Խաչատրյան, Լիլիթ Հայկի

Psychology

Աշխատությունը նվիրված է դեռահասության շրջանում սեռադերային նույնականացման ձևավորման, փոփոխության և հնարավոր խաթարումների առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով հոգեբանական հարմարման համատեքստում։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ դեռահասությունը անձի զարգացման կարևոր փուլ է, որի ընթացքում տեղի են ունենում ինքնագիտակցության, ինքնագնահատականի, սոցիալական դերերի ընկալման և սեփական անձի վերաբերյալ պատկերացումների էական փոփոխություններ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են սեռադերային նույնականացման հոգեբանական հիմքերը, դրա ձևավորման վրա ազդող ընտանեկան, սոցիալական, մշակութային և անհատական գործոնները, ինչպես նաև դեռահասի կողմից սեփական անձի և սոցիալական միջավայրում իր դերի ընկալման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն իրավիճակներին, երբ սեռադերային ինքնընկալման և շրջապատի ակնկալիքների միջև առաջանում են հակասություններ, որոնք կարող են ուղեկցվել ներքին լարվածությամբ, անորոշությամբ, ինքնագնահատականի փոփոխություններով կամ սոցիալական հարմարման դժվարություններով։ Հետազոտությունը դիտարկում է հոգեբանական հարմարվողականությունը որպես բազմակողմ գործընթաց, որը ներառում է դեռահասի հարաբերությունները ընտանիքի, հասակակիցների և կրթական միջավայրի հետ, սեփական հույզերի կառավարումը, ինքնընդունումը և սոցիալական պահանջներին արդյունավետ արձագանքելու կարողությունը։ Քննարկվում են նաև այն հոգեբանական մեխանիզմները, որոնց միջոցով սոցիալական աջակցությունը, ընդունվածության զգացումը, հաղորդակցական միջավայրը և ընտանիքի վերաբերմունքը կարող են ազդել դեռահասի հարմարման գործընթացի վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է դեստրուկտիվ կամ խաթարված նույնականացման դրսևորումների և դրանց հնարավոր հոգեբանական հետևանքների ուսումնասիրությունը՝ առանց դրանք դիտարկելու մեկուսացված երևույթների տեսքով։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն պայմաններն ու գործոնները, որոնք կարող են նպաստել դեռահասի անձնային կայունությանը, ինքնաճանաչմանը և սոցիալական միջավայրում ավելի արդյունավետ հարմարմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել զարգացման և կրթական հոգեբանության մասնագետների, դպրոցական հոգեբանների, սոցիալական մանկավարժների, հետազոտողների և դեռահասների հոգեբանական զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է ավելի լավ հասկանալ ինքնության ձևավորման և սոցիալական հարմարման փոխկապակցված գործընթացները։