Հովհաննիսյան, Թամարա Սոսի

Literature

Աշխատությունը նվիրված է Վահան Թեքեյանի քնարական ժառանգության մեջ սիրո թեմայի գեղարվեստական մարմնավորման, գաղափարական բովանդակության և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է սիրային քնարերգության հոգեբանական խորության, զգացմունքային բազմազանության և քնարական հերոսի ներաշխարհի բացահայտման վրա։ Սերը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անհատական զգացմունք, այլև որպես մարդու հոգևոր աշխարհի, հիշողության, կարոտի, երջանկության, բաժանման և ժամանակի անցողիկության հետ կապված բազմաշերտ ապրում։ Քննության են առնվում այն բանաստեղծությունները, որոնցում սիրային զգացումը դրսևորվում է տարբեր հոգեվիճակներով՝ հիացմունքից ու մտերմության ձգտումից մինչև հեռավորություն, կորուստ, միայնություն և անցյալի վերապրում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում քնարական հերոսի հոգեբանական կերպարին, նրա ներքին երկխոսությանը և զգացմունքների աստիճանական զարգացմանը։ Բանաստեղծական խոսքի զուսպ և ներանձնային բնույթը հնարավորություն է տալիս սիրային ապրումները ներկայացնել առանց արտաքին իրադարձությունների գերակշռության՝ առաջնային դարձնելով մարդու ներաշխարհում կատարվող փոփոխությունները։ Կարևորվում է հիշողության դերը, քանի որ անցած զգացմունքը հաճախ վերածվում է ներկա հոգեվիճակը ձևավորող ուժի, իսկ ժամանակային հեռավորությունը սիրո ապրումին հաղորդում է նոր իմաստային երանգներ։ Ուսումնասիրվում է սիրո և գեղեցկության փոխկապակցվածությունը, սիրելիի կերպարի բանաստեղծական իդեալականացումը, ինչպես նաև իրականության և երազանքի հարաբերակցությունը։ Առանձին նշանակություն է տրվում բնապատկերների, գույների, լույսի, երաժշտականության և խորհրդանշական պատկերների կիրառմանը, որոնց միջոցով արտաքին աշխարհը համահունչ է դառնում քնարական հերոսի ներքին ապրումներին։ Գրականագիտական վերլուծության շրջանակում դիտարկվում են բառապաշարի ընտրությունը, պատկերավորման միջոցները, համեմատությունները, փոխաբերությունները, կրկնությունները, հակադրությունները, տողի ռիթմական կազմակերպումը և բանաստեղծական խոսքի հնչերանգը։ Կարևորվում է նաև արևմտահայերենի գեղարվեստական հնարավորությունների օգտագործումը, լեզվի նրբությունը և արտահայտչականությունը, որոնք նպաստում են զգացմունքային ու հոգեբանական բարդ վիճակների փոխանցմանը։ Սիրային քնարերգությունը դիտարկվում է հեղինակի ընդհանուր աշխարհայացքի և ստեղծագործական համակարգի շրջանակում՝ ցույց տալով դրա կապերը կյանքի, մարդու, ժամանակի, անցյալի և հոգևոր արժեքների վերաբերյալ պատկերացումների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արևմտահայ գրական միջավայրին և այն գեղագիտական ուղղություններին, որոնց պայմաններում ձևավորվել է բանաստեղծի ստեղծագործական անհատականությունը։ Համադրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ավանդական սիրային քնարերգությունից ժառանգված հատկանիշներն ու այն նորարարական գծերը, որոնց շնորհիվ զգացմունքի արտահայտությունը ձեռք է բերում անհատական և հոգեբանական խորություն։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի Վահան Թեքեյանի ստեղծագործական աշխարհի, արևմտահայ բանաստեղծության զարգացման և հայ սիրային քնարերգության գեղարվեստական առանձնահատկությունների ընկալման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, պոետիկայով և քնարերգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող գրականագետների, բանասերների, հետազոտողների, ուսուցիչների, դասախոսների և ուսանողների համար։