխությունների ազդեցությունները հայ բնակչության իրավական ու հասարակական դրության վրա, հատկապես Ռեզա շահ Փահլավիի իշխանության տարիներին իրականացված կենտրոնացման և արդիականացման քաղաքականության պայմաններում։ Քննության են առնվում նաև համայնքի հարաբերությունները իրանական հասարակության և պետական կառույցների հետ, հայերի մասնակցությունը երկրի տնտեսական ու հասարակական կյանքին և ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Խորհրդային Հայաստանի հետ իրանահայության կապերին, ներգաղթի գաղափարին, հայրենիքի հետ մշակութային ու հասարակական հարաբերություններին և այդ գործընթացների նկատմամբ տարբեր քաղաքական ու հասարակական շրջանակների վերաբերմունքին։ Անդրադարձ է կատարվում հայկական քաղաքական կազմակերպությունների և համայնքային հաստատությունների գործունեությանը, նրանց միջև գոյություն ունեցող գաղափարական տարբերություններին և համայնքի հասարակական կյանքի կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում է նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ազդեցությունը իրանահայության վրա՝ հաշվի առնելով Իրանի ռազմավարական դիրքը, արտաքին ուժերի ներկայությունը և պատերազմի հետևանքով առաջացած քաղաքական ու տնտեսական փոփոխությունները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել երկու համաշխարհային պատերազմների միջև և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին իրանահայության պատմական զարգացման, ազգային ինքնության պահպանման, կրթամշակութային գործունեության և հասարակական կազմակերպվածության մասին։