Քիլիմջյան, Գ. Ս.

Քիլիմջյան, Գ. Ս.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Թուրք-հունական հարաբերությունները 1908–1914 թվականներին

Աշխատությունը նվիրված է 1908–1914 թվականներին Օսմանյան կայսրության և Հունաստանի միջև ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական ու միջպետական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով երկու երկրների փոխհարաբերությունների զարգացման առանձնահատկությունները XX դարի սկզբի բարդ միջազգային իրադրության պայմաններում։ Այս ժամանակաշրջանը կարևոր շրջադարձային փուլ էր ինչպես Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքական կյանքի, այնպես էլ Բալկանյան տարածաշրջանի ուժերի հարաբերակցության տեսանկյունից։ 1908 թվականի երիտթուրքական հեղափոխությունը, Օսմանյան կայսրությունում սահմանադրական կարգի վերականգնումը, ազգային շարժումների ակտիվացումը և կայսրության քաղաքական համակարգում տեղի ունեցող փոփոխությունները նոր պայմաններ ստեղծեցին թուրք-հունական հարաբերությունների համար։ Երկու պետությունների միջև փոխհարաբերությունները պայմանավորված էին պատմական հակասություններով, տարածքային և քաղաքական շահերի բախմամբ, ազգային հարցերով, ինչպես նաև տարածաշրջանում ազդեցության պահպանման ու ընդլայնման ձգտումներով։ Հատուկ նշանակություն ուներ Օսմանյան կայսրության կազմում բնակվող հունական բնակչության դրությունը, որի ազգային, կրոնական, մշակութային և քաղաքական իրավունքների հարցը կարևոր տեղ էր զբաղեցնում երկու երկրների հարաբերությունների օրակարգում։ Հունաստանի արտաքին քաղաքականությունը սերտորեն կապված էր Օսմանյան կայսրության թուլացման, ազգային միավորման գաղափարների և Էգեյան ծովի տարածաշրջանում իր դիրքերի ամրապնդման ձգտումների հետ, մինչդեռ օսմանյան իշխանությունները փորձում էին պահպանել կայսրության տարածքային ամբողջականությունը, վերահսկողությունը բազմազգ բնակչության նկատմամբ և տարածաշրջանային քաղաքական ազդեցությունը։ Հարաբերությունների զարգացման վրա էական ազդեցություն ունեցան նաև 1912–1913 թվականների Բալկանյան պատերազմները, որոնք արմատապես փոխեցին Հարավարևելյան Եվրոպայի քաղաքական ու տարածքային քարտեզը, հանգեցրին Օսմանյան կայսրության եվրոպական տարածքների զգալի կորստին և նոր լարվածություն առաջացրին թուրք-հունական փոխհարաբերություններում։ Պատերազմների արդյունքում առաջացած տարածքային վերադասավորումները, Էգեյան ծովի կղզիների պատկանելության հարցը, բնակչության տեղաշարժերը և ազգային շահերի հակադրությունը դարձան երկու պետությունների միջև քաղաքական տարաձայնությունների կարևոր աղբյուրներ։ Աշխատանքի ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակն ընդգրկում է նաև 1913–1914 թվականների իրադարձությունները, երբ տարածաշրջանում ձևավորված նոր քաղաքական իրադրությունը, դիվանագիտական բանակցությունները և փոխադարձ անվստահությունը շարունակում էին պայմանավորել երկու երկրների արտաքին քաղաքականությունը։ Նյութը կարևոր է ոչ միայն թուրք-հունական հարաբերությունների պատմական ընթացքը հասկանալու, այլև Օսմանյան կայսրության վերջին տարիների քաղաքական զարգացումները, բալկանյան հակամարտությունների պատճառներն ու հետևանքները, ազգային հարցի միջազգային նշանակությունը և Առաջին համաշխարհային պատերազմին նախորդած դիվանագիտական գործընթացներն ուսումնասիրելու տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին պատմական հիշողությունը, ազգային ինքնագիտակցությունը, տարածքային հավակնությունները և մեծ տերությունների տարածաշրջանային քաղաքականությունը փոխազդում երկու հարևան պետությունների հարաբերություններում՝ ձևավորելով լարվածության, մրցակցության և դիվանագիտական հակամարտության բարդ համակարգ։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրության նյութ է Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, Հունաստանի արտաքին քաղաքականությամբ, Բալկանների նորագույն պատմությամբ, թուրք-հունական հարաբերություններով և XX դարի սկզբի միջազգային քաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար։

Updated: 2026-11-21
Թուրք-հունական հարաբերությունները 1908–1914 թվականներին

Free

Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more