Հովհաննիսյան, Մհեր Սուրենի

History

Աշխատությունը նվիրված է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության և բոլշևիկյան քաղաքական ուժերի միջև հարաբերությունների ուսումնասիրությանը Անդրկովկասում 1917–1918 թվականներին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտական փուլում և Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո տարածաշրջանում ձևավորված բարդ քաղաքական իրավիճակի համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել երկու քաղաքական ուժերի գաղափարական, քաղաքական և գործնական հարաբերությունների բնույթը, դրանց հակասությունների և ժամանակավոր համագործակցության պատճառները, ինչպես նաև այդ հարաբերությունների ազդեցությունը Հայաստանի և Անդրկովկասի քաղաքական գործընթացների վրա։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում է 1917 թվականի հեղափոխական իրադարձություններից հետո տարածաշրջանում ստեղծված նոր իրավիճակը, երբ նախկին կայսերական կառավարման համակարգի փլուզումը առաջ բերեց իշխանության, անվտանգության և ազգային ինքնորոշման խնդիրներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ ՀՅԴ-ն իր քաղաքական գործունեության մեջ առաջնահերթ էր համարում հայ ժողովրդի ազգային և պետական շահերի պաշտպանությունը, մինչդեռ բոլշևիկների քաղաքական ծրագիրը հիմնված էր սոցիալիստական հեղափոխության, դասակարգային պայքարի և տարածաշրջանում խորհրդային իշխանության հաստատման գաղափարների վրա։ Այդ տարբեր նպատակները հաճախ հանգեցնում էին սուր քաղաքական հակասությունների, սակայն որոշակի հարցերում հնարավոր էին նաև ժամանակավոր համագործակցության ձևեր։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննության են առնվում Անդրկովկասյան քաղաքական կառույցների գործունեությունը, տեղական իշխանության մարմինների ձևավորումը, կուսակցությունների փոխհարաբերությունները և տարածաշրջանում ազդեցության համար ընթացող քաղաքական պայքարը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում 1917–1918 թվականների ազգային-քաղաքական գործընթացներին, հայ-ռուսական հարաբերություններին, Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագրի հետևանքներին, թուրքական զորքերի առաջխաղացման պայմաններում ստեղծված ռազմաքաղաքական իրավիճակին և Անդրկովկասի անկախ պետական կազմավորումների ձևավորմանը։ Կարևորվում է նաև բոլշևիկյան գաղափարների տարածման, հայ բոլշևիկների գործունեության և ՀՅԴ-ի կողմից դրանց նկատմամբ վերաբերմունքի ուսումնասիրությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու քաղաքական պայքարը ոչ միայն որպես երկու կուսակցությունների գաղափարական հակամարտություն, այլև որպես տարածաշրջանում իշխանության, անվտանգության և ազգային շահերի շուրջ ընթացող ավելի լայն գործընթաց։ Հետազոտության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև մամուլի, կուսակցական փաստաթղթերի, հրապարակային ելույթների և այլ պատմական աղբյուրների միջոցով արտահայտված քաղաքական դիրքորոշումները՝ բացահայտելու կողմերի իրական նպատակներն ու փոխադարձ գնահատականները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի 1918 թվականի իրադարձությունների ուսումնասիրությունը, երբ Անդրկովկասում արագ փոփոխվող ռազմաքաղաքական իրավիճակը խորացրեց քաղաքական ուժերի միջև հակասությունները և միաժամանակ առաջ բերեց նոր պետական լուծումների անհրաժեշտություն։ Այդ համատեքստում աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ՀՅԴ-ի և բոլշևիկների հարաբերությունների ազդեցությունը Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծման նախադրյալների և տարածաշրջանային քաղաքական վերադասավորումների վրա։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, հայոց նորագույն պատմության մասնագետներին, կուսակցությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև Անդրկովկասի 1917–1918 թվականների քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է ՀՅԴ-ի և բոլշևիկյան ուժերի հարաբերությունները որպես հակասական և փոփոխական քաղաքական գործընթաց, որի վրա ազդում էին ինչպես գաղափարական տարաձայնությունները, այնպես էլ հեղափոխական Ռուսաստանի փլուզումը, ազգային շարժումների ակտիվացումը, արտաքին ռազմական սպառնալիքները և Անդրկովկասում նոր պետական կարգի ձևավորման անհրաժեշտությունը։