Канаева, И. Т.

Канаева, И. Т.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Linguistics

Շումերերենի բայի խոնարհումը (հերոսական էպոսի տեքստերի հիման վրա)

Աշխատությունը նվիրված է շումերերենի բայական համակարգի և դրա խոնարհման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հին միջագետքյան հերոսական էպոսի տեքստերի լեզվական նյութի հիման վրա։ Շումերերենը մարդկության պատմության հնագույն գրավոր լեզուներից է, որի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն լեզվաբանության, այլև Միջագետքի պատմության, գրականության և մշակույթի հետազոտության համար։ Աշխատության կենտրոնական թեման շումերական բայի քերականական կառուցվածքն է, դրա խոնարհման ձևերը, բայական ձևակազմության օրինաչափություններն ու քերականական հարաբերությունների արտահայտման միջոցները։ Հերոսական էպոսի տեքստերի ընտրությունը որպես ուսումնասիրության նյութ առանձնահատուկ արժեք է հաղորդում հետազոտությանը, քանի որ այդպիսի ստեղծագործությունները պահպանել են շումերերենի գրական գործածության կարևոր նմուշներ և հնարավորություն են տալիս լեզվական երևույթները դիտարկել իրական գրավոր համատեքստում։ Բայական համակարգի քննությունը կարևոր է շումերերենի նախադասության կառուցվածքը, գործողության և գործողության մասնակիցների միջև հարաբերությունները, քերականական ժամանակի, եղանակի, դեմքի և թվի արտահայտման հնարավորությունները հասկանալու համար։ Շումերական բայը առանձնանում է բարդ կառուցվածքով և տարբեր քերականական ցուցիչների համադրությամբ, ինչի ուսումնասիրությունը պահանջում է ձևաբանական և շարահյուսական երևույթների փոխկապակցված վերլուծություն։ Այս տեսանկյունից աշխատանքը նպաստում է հին լեզվի բայական կառուցվածքի համակարգված ընկալմանը և բացահայտում է էպիկական գրականության լեզվական նյութի նշանակությունը քերականական օրինաչափությունների ուսումնասիրման գործում։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է նաև լեզվի և գրականության փոխհարաբերության դիտարկումը, քանի որ էպիկական ստեղծագործություններում կիրառված բայական ձևերը ոչ միայն քերականական նշանակություն ունեն, այլև մասնակցում են պատմողական ընթացքի, գործողությունների հաջորդականության, հերոսների խոսքի և գեղարվեստական արտահայտչականության ձևավորմանը։ Շումերական հերոսական էպոսը կարևոր սկզբնաղբյուր է հին Միջագետքի աշխարհայացքի, հասարակական պատկերացումների, արժեքային համակարգի և գրական ավանդույթի ուսումնասիրության համար, իսկ դրա լեզվական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ ըմբռնել այդ մշակութային ժառանգությունը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում շումերագիտությամբ, ասորագիտությամբ, պատմահամեմատական լեզվաբանությամբ, հին արևելյան գրականությամբ և հին քաղաքակրթությունների գրավոր ժառանգությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև լեզվաբանության, հին լեզուների և Միջագետքի մշակույթի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ուսանողների ու ընթերցողների համար՝ որպես շումերերենի քերականական կառուցվածքի և էպիկական տեքստերի լեզվական առանձնահատկությունների ճանաչման մասնագիտական նյութ։

Updated: 2026-11-20
Շումերերենի բայի խոնարհումը (հերոսական էպոսի տեքստերի հիման վրա)

Free

Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more